Những người không nên ăn cá ngừ và lưu ý khi sử dụng

Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.

Cá ngừ là nguồn cung cấp dồi dào acid béo omega-3, protein chất lượng cao cùng nhiều vi chất dinh dưỡng thiết yếu cho sức khỏe tim mạch và cơ bắp. Tuy nhiên, không phải ai cũng có thể thoải mái đưa loại hải sản này vào thực đơn hàng ngày. Một số nhóm đối tượng đặc thù cần hạn chế hoặc kiêng hoàn toàn cá ngừ để tránh các rủi ro y khoa nghiêm trọng.

Những người không nên ăn cá ngừ hoặc cần hết sức thận trọng bao gồm phụ nữ mang thai, phụ nữ đang nuôi con bú, trẻ nhỏ, người mắc bệnh gout, người có cơ địa dị ứng và bệnh nhân mắc các bệnh lý chuyển hóa mạn tính. Mối nguy hại từ cá ngừ chủ yếu đến từ nồng độ kim loại nặng thủy ngân tích lũy tự nhiên, hàm lượng purin cao và nguy cơ hình thành độc tố histamine khi cá bảo quản không đạt chuẩn. Việc hiểu rõ thể trạng bản thân và kiểm soát chế độ dinh dưỡng là điều kiện tiên quyết để phòng ngừa ngộ độc và bảo vệ sức khỏe lâu dài.

Những người không nên ăn cá ngừ là gì?

Cá ngừ là loại cá biển thuộc họ cá bạc má, được ưa chuộng rộng rãi nhờ hương vị thơm ngon và giá trị sinh dưỡng vượt trội. Thịt cá ngừ cung cấp hàm lượng lớn acid béo không bão hòa omega-3 bao gồm EPA và DHA, giúp hỗ trợ điều hòa lipid máu và giảm viêm. Ngoài ra, cá ngừ còn chứa selen, vitamin B12, vitamin D và protein hoàn chỉnh. Mặc dù mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe cộng đồng, đặc tính sinh học của cá ngừ biển sâu lại tiềm ẩn nguy cơ tích lũy độc chất môi trường. Là động vật săn mồi đứng ở bậc cao trong chuỗi thức ăn, cá ngừ có xu hướng hấp thu và cô đọng methylmercury qua nhiều năm sinh trưởng. Thêm vào đó, cấu trúc thịt cá giàu histidine tự do dễ bị biến tính tạo thành histamine độc hại nếu quy trình dây chuyền lạnh bị gián đoạn. Do đó, việc tiêu thụ cá ngừ cần được cân nhắc cẩn trọng dựa trên từng cá nhân.

Phụ nữ mang thai và phụ nữ đang cho con bú

Phụ nữ đang trong thai kỳ hoặc đang nuôi con bằng sữa mẹ là nhóm đối tượng hàng đầu cần đặc biệt cẩn trọng với cá ngừ. Cá ngừ là loài cá săn mồi có kích thước lớn và vòng đời dài, do đó mô cơ của chúng tích lũy lượng methylmercury đáng kể từ chuỗi thức ăn đại dương. Methylmercury là một dạng thủy ngân hữu cơ có khả năng vượt qua hàng rào nhau thai và bài tiết một phần qua sữa mẹ. Khi thai nhi hoặc trẻ bú mẹ tiếp xúc với kim loại nặng này, quá trình phát triển tế bào thần kinh, não bộ và thị giác có thể bị tổn hại nghiêm trọng. Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ khuyến cáo phụ nữ mang thai nên tránh các loại cá ngừ có kích thước lớn như cá ngừ mắt to, cá ngừ vây xanh và cá ngừ vây dài, chỉ nên sử dụng lượng hạn chế cá ngừ vằn nhỏ và cần tham khảo ý kiến chuyên gia dinh dưỡng.

Trẻ nhỏ và trẻ sơ sinh

Hệ thống thần kinh và các cơ quan thải độc như gan, thận ở trẻ nhỏ chưa phát triển hoàn thiện, khiến trẻ rất dễ bị tổn thương trước tác động của độc chất kim loại nặng. Sự tích tụ thủy ngân từ cá ngừ trong cơ thể trẻ có thể dẫn đến suy giảm nhận thức, chậm phát triển ngôn ngữ và ảnh hưởng tiêu cực đến khả năng phối hợp vận động. Ngoài ra, trẻ có cơ địa dị ứng cũng đối mặt với nguy cơ kích ứng da hoặc rối loạn tiêu hóa khi tiếp xúc sớm với protein lạ trong hải sản. Cha mẹ không nên cho trẻ dưới một tuổi ăn cá ngừ. Đối với trẻ lớn hơn, khẩu phần cá ngừ cần được chia nhỏ, chỉ dùng loại cá ngừ vằn nhạt và không nên cho trẻ ăn liên tục nhiều ngày trong tuần.

