Bôi dầu tràm hoặc muối vào khẩu trang có giúp ngăn ngừa virus không
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Trong các đợt bùng phát dịch bệnh đường hô hấp, trên mạng xã hội lan truyền nhiều mẹo dân gian truyền miệng như bôi dầu tràm hoặc tẩm nước muối vào khẩu trang để tăng khả năng diệt virus corona. Nhiều người tin rằng tính sát khuẩn của dầu tràm và muối ăn sẽ tạo thành một lớp lá chắn vững chắc giúp tiêu diệt mầm bệnh ngay khi chạm vào bề mặt khẩu trang.
Tuy nhiên các chuyên gia y tế khẳng định đây là quan niệm hoàn toàn sai lầm và tiềm ẩn nhiều rủi ro cho sức khỏe. Việc tự ý đưa các chất lỏng hoặc dầu nhờn lên bề mặt khẩu trang không những không làm tăng khả năng diệt virus mà còn phá hủy cấu trúc màng lọc tự nhiên, khiến nguy cơ nhiễm bệnh hô hấp gia tăng.
Bôi dầu tràm vào khẩu trang là gì?
Khẩu trang y tế và khẩu trang phòng hộ cá nhân là phương tiện ngăn chặn giọt bắn chứa tác nhân gây bệnh hô hấp như virus cúm, virus hợp bào hô hấp và virus corona. Hiệu quả bảo vệ của khẩu trang phụ thuộc hoàn toàn vào cấu trúc vi sợi khô ráo và khả năng lọc tĩnh điện của lớp vải không dệt ở giữa. Dầu tràm là một loại tinh dầu tự nhiên chiết xuất từ cây tràm gió, chứa các hợp chất có hoạt tính kháng khuẩn nhẹ trên bề mặt tiếp xúc trực tiếp nhưng không có khả năng tiêu diệt virus bay trong không khí tức thì. Muối ăn natri clorid cũng chỉ có tác dụng hỗ trợ vệ sinh tại chỗ khi dùng đúng nồng độ thích hợp trong dung dịch súc họng hay rửa mũi. Việc kết hợp tùy tiện hai chất này lên khẩu trang làm sai lệch hoàn toàn công năng thiết kế ban đầu của sản phẩm bảo hộ.
Ảnh hưởng của tinh dầu đối với cấu trúc màng lọc khẩu trang
Khẩu trang y tế và khẩu trang vải kháng khuẩn được thiết kế dựa trên nguyên lý cơ học kết hợp với lực hút tĩnh điện để giữ lại các giọt bắn chứa mầm bệnh. Các lớp sợi không dệt có cấu trúc xơ vi mô xếp chồng ngẫu nhiên, giúp ngăn các hạt bụi mịn và vi sinh vật lọt qua. Khi bôi dầu tràm hoặc nhỏ các chất lỏng chứa dầu lên bề mặt, chất béo và dung môi hữu cơ sẽ phá vỡ liên kết tĩnh điện của lớp vi lọc, làm mềm các sợi xơ và tạo thành các lỗ rỗng lớn hơn. Điều này khiến khả năng cản trở giọt bắn của khẩu trang suy giảm đáng kể, vô tình tạo điều kiện cho virus và vi khuẩn xâm nhập vào đường hô hấp dễ dàng hơn.
Nguy cơ làm ẩm và giảm khả năng bảo vệ khi dùng nước muối
Một số người cho rằng nước muối có tính kháng khuẩn tự nhiên nên việc xịt nước muối lên khẩu trang sẽ tạo thêm một lớp màng bảo vệ tiêu diệt mầm bệnh. Trên thực tế, dung dịch muối không thể tiêu diệt tức thì các loại virus có vỏ bọc như virus corona ngoài môi trường. Ngược lại, khi khẩu trang bị ẩm ướt do nước muối, tính năng chống thấm nước của lớp ngoài cùng sẽ biến mất hoàn toàn. Màng lọc bị ướt sẽ hoạt động giống như một chiếc bấc dẫn ẩm, hút các giọt bắn từ bên ngoài vào nhanh hơn. Đồng thời, độ ẩm đọng lại bên trong khẩu trang kết hợp với nhiệt độ cơ thể sẽ trở thành môi trường thuận lợi cho nấm mốc và vi khuẩn sinh sôi.
Nguy cơ kích ứng đường hô hấp và tổn thương niêm mạc
Dầu tràm chứa các thành phần bay hơi như cineol và terpinen, có mùi thơm dễ chịu và mang lại cảm giác thông mũi tạm thời. Tuy nhiên, khi bôi trực tiếp vào mặt trong hoặc mặt ngoài của khẩu trang, nồng độ tinh dầu đậm đặc bay hơi trong một không gian kín sát mũi miệng có thể gây bỏng rát niêm mạc, kích ứng kết mạc mắt và làm khô rát cổ họng. Đối với những người mắc bệnh hen phế quản, viêm phế quản mạn tính hoặc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, hít phải nồng độ cao tinh dầu bay hơi có thể kích hoạt cơn co thắt phế quản cấp tính dẫn đến khó thở nguy hiểm.
