Những nguyên nhân không ngờ dẫn đến viêm họng hạt

Nguyên nhân viêm họng hạt là gì?

Viêm họng hạt là một dạng viêm họng mạn tính quá phát, xảy ra khi niêm mạc vùng hầu họng bị kích ứng liên tục trong thời gian dài. Phản ứng viêm dai dẳng khiến các nang lympho ở thành sau họng phải hoạt động quá mức để chống lại tác nhân gây hại, dẫn đến tình trạng phì đại và nổi lên thành từng hạt đỏ hoặc trắng ngà với kích thước khác nhau. Người mắc tình trạng này thường cảm thấy ngứa họng, vướng cộm như có dị vật, thường xuyên phải đằng hắng hoặc ho khan, đặc biệt khi thời tiết chuyển mùa hay sau khi nói nhiều. Mặc dù các đợt nhiễm trùng đường hô hấp trên tái phát là nguyên nhân quen thuộc, nhưng trên thực tế có rất nhiều yếu tố thuận lợi và bệnh lý toàn thân khác âm thầm thúc đẩy quá trình viêm nhiễm mà người bệnh thường bỏ qua. Hiểu rõ bản chất bệnh lý giúp quá trình theo dõi và điều chỉnh lối sống đạt hiệu quả cao hơn.

Bệnh trào ngược dạ dày thực quản gây kích ứng niêm mạc họng

Trào ngược dạ dày thực quản là một trong những nguyên nhân phổ biến nhưng thường bị bỏ sót nhất gây viêm họng hạt. Khi cơ thắt thực quản dưới hoạt động kém hiệu quả, axit dịch vị và men pepsin từ dạ dày có thể trào ngược lên tận vùng thanh quản và hầu họng. Niêm mạc họng vốn rất mỏng manh và không có lớp màng nhầy bảo vệ chống lại môi trường axit mạnh như dạ dày, do đó dễ bị bỏng rát, viêm tấy và phù nề.

Đáng chú ý, nhiều người bệnh mắc hội chứng trào ngược ngoài thực quản không hề xuất hiện các biểu hiện điển hình như ợ chua hay nóng rát vùng thượng vị, hiện tượng này thường được gọi là trào ngược thầm lặng. Tình trạng axit tiếp xúc thường xuyên với thành sau họng, đặc biệt vào ban đêm khi nằm ngủ, sẽ kích thích các tổ chức lympho phát triển thành những hạt sưng đỏ. Nếu chỉ điều trị tại vùng họng mà không kiểm soát tốt lượng axit dạ dày trào ngược, viêm họng hạt sẽ liên tục tái phát và khó dứt điểm.

Hội chứng chảy dịch mũi sau do viêm xoang và viêm mũi dị ứng

Các bệnh lý mạn tính tại mũi xoang như viêm mũi dị ứng, viêm xoang hàm hoặc xoang sàng đóng vai trò lớn trong cơ chế hình thành viêm họng hạt. Khi mũi và các hốc xoang bị viêm, dịch nhầy xuất tiết quá mức kèm theo vi khuẩn và các chất trung gian gây viêm sẽ không thể đào thải tốt qua đường mũi trước mà chảy ngược xuống thành sau họng, tạo thành hội chứng chảy dịch mũi sau.

Dòng dịch nhầy ứ đọng này bám dính liên tục vào niêm mạc họng, khiến người bệnh luôn có cảm giác vướng víu, đờm đặc ở cổ và liên tục phải khạc nhổ để làm sạch họng. Sự hiện diện thường trực của vi khuẩn và dịch viêm làm niêm mạc họng suy yếu, khiến các cụm lympho phải tăng sinh liên tục để chống đỡ, dần dần hình thành các hạt viêm phì đại. Do đó, việc chẩn đoán và điều trị triệt để các ổ viêm tại mũi xoang là chìa khóa để bảo vệ vùng hầu họng.

Thói quen thở bằng miệng kéo dài do nghẹt mũi hoặc bất thường cấu trúc

Mũi là cơ quan đảm nhiệm vai trò lọc sạch bụi bẩn, làm ấm và làm ẩm luồng không khí trước khi đưa vào phế quản và phổi. Khi một người gặp phải tình trạng nghẹt mũi mạn tính do phì đại cuốn mũi, polyp mũi hoặc lệch vách ngăn mũi, họ buộc phải duy trì thói quen thở bằng miệng trong thời gian dài, đặc biệt là khi ngủ hoặc khi vận động gắng sức.

Việc hít thở trực tiếp qua đường miệng khiến luồng không khí khô lạnh và mang theo nhiều bụi bẩn, vi sinh vật tác động trực tiếp lên niêm mạc hầu họng mà không qua bất kỳ màng lọc tự nhiên nào. Lớp niêm mạc họng vì thế nhanh chóng bị khô rát, mất đi độ ẩm cân bằng và suy giảm lớp hàng rào bảo vệ miễn dịch bề mặt. Sự kích thích cơ học và mất nước liên tục này buộc các tổ chức lympho phản ứng bằng cách tăng sinh quá mức, hình thành các hạt sưng viêm kéo dài.

Môi trường sống ô nhiễm và thói quen lạm dụng chất kích thích

Các yếu tố môi trường và thói quen sinh hoạt hằng ngày cũng là nguyên nhân âm thầm duy trì viêm họng hạt mà nhiều người không chú ý tới. Việc tiếp xúc thường xuyên với khói thuốc lá, bao gồm cả việc hút thuốc chủ động và hít phải khói thuốc thụ động, đưa vào đường hô hấp hàng ngàn hợp chất độc hại làm tê liệt lớp biểu mô có lông chuyển và phá hủy hàng rào bảo vệ niêm mạc họng.

Bên cạnh đó, việc sinh sống hoặc làm việc trong môi trường nhiều bụi mịn công nghiệp, hóa chất bay hơi, hơi sơn, hoặc thói quen thường xuyên uống rượu bia nồng độ cồn cao cũng làm niêm mạc họng bị bỏng nhẹ và tổn thương mạn tính. Thêm vào đó, việc nói quá nhiều, nói quá to hoặc hò hét liên tục ở những người có đặc thù nghề nghiệp như giáo viên hay ca sĩ cũng gây sang chấn cơ học lặp đi lặp lại cho vùng hầu họng, tạo điều kiện thuận lợi cho viêm họng hạt tiến triển.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe và không thay thế cho việc thăm khám y khoa trực tiếp. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng thuốc kháng sinh hay thuốc chống viêm corticosteroid khi chưa có chỉ định của bác sĩ chuyên khoa Tai Mũi Họng, bởi việc dùng sai thuốc có thể dẫn đến hiện tượng kháng kháng sinh hoặc gây tác dụng phụ nguy hiểm. Khi phát hiện các triệu chứng vùng họng kéo dài trên hai tuần, nuốt khó hoặc ho ra máu, cần đến ngay cơ sở y tế để được kiểm tra kỹ lưỡng.

Tóm tắt

Viêm họng hạt không chỉ đơn thuần là bệnh lý tại họng mà thường là hệ quả từ nhiều nguyên nhân tiềm ẩn như trào ngược dạ dày, bệnh lý mũi xoang hay môi trường sống. Việc chủ động nhận biết sớm các yếu tố nguy cơ và thăm khám chuyên khoa Tai Mũi Họng sẽ giúp người bệnh tìm ra căn nguyên chính xác, từ đó có hướng chăm sóc và can thiệp y tế phù hợp, bảo vệ sức khỏe đường hô hấp dài lâu.