Độ tuổi thường mắc bệnh ung thư phổi và nhóm đối tượng cần tầm soát

Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.

Ung thư phổi là một trong những bệnh lý ác tính phổ biến hàng đầu trên toàn thế giới cũng như tại Việt Nam. Về mặt dịch tễ học, độ tuổi thường mắc bệnh ung thư phổi nhiều nhất là ở người cao tuổi, phổ biến trong khoảng từ 65 đến 75 tuổi, và rất hiếm khi phát hiện ở người dưới 40 tuổi nếu không có các yếu tố phơi nhiễm đặc biệt.

Sự gia tăng tỷ lệ mắc bệnh theo độ tuổi bắt nguồn từ quá trình tích lũy tổn thương cấu trúc gen trong tế bào biểu mô phế quản qua nhiều thập kỷ, chịu tác động kéo dài từ khói thuốc lá, ô nhiễm môi trường hoặc hóa chất công nghiệp. Cùng với đó, hệ thống miễn dịch và khả năng tự sửa chữa DNA của cơ thể suy giảm dần theo tuổi tác, tạo điều kiện cho khối u phát triển âm thầm.

Mặc dù vậy, trong những năm gần đây, các cơ sở chuyên khoa hô hấp và ung bướu cũng ghi nhận sự xuất hiện của bệnh ở độ tuổi trẻ hơn. Hiểu rõ mối liên hệ giữa tuổi tác, lối sống và cơ chế sinh bệnh sẽ giúp cộng đồng có kế hoạch kiểm tra sức khỏe định kỳ và tầm soát đúng thời điểm.

Độ tuổi thường mắc bệnh ung thư phổi là gì?

Ung thư phổi là tình trạng các tế bào bất thường tại đường dẫn khí hoặc nhu mô phổi tăng sinh mất kiểm soát, tạo thành các khối u ác tính có khả năng xâm lấn tại chỗ và di căn xa. Bệnh được chia thành hai nhóm chính là ung thư phổi không tế bào nhỏ và ung thư phổi tế bào nhỏ, trong đó nhóm không tế bào nhỏ chiếm phần lớn các ca bệnh. Tuổi tác là một trong những yếu tố nguy cơ độc lập quan trọng đối với sự hình thành khối u. Thời gian ủ bệnh và biến đổi từ tổn thương tiền ung thư sang ác tính thường kéo dài hàng chục năm, giải thích vì sao độ tuổi trung bình khi chẩn đoán phần lớn rơi vào giai đoạn sau 60 tuổi. Tuy nhiên, bệnh không loại trừ bất kỳ lứa tuổi nào nếu có sự kết hợp của đột biến gen và môi trường sống ô nhiễm. Việc nhận thức đúng về phân bố độ tuổi giúp định hướng chiến lược phòng ngừa và sàng lọc y tế phù hợp.

Độ tuổi phổ biến nhất được ghi nhận mắc ung thư phổi

Các thống kê y khoa ghi nhận phần lớn các trường hợp mắc ung thư phổi được chẩn đoán ở người từ 65 tuổi trở lên, với độ tuổi trung vị khi phát hiện bệnh thường dao động quanh mốc 70 tuổi. Tỷ lệ mắc mới tăng dần theo từng nhóm tuổi và đạt đỉnh ở giai đoạn 70 đến 79 tuổi. Rất ít trường hợp được phát hiện ở người dưới 45 tuổi, chỉ chiếm một tỷ lệ nhỏ trong tổng số người bệnh. Hiện tượng này hoàn toàn phù hợp với cơ chế bệnh học của các khối u rắn, vốn đòi hỏi một chuỗi tích lũy nhiều đột biến soma theo thời gian trước khi bộc lộ thành bệnh lý trên lâm sàng. Người cao tuổi cũng thường có các bệnh lý nền đường hô hấp mạn tính như bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính hoặc xơ phổi, làm tăng thêm tính tổn thương của nhu mô phổi. Do đó, người bước vào giai đoạn sau 50 tuổi cần chú ý theo dõi các biểu hiện bất thường về hô hấp để thăm khám kịp thời.

Nguyên nhân khiến tỷ lệ mắc bệnh gia tăng theo thời gian tuổi tác

Lý do cơ bản khiến ung thư phổi phổ biến hơn ở người lớn tuổi là sự tiếp xúc kéo dài với các tác nhân sinh ung, đặc biệt là khói thuốc lá chủ động hoặc thụ động. Những người có tiền sử hút thuốc nhiều năm đã tích lũy lượng lớn chất độc gây đột biến tế bào biểu mô phế quản. Quá trình biến đổi từ tế bào bình thường qua dị sản, loạn sản đến ung thư xâm lấn thường kéo dài từ 20 đến 30 năm. Đồng thời, quá trình lão hóa sinh học tự nhiên làm suy giảm năng lực tự sửa chữa các đứt gãy DNA trong nhân tế bào, kết hợp với hiện tượng suy giảm miễn dịch liên quan đến tuổi tác, khiến cơ thể mất dần khả năng nhận diện và tiêu diệt các tế bào lạ. Ngoài ra, việc sống hoặc làm việc lâu năm trong môi trường chứa bụi mịn, amiang, khí radon hoặc khí thải công nghiệp cũng góp phần làm tăng gánh nặng tổn thương phổi khi về già.

