Những người dễ bị thiếu canxi nhất và cách nhận biết nguy cơ

Người dễ bị thiếu canxi là gì?

Canxi là khoáng chất phong phú nhất trong cơ thể con người, với khoảng 99% lượng canxi tồn tại trong xương và răng, phần còn lại lưu hành trong máu và dịch gian bào để thực hiện các chức năng sinh lý sống còn. Nồng độ canxi huyết tương luôn được điều hòa chặt chẽ bởi các tuyến nội tiết như tuyến cận giáp và calcitonin cùng sự tham gia của vitamin D. Khi khẩu phần ăn không cung cấp đủ lượng canxi cần thiết, cơ thể sẽ tự động rút canxi từ xương để bù đắp vào máu nhằm duy trì ổn định hoạt động của tim và hệ thần kinh. Tình trạng này kéo dài khiến khung xương ngày càng xốp, giòn và suy giảm độ chắc khỏe. Nguy cơ thiếu hụt canxi xuất hiện khi nhu cầu cơ thể tăng