Người mắc bệnh gout và tăng acid uric máu

Cá ngừ là loại thực phẩm giàu protein nhưng đồng thời cũng chứa hàm lượng purin ở mức trung bình đến cao. Khi cơ thể tiêu hóa và chuyển hóa purin, sản phẩm cuối cùng được tạo ra là acid uric. Ở những bệnh nhân đã được chẩn đoán mắc bệnh gout hoặc người có nồng độ acid uric huyết thanh tăng cao, khả năng đào thải acid uric qua đường tiết niệu thường bị suy giảm. Việc dung nạp thêm purin từ cá ngừ sẽ làm tăng nhanh nồng độ tinh thể urat lắng đọng tại màng hoạt dịch khớp, dễ dàng kích hoạt các đợt viêm khớp gout cấp tính với biểu hiện sưng tấy, nóng đỏ và đau đớn dữ dội tại khớp bàn ngón chân hoặc khớp gối. Do đó, người bệnh gout nên hạn chế tối đa hoặc kiêng cá ngừ trong giai đoạn bệnh tiến triển.

Người có cơ địa dị ứng và nhạy cảm với histamine

Thịt cá ngừ chứa một lượng rất lớn acid amin tự do tên là histidine. Nếu cá sau khi đánh bắt không được cấp đông nhanh và bảo quản ở nhiệt độ thấp đạt chuẩn, các vi khuẩn sinh enzym histidine decarboxylase sẽ phát triển và chuyển đổi histidine thành histamine. Khi người tiêu dùng ăn phải cá ngừ chứa nồng độ histamine cao, phản ứng ngộ độc dạng dị ứng scombroid sẽ bùng phát nhanh chóng với các biểu hiện nóng bừng mặt, nổi mề đay, ngứa rát họng, đau quặn bụng, nôn mửa và khó thở. Những người có tiền sử dị ứng hải sản, người thiếu hụt enzym diamine oxidase phân giải histamine hoặc người mắc bệnh hen phế quản cần đặc biệt thận trọng khi chọn mua và sử dụng cá ngừ.

Người mắc bệnh thận mạn và bệnh lý tim mạch

Người mắc các bệnh lý thận mạn tính cần kiểm soát nghiêm ngặt lượng protein, kali và phosphor nạp vào cơ thể để giảm áp lực lọc cho cầu thận. Cá ngừ tươi và đặc biệt là cá ngừ đóng hộp có mật độ protein và khoáng chất cao, nếu dùng nhiều sẽ làm gia tăng nồng độ ure máu và gây mất cân bằng điện giải. Bên cạnh đó, các sản phẩm cá ngừ chế biến sẵn hay cá ngừ đóng hộp thường được bổ sung lượng muối đáng kể nhằm bảo quản và tăng hương vị. Lượng natri cao này rất nguy hiểm cho người bị tăng huyết áp, suy tim ứ huyết hoặc xơ gan vì dễ gây giữ nước, phù nề và làm trầm trọng thêm tình trạng huyết áp cao.

Lưu ý an toàn

Để đảm bảo an toàn, người tiêu dùng chỉ nên mua cá ngừ có nguồn gốc xuất xứ rõ ràng, thịt còn tươi sáng, săn chắc và luôn được giữ lạnh liên tục dưới 4 độ C. Tuyệt đối không ăn cá ngừ có mùi ươn chua, vị cay tê hoặc biến đổi màu sắc vì độc tố histamine không bị phá hủy qua quá trình nấu chín. Khi chọn cá ngừ đóng hộp, nên ưu tiên loại ngâm nước thay vì ngâm dầu hoặc ngâm muối để giảm thiểu natri. Nếu xuất hiện triệu chứng phát ban, ngứa ngáy, tức ngực hoặc khó thở sau khi ăn, cần đến ngay cơ sở y tế để được xử trí kịp thời.

Tóm tắt

Cá ngừ là nguồn thực phẩm giàu dưỡng chất nhưng không hoàn toàn phù hợp với mọi đối tượng. Việc nhận biết tình trạng bệnh lý cá nhân và kiểm soát lượng tiêu thụ giúp tận dụng tối đa lợi ích dinh dưỡng mà không gây hại cho sức khỏe. Khi có bất kỳ biểu hiện bất thường hoặc băn khoăn về chế độ ăn, người tiêu dùng nên trao đổi trực tiếp với bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng để được hướng dẫn cụ thể.