Nguyên tắc sử dụng khẩu trang an toàn và hiệu quả theo khuyến cáo
Để bảo vệ bản thân trước các bệnh truyền nhiễm lây qua đường hô hấp, việc sử dụng khẩu trang đúng cách đóng vai trò then chốt. Người dân nên lựa chọn khẩu trang y tế hoặc khẩu trang vải đạt tiêu chuẩn chất lượng, có nguồn gốc rõ ràng và kích thước vừa vặn với khuôn mặt. Khi đeo, cần kéo khẩu trang che kín cả mũi lẫn cằm, uốn thanh nẹp ôm sát sống mũi và tuyệt đối không chạm tay vào mặt trước khẩu trang trong suốt quá trình sử dụng. Khi khẩu trang bị bẩn, có mùi hôi hoặc thấm ẩm do mồ hôi hay giọt bắn, cần thay ngay khẩu trang mới và rửa tay sạch sẽ. Không tự ý bôi thêm bất kỳ loại hóa chất, tinh dầu hay dung dịch nào lên khẩu trang.
Lưu ý an toàn
Người có tiền sử dị ứng, phụ nữ mang thai và trẻ em dưới hai tuổi cần đặc biệt thận trọng với các sản phẩm chứa tinh dầu. Tuyệt đối không xịt cồn, tinh dầu hay bất kỳ dung dịch khử khuẩn nào lên khẩu trang đang đeo. Khi xuất hiện các triệu chứng như ngứa mắt, cay mũi, ho rát họng hoặc khó thở sau khi tiếp xúc với tinh dầu, cần tháo bỏ khẩu trang ngay lập tức, rửa sạch vùng mặt bằng nước sạch và đến cơ sở y tế nếu tình trạng khó thở không thuyên giảm.
Tóm tắt
Bôi dầu tràm hoặc xịt nước muối vào khẩu trang không phải là biện pháp phòng ngừa virus đã được y học công nhận. Để bảo vệ đường hô hấp hiệu quả, người dân cần đeo khẩu trang sạch đúng quy cách, giữ bề mặt khô ráo và duy trì thói quen vệ sinh tay thường xuyên bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn.
Nguồn tham khảo
- ASTM International: Test Method for Evaluating the Bacterial Filtration Efficiency (BFE) of Medical Face Mask Materials, Using a Biological Aerosol of Staphylococcus aureus
- Journal of Pulmonary & Respiratory Medicine: Evaluation of Aerosol Filtration Efficiency of a Respiratory Face Mask Equipped with Valve/Micro-Ventilator against Pathogen and Pollutant Penetration
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Bôi tinh dầu tràm sát mũi qua khẩu trang có gây hại gì không?
Tinh dầu tràm nguyên chất chứa các hoạt chất bay hơi mạnh, khi tiếp xúc sát mũi và miệng có thể gây cay mắt, rát mũi, kích ứng niêm mạc đường thở hoặc khởi phát cơn co thắt phế quản ở người có cơ địa nhạy cảm.
Có nên xịt dung dịch nước muối sinh lý làm ẩm khẩu trang không?
Nước muối chỉ nên dùng để súc họng và rửa mũi theo chỉ định y khoa. Khi xịt lên khẩu trang, nước muối làm ướt màng lọc, phá vỡ cấu trúc sợi và tạo điều kiện cho vi khuẩn dễ bám dính hơn.
Khẩu trang y tế có cần thêm chất sát khuẩn phụ trợ không?
Khẩu trang y tế thông thường đạt tiêu chuẩn đã có lớp lọc kháng khuẩn và lớp chống thấm nước. Người dùng chỉ cần đeo đúng mặt, che kín mũi miệng và thay mới sau mỗi lần sử dụng hoặc khi bị ẩm ướt.
Có được dùng tinh dầu tràm cho khẩu trang của trẻ nhỏ không?
Trẻ nhỏ có làn da mỏng manh và đường thở rất nhạy cảm với các loại tinh dầu bay hơi. Phụ huynh tuyệt đối không bôi dầu tràm vào khẩu trang hay quần áo sát vùng mặt của trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ.
Những biện pháp phòng bệnh đường hô hấp nào đã được kiểm chứng?
Biện pháp phòng ngừa hô hấp chuẩn mực bao gồm đeo khẩu trang vừa vặn, rửa tay thường xuyên với xà phòng, che miệng khi ho, giữ khoảng cách nơi đông người và tiêm chủng đầy đủ theo khuyến cáo y tế.
