Những sai lầm khi test nhanh Covid-19 làm sai lệch kết quả

Sai lầm khi test nhanh Covid-19 là gì?

Xét nghiệm nhanh kháng nguyên hoạt động dựa trên cơ chế bắt giữ protein bề mặt của vi rút SARS-CoV-2 trong dịch tiết đường hô hấp. Phương pháp này có ưu điểm cho kết quả nhanh sau 15 đến 30 phút, chi phí hợp lý và dễ thao tác tại nhà hoặc các cơ sở y tế ban đầu.

Tuy nhiên, độ nhạy của kit test phụ thuộc rất lớn vào tải lượng vi rút tại thời điểm thu thập dịch tiết và kỹ thuật lấy bệnh phẩm của người thực hiện. Nếu lượng vi rút tại vùng mũi hầu chưa đủ ngưỡng phát hiện hoặc dịch thu thập không đúng vị trí, khay thử hoàn toàn có thể hiển thị kết quả âm tính dù người bệnh thực tế đã nhiễm vi rút. Việc nhận biết và khắc phục các sai lầm phổ biến khi thao tác là yếu tố then chốt giúp nâng cao độ tin cậy của xét nghiệm sàng lọc này.

Thực hiện xét nghiệm quá sớm ngay sau khi tiếp xúc nguồn lây

Nhiều người có tâm lý hoang mang nên vội vàng test nhanh ngay sau khi vừa tiếp xúc với người mắc Covid-19. Đây là sai lầm rất phổ biến khiến kết quả xét nghiệm không chính xác. Vi rút SARS-CoV-2 cần một khoảng thời gian ủ bệnh để nhân lên và đạt đến mật độ đủ lớn trong niêm mạc đường hô hấp.

Nếu xét nghiệm trong vòng 24 đến 48 giờ đầu sau phơi nhiễm, tải lượng vi rút thường còn rất thấp dưới ngưỡng phát hiện của que thử, dẫn đến tình trạng âm tính giả. Khoảng thời gian thích hợp nhất để làm xét nghiệm là khi cơ thể bắt đầu xuất hiện các triệu chứng nghi ngờ như sốt, ho, đau họng, nghẹt mũi. Trường hợp không có triệu chứng, bạn nên theo dõi và chờ khoảng 3 đến 5 ngày sau lần tiếp xúc gần cuối cùng với nguồn lây để thực hiện test nhanh.

Lấy mẫu dịch tỵ hầu hoặc dịch mũi sai vị trí và không đủ lượng

Kỹ thuật lấy mẫu là bước quyết định trực tiếp đến độ chính xác của kết quả xét nghiệm nhưng lại là khâu dễ làm sai nhất khi tự thực hiện tại nhà. Rất nhiều người vì sợ đau hoặc khó chịu nên chỉ ngoáy tăm bông ở phần rìa ngoài lỗ mũi. Vùng tiền đình mũi này chỉ chứa dịch nhầy thông thường và rất ít tế bào chứa vi rút, dẫn đến mẫu phẩm không đạt yêu cầu.

Tùy theo loại que thử chỉ định lấy dịch tỵ hầu hay dịch ngoáy mũi, bạn cần tuân thủ đúng độ sâu và góc đưa que lấy mẫu. Khi lấy dịch tỵ hầu, tăm bông cần đi song song với vòm miệng vào sâu cho tới khi gặp lực cản nhẹ, sau đó xoay nhẹ vài vòng và giữ yên vài giây để thấm đủ dịch. Nếu thao tác quá nhanh, tăm bông chưa thấm đủ lượng dịch tiết cần thiết, nồng độ kháng nguyên sẽ không đủ để tạo phản ứng đổi màu trên vạch thử.

Thao tác chiết mẫu và nhỏ giọt dung dịch đệm không đúng hướng dẫn

Sau khi lấy mẫu, bước hòa tan dịch tiết vào ống chứa dung dịch đệm chiết tách cũng đòi hỏi sự tỉ mỉ. Không ít người chỉ nhúng que vào ống dịch một cách hời hợt rồi rút ra ngay. Thao tác đúng đòi hỏi phải nhúng đầu que ngập trong dung dịch, vừa xoay vừa bóp chặt thành ống vào đầu tăm bông ít nhất 10 lần để giải phóng toàn bộ kháng nguyên vào chất lỏng trước khi rút que ra.