Thực trạng ung thư phổi xuất hiện ở người trẻ tuổi

Mặc dù độ tuổi phổ biến là người cao tuổi, ung thư phổi ở người dưới 45 hoặc thậm chí dưới 30 tuổi vẫn xuất hiện trên thực tế lâm sàng. Ở nhóm tuổi trẻ, đặc điểm bệnh học thường có nhiều điểm khác biệt so với người già. Phần lớn bệnh nhân trẻ tuổi mắc ung thư biểu mô tuyến và nhiều người trong số này không có tiền sử hút thuốc lá. Các nhà khoa học nhận thấy nhóm người trẻ mắc bệnh thường mang các đột biến gen thúc đẩy đặc hiệu như đột biến gen EGFR hoặc tái sắp xếp gen ALK, ROS1. Ngoài yếu tố di truyền và đột biến gen nguyên phát, việc tiếp xúc sớm với khói thuốc lá thụ động trong gia đình từ nhỏ hoặc làm việc trong môi trường ô nhiễm khói bụi nặng nề mà không có thiết bị bảo hộ cũng là yếu tố thúc đẩy bệnh khởi phát sớm. Do người trẻ thường ít nghĩ đến nguy cơ ung thư phổi nên bệnh dễ bị phát hiện ở giai đoạn muộn.

Tiêu chuẩn độ tuổi và đối tượng cần tầm soát định kỳ

Tầm soát ung thư phổi định kỳ được khuyến cáo cho nhóm đối tượng có nguy cơ cao dựa trên hai yếu tố then chốt là độ tuổi và tiền sử hút thuốc lá. Các hướng dẫn y khoa quốc tế khuyến cáo người trong độ tuổi từ 50 đến 80 tuổi, có tiền sử hút thuốc từ 20 bao-năm trở lên (tính bằng số bao hút mỗi ngày nhân với số năm hút) và hiện vẫn đang hút thuốc hoặc đã cai thuốc trong vòng 15 năm trở lại nên thực hiện tầm soát. Phương pháp tầm soát tiêu chuẩn hiện nay là chụp cắt lớp vi tính lồng ngực liều thấp hằng năm. Phương pháp này giúp phát hiện các nốt mờ nhỏ hoặc tổn thương nghi ngờ ở giai đoạn rất sớm, khi người bệnh chưa có triệu chứng lâm sàng. Đối với những người dưới 50 tuổi hoặc không hút thuốc, việc chụp phim tầm soát đại trà không được chỉ định vì nguy cơ phơi nhiễm tia xạ không mang lại lợi ích rõ rệt, trừ khi có chỉ định chuyên khoa riêng.

Biện pháp bảo vệ đường hô hấp và giảm thiểu nguy cơ mắc bệnh

Để giảm thiểu nguy cơ phát triển ung thư phổi ở mọi lứa tuổi, biện pháp tiên quyết và hiệu quả nhất là không hút thuốc lá và chủ động từ bỏ thuốc lá càng sớm càng tốt. Việc ngừng hút thuốc giúp niêm mạc đường thở từng bước hồi phục và làm chậm đáng kể quá trình tích lũy thêm đột biến gen có hại. Bên cạnh đó, cần hạn chế tối đa việc tiếp xúc với khói thuốc thụ động tại gia đình và nơi làm việc. Những người làm việc trong môi trường nhiều bụi khoáng, hóa chất công nghiệp hoặc khí thải giao thông cần tuân thủ nghiêm ngặt trang bị bảo hộ lao động đạt chuẩn. Duy trì chế độ dinh dưỡng giàu chất chống oxy hóa từ rau xanh và trái cây tươi, kết hợp rèn luyện thể dục thường xuyên giúp tăng cường dung tích phổi và củng cố hệ miễn dịch. Khi xuất hiện các dấu hiệu hô hấp dai dẳng, người dân nên đến cơ sở y tế để được thăm khám chu đáo.

Lưu ý an toàn

Thông tin về độ tuổi mắc ung thư phổi mang tính chất thống kê dịch tễ học và không thay thế cho việc đánh giá cá thể hóa của bác sĩ chuyên khoa. Mọi lứa tuổi đều có thể gặp các vấn đề hô hấp nghiêm trọng. Người dân tuyệt đối không tự ý suy đoán mức độ an toàn dựa trên tuổi tác hay chủ quan bỏ qua các dấu hiệu bất thường như ho kéo dài, ho ra máu hay sụt cân không rõ nguyên nhân. Việc chỉ định các phương pháp chẩn đoán hình ảnh như chụp cắt lớp vi tính cần được bác sĩ thăm khám và cân nhắc kỹ lưỡng giữa lợi ích và nguy cơ phơi nhiễm phóng xạ.

Tóm tắt

Độ tuổi thường mắc bệnh ung thư phổi tập trung nhiều nhất ở người cao tuổi, song nguy cơ vẫn hiện diện ở người trẻ nếu có đột biến gen hoặc yếu tố phơi nhiễm nguy hại. Việc duy trì lối sống không khói thuốc và thực hiện tầm soát đúng đối tượng theo chỉ dẫn chuyên môn là giải pháp hiệu quả nhất để phát hiện sớm và bảo vệ sức khỏe hô hấp lâu dài.