Những nguyên nhân thiếu máu cơ tim không phải ai cũng biết

Nguyên nhân thiếu máu cơ tim là gì?

Thiếu máu cơ tim là tình trạng lượng máu giàu oxy cung cấp cho các tế bào cơ tim bị suy giảm, dẫn đến sự mất cân bằng giữa cung và cầu năng lượng của trái tim. Khi cơ tim không nhận đủ dưỡng chất, người bệnh có thể cảm thấy đau thắt ngực, nặng ngực, hồi hộp hoặc khó thở khi vận động.

Mặc dù xơ vữa động mạch gây hẹp lòng mạch là căn nguyên phổ biến nhất, tim vẫn có thể bị thiếu máu cục bộ thông qua các cơ chế không do mảng bám xơ vữa. Đó có thể là sự suy giảm lưu lượng tuần hoàn do co rút mạch máu, rối loạn ở mạng lưới mao mạch nhỏ, hoặc do chính các bệnh lý toàn thân làm giảm chất lượng máu nuôi dưỡng.

Co thắt động mạch vành làm giảm dòng máu nuôi tim

Đa số mọi người thường nghĩ thiếu máu cơ tim chỉ xảy ra khi các nhánh động mạch vành lớn bị xơ vữa và bít tắc. Tuy nhiên, co thắt động mạch vành là một nguyên nhân quan trọng không liên quan đến tắc nghẽn cố định. Khi các tế bào cơ trơn trên thành mạch vành bị kích thích bất thường, mạch máu có thể co rút đột ngột, làm giảm lưu lượng máu nuôi dưỡng cơ tim trong thời gian ngắn.

Hiện tượng này thường xảy ra lúc nghỉ ngơi, vào ban đêm hoặc sáng sớm, hoặc sau khi tiếp xúc với nhiệt độ lạnh và căng thẳng tâm lý mạnh. Việc lạm dụng chất kích thích như thuốc lá hoặc rượu bia cũng làm tăng tính kích ứng của mạch máu. Người bệnh vẫn có thể cảm thấy đau thắt ngực dữ dội dù kết quả chụp mạch vành thông thường không thấy mảng xơ vữa lớn.

Rối loạn chức năng vi mạch vành ít được chú ý

Hệ thống mạch máu nuôi tim bao gồm các nhánh mạch vành lớn và mạng lưới mạch máu siêu nhỏ nằm sâu trong cơ tim, gọi là vi mạch vành. Rối loạn chức năng vi mạch vành xảy ra khi các mạch máu nhỏ này không thể giãn nở thích hợp để đáp ứng nhu cầu tưới máu cho cơ tim, dù các thân động mạch vành chính hoàn toàn thông thoáng.

Tình trạng này thường gặp hơn ở phụ nữ sau mãn kinh, người mắc đái tháo đường, tăng huyết áp lâu năm hoặc người có bệnh tự miễn. Bệnh nhân thường xuất hiện cảm giác đau tức ngực âm ỉ, khó thở khi gắng sức kéo dài, nhưng các xét nghiệm thăm dò mạch máu lớn ban đầu có thể chưa phát hiện tổn thương rõ ràng, dẫn đến việc chậm trễ trong nhận diện vấn đề.

Các bệnh lý toàn thân làm mất cân bằng cung cầu oxy cơ tim

Nhu cầu oxy của tim phụ thuộc vào khả năng vận chuyển của máu. Khi cơ thể bị thiếu máu mạn tính mức độ trung bình đến nặng, nồng độ hemoglobin suy giảm rõ rệt, khiến lượng oxy cung cấp cho cơ tim bị thiếu hụt dù lưu lượng tuần hoàn vẫn duy trì. Tình trạng này khiến tim phải đập nhanh hơn để bù trừ, vô tình làm tăng thêm gánh nặng cho chính cơ tim.

Bên cạnh đó, các bệnh lý nội tiết như cường giáp cũng đẩy tốc độ chuyển hóa lên cao, khiến nhịp tim nhanh liên tục và làm mất cân bằng cung cầu oxy tại tim. Ngược lại, tụt huyết áp kéo dài do mất nước hoặc sốc làm giảm áp lực tưới máu tại gốc động mạch vành, cũng có thể đẩy cơ tim vào tình trạng thiếu máu cục bộ cấp tính.

Ảnh hưởng từ căng thẳng tâm lý và các chất kích thích mạch máu

Trạng thái căng thẳng thần kinh mãn tính, lo âu kéo dài hoặc những cú sốc tinh thần dữ dội có thể kích hoạt giải phóng lượng lớn hormone catecholamine vào máu. Sự gia tăng đột ngột này làm tim đập dồn dập, huyết áp tăng vọt và thúc đẩy phản xạ co mạch vành, dẫn đến các đợt thiếu máu cơ tim cục bộ.

Một số trường hợp đặc biệt gặp hội chứng tim vỡ do căng thẳng cảm xúc quá mức, gây suy giảm co bóp cơ tim tạm thời kèm theo triệu chứng đau ngực tương tự nhồi máu cơ tim. Ngoài ra, việc lạm dụng một số thuốc co mạch không kê đơn, thuốc giảm cân trôi nổi hoặc chất kích thích cũng là tác nhân gây co thắt và tổn thương tưới máu cơ tim mà nhiều người thường bỏ qua.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất phổ biến kiến thức y học và không thay thế cho chẩn đoán hay phác đồ điều trị của bác sĩ chuyên khoa. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua hoặc thay đổi các thuốc trợ tim, thuốc giãn mạch hay thuốc huyết áp mà không có chỉ định y khoa. Khi xuất hiện cơn đau ngực dữ dội, khó thở cấp tính, vã mồ hôi hoặc choáng váng, cần đến ngay cơ sở y tế gần nhất.

Tóm tắt

Thiếu máu cơ tim không chỉ bắt nguồn từ mảng xơ vữa quen thuộc mà còn có thể liên quan đến co thắt mạch vành, bệnh vi mạch hoặc các rối loạn toàn thân khác. Chủ động nhận biết các yếu tố này giúp người bệnh không chủ quan trước những cơn khó chịu vùng ngực thoáng qua, đồng thời thăm khám kịp thời tại chuyên khoa tim mạch để kiểm soát nguy cơ hiệu quả.