Bên cạnh đó, việc nhỏ quá ít hoặc quá nhiều giọt dung dịch lên khay thử cũng làm sai lệch kết quả. Nhỏ quá ít giọt khiến dịch không đủ di chuyển dọc theo màng mao dẫn để phản ứng với kháng thể gắn màu, làm vạch chứng C không xuất hiện. Ngược lại, nhỏ quá nhiều giọt có thể làm ngập màng thử, cuốn trôi phức hợp màu nhanh bất thường hoặc gây hiện tượng âm tính giả do cản trở phản ứng bắt giữ kháng nguyên.

Đọc kết quả sai thời điểm quy định của nhà sản xuất

Mỗi bộ kit xét nghiệm nhanh đều có quy định thời gian đọc kết quả rất nghiêm ngặt, thông thường trong khoảng từ 15 đến 30 phút sau khi nhỏ dịch chiết. Đọc kết quả quá sớm, trước 15 phút, có thể khiến bạn bỏ sót vạch T vì nồng độ kháng nguyên thấp cần thời gian để tạo phản ứng hiển thị màu rõ ràng.

Ngược lại, nếu để khay thử quá lâu và đọc sau 30 phút, hiện tượng bay hơi dịch lỏng trên bề mặt màng sinh học có thể tạo ra một vạch mờ giả tại vị trí vạch T do cặn hóa chất đọng lại. Vạch này dễ bị nhầm lẫn với kết quả dương tính, gây tâm lý lo lắng không đáng có. Do đó, người làm xét nghiệm cần canh đúng khung giờ chuẩn bằng đồng hồ hoặc điện thoại để ghi nhận kết quả chính xác nhất.

Bảo quản bộ kit test và sử dụng que thử không đúng cách

Điều kiện bảo quản ảnh hưởng rất lớn đến hoạt tính sinh học của các kháng thể gắn trên màng khay thử và dung dịch đệm. Nhiều gia đình để bộ kit thử ở nơi có ánh nắng chiếu trực tiếp, trong cốp xe máy hoặc để trong ngăn đá tủ lạnh. Nhiệt độ quá cao hoặc quá thấp đều làm biến tính protein và kháng thể nhận diện, khiến que thử mất độ nhạy.

Ngoài ra, việc mở bao bì niêm phong của khay thử quá sớm trước khi tiến hành xét nghiệm cũng là sai lầm đáng lưu ý. Không khí ẩm từ môi trường có thể xâm nhập và làm hỏng màng mao dẫn. Bạn chỉ nên bóc túi đựng khay thử ngay trước khi bắt đầu nhỏ dung dịch mẫu. Đồng thời, cần luôn kiểm tra hạn sử dụng và tính nguyên vẹn của gói hút ẩm đi kèm trước khi sử dụng.

Lưu ý an toàn

Kết quả test nhanh kháng nguyên chỉ mang tính chất sàng lọc và không thay thế hoàn toàn cho xét nghiệm khẳng định sinh học phân tử RT-PCR. Một kết quả âm tính không đồng nghĩa với việc bạn chắc chắn không mang mầm bệnh, đặc biệt khi đang có các triệu chứng hô hấp hoặc vừa tiếp xúc gần với người nhiễm. Nếu cơ thể xuất hiện các dấu hiệu trở nặng như khó thở, tức ngực, sốt cao liên tục không hạ hoặc chỉ số SpO2 giảm dưới 95%, người bệnh cần liên hệ ngay với cơ sở y tế gần nhất để được khám và theo dõi chuyên môn kịp thời.

Tóm tắt

Thực hiện đúng kỹ thuật test nhanh Covid-19 giúp bảo vệ sức khỏe cho bản thân và gia đình, đồng thời giảm thiểu nguy cơ lây lan dịch bệnh trong cộng đồng. Khi nhận kết quả xét nghiệm dù âm tính hay dương tính, người bệnh vẫn cần duy trì các biện pháp phòng ngừa lây nhiễm cơ bản và chủ động tham khảo ý kiến của nhân viên y tế khi có dấu hiệu bất thường về đường hô hấp.