Những sai lầm thường gặp khi dùng thuốc nhỏ mắt và cách phòng tránh

Sai lầm khi dùng thuốc nhỏ mắt là gì?

Thuốc nhỏ mắt là các dung dịch vô khuẩn, hỗn dịch hoặc nhũ tương được bào chế đặc biệt để đưa hoạt chất tiếp xúc trực tiếp với bề mặt nhãn cầu và kết mạc. Mắt là một trong những cơ quan nhạy cảm và dễ tổn thương nhất trên cơ thể người, với cấu trúc giác mạc tinh tế và hàng rào bảo vệ tự nhiên mỏng manh.

Khác với các dạng thuốc dùng đường uống hay bôi ngoài da, thuốc dùng cho mắt đòi hỏi sự tuân thủ nghiêm ngặt về tính vô khuẩn, nồng độ thẩm thấu và độ tinh khiết. Mọi thói quen bất cẩn trong quá trình thao tác, bảo quản hay lựa chọn hoạt chất đều có thể tạo điều kiện cho vi khuẩn xâm nhập, gây trầy xước biểu mô hoặc dẫn đến các phản ứng viêm mạn tính khó hồi phục. Hiểu rõ mục đích của từng nhóm thuốc và quy trình sử dụng chuẩn xác là điều kiện tiên quyết để đạt được kết quả điều trị tối ưu.

Để đầu lọ thuốc chạm trực tiếp vào mắt và bờ mi

Nhiều người có thói quen đưa sát đầu lọ thuốc vào mắt để định vị giọt rơi, vô tình khiến đầu vòi tiếp xúc trực tiếp với lông mi, bờ mi hoặc bề mặt giác mạc. Bờ mi và lông mi là nơi tích tụ nhiều vi khuẩn, bụi bẩn và dịch tiết bài tiết hàng ngày. Khi đầu lọ chạm vào những vị trí này, vi sinh vật dễ dàng xâm nhập ngược vào trong dung dịch thuốc, biến cả lọ thuốc thành ổ nhiễm khuẩn tiềm tàng cho những lần dùng tiếp theo. Ngoài ra, việc chạm đầu nhựa cứng vào nhãn cầu còn có nguy cơ làm trầy xước giác mạc, gây đau cộm và tăng nguy cơ viêm loét. Thao tác đúng là giữ đầu lọ thuốc cách mắt khoảng một đến hai centimet, hơi ngửa đầu ra sau, kéo nhẹ mi dưới xuống để tạo thành túi cùng kết mạc rồi mới nhỏ thuốc. Tuyệt đối không chạm tay hoặc bất kỳ bề mặt nào vào đầu vòi nhỏ thuốc.

Tự ý sử dụng thuốc nhỏ mắt chứa corticoid kéo dài

Một trong những sai lầm khi dùng thuốc nhỏ mắt nghiêm trọng nhất là thói quen tự ý mua các lọ thuốc có hoạt chất corticoid như dexamethasone, prednisolone hoặc hydrocortisone khi thấy mắt đỏ, ngứa hoặc mỏi. Các loại thuốc này có tác dụng giảm viêm và chống đỏ mắt rất nhanh, khiến người dùng lầm tưởng bệnh đã khỏi và tiếp tục sử dụng kéo dài mà không qua thăm khám. Việc lạm dụng corticoid tại mắt có thể dẫn đến nhiều biến chứng khó hồi phục, nổi bật là tăng nhãn áp gây bệnh glôcôm, đục thủy tinh thể sớm và làm mỏng giác mạc. Hơn nữa, nếu nguyên nhân gây đỏ mắt là do virus herpes hoặc nấm, corticoid sẽ làm suy giảm miễn dịch tại chỗ, khiến mầm bệnh bùng phát dữ dội dẫn đến thủng giác mạc và mù lòa. Thuốc chứa corticoid chỉ được dùng khi có chỉ định chặt chẽ và theo dõi định kỳ từ bác sĩ chuyên khoa mắt.

Nhỏ liên tiếp nhiều loại thuốc nhỏ mắt cùng lúc

Khi mắt mắc đồng thời nhiều vấn đề hoặc đang trong phác đồ điều trị phức tạp, người bệnh thường phải dùng từ hai đến ba loại thuốc nhỏ mắt khác nhau. Thói quen nhỏ liên tiếp các loại thuốc chỉ cách nhau vài giây là sai lầm rất phổ biến. Túi cùng kết mạc mắt chỉ có thể chứa tối đa một thể tích dịch rất nhỏ, khoảng một giọt thuốc tại một thời điểm. Khi nhỏ ngay giọt thuốc thứ hai, phần lớn lượng thuốc trước đó sẽ bị tràn ra ngoài mi mắt hoặc bị cuốn trôi theo đường dẫn lệ xuống mũi họng, làm giảm sút nồng độ điều trị cần thiết. Thêm vào đó, các hoạt chất hoặc chất bảo quản giữa hai chế phẩm có thể tương kỵ, làm biến tính dung dịch hoặc gây kích ứng mô mắt. Người bệnh cần chờ ít nhất năm đến mười phút giữa các lần nhỏ các loại thuốc khác nhau để từng loại thuốc kịp hấp thu ổn định.

Tiếp tục sử dụng lọ thuốc đã mở nắp quá lâu

Hạn dùng ghi trên nhãn thuốc nhỏ mắt chỉ có giá trị khi lọ thuốc còn nguyên niêm phong vô trùng từ nhà sản xuất. Một khi đã mở nắp, không khí, độ ẩm và các hạt vi khuẩn từ môi trường bên ngoài sẽ bắt đầu xâm nhập vào bên trong lọ. Hầu hết các nhà sản xuất khuyến cáo chỉ nên sử dụng lọ thuốc trong vòng mười lăm đến ba mươi ngày kể từ ngày mở nắp, tùy theo hoạt chất và hệ thống chất bảo quản. Nhiều người bệnh vì tiếc lượng thuốc còn thừa nên tiếp tục cất giữ trong tủ thuốc gia đình và mang ra dùng lại sau nhiều tháng, thậm chí cả năm. Thuốc nhỏ mắt để quá hạn sau mở nắp không chỉ bị giảm hoạt tính điều trị mà còn có nguy cơ biến chất, nhiễm khuẩn nặng, gây kích ứng giác mạc hoặc viêm nội nhãn nguy hiểm. Sau khi mở nắp lọ thuốc mới, bạn nên ghi rõ ngày mở lên thân vỏ để theo dõi chính xác.

Dùng chung lọ thuốc và tự ý tăng số lần nhỏ mắt

Việc dùng chung lọ thuốc nhỏ mắt giữa các thành viên trong gia đình hoặc đồng nghiệp là thói quen rất tai hại, đặc biệt trong các đợt bùng phát dịch đau mắt đỏ hay viêm kết mạc dịch. Dù không chạm đầu lọ vào mắt, các vi khuẩn hoặc virus từ mắt người bệnh vẫn có thể bám vào nắp lọ hoặc lơ lửng trong không khí xung quanh đầu nhỏ, nhanh chóng truyền mầm bệnh sang mắt người khỏe mạnh. Mỗi người bệnh cần có một lọ thuốc riêng biệt để đảm bảo vệ sinh dịch tễ. Bên cạnh đó, thói quen tự ý tăng liều nhỏ liên tục nhiều giọt mỗi lần vì nghĩ rằng mắt sẽ nhanh khỏi hơn cũng hoàn toàn sai lầm. Nhỏ quá nhiều giọt không làm tăng tác dụng chữa bệnh mà chỉ làm thuốc chảy xuống họng gây đắng miệng, tăng hấp thu toàn thân và gia tăng tác dụng phụ không mong muốn.

Lưu ý an toàn

Mọi thông tin trong bài viết mang tính chất phổ biến kiến thức sức khỏe, không thay thế cho chẩn đoán và phác đồ điều trị của bác sĩ chuyên khoa mắt. Không tự ý mua thuốc kháng sinh, thuốc hạ nhãn áp hay thuốc chứa corticoid khi chưa có đơn thuốc. Trong quá trình nhỏ mắt, nếu nhận thấy mắt đau nhức dữ dội, giảm thị lực đột ngột, chảy nhiều mủ hoặc cộm rát tăng dần, người bệnh cần dừng ngay việc sử dụng và đến cơ sở y tế có chuyên khoa mắt để được thăm khám kịp thời.

Tóm tắt

Sử dụng thuốc nhỏ mắt đúng cách là biện pháp đơn giản nhưng thiết yếu để bảo vệ thị lực và nâng cao hiệu quả điều trị. Người bệnh cần từ bỏ thói quen tự ý mua thuốc, chú ý thao tác vệ sinh và kiểm tra hạn dùng sau khi mở nắp. Khi có các dấu hiệu bất thường ở mắt, việc thăm khám chuyên khoa mắt kịp thời là cách an toàn nhất để tránh những tổn thương thị giác lâu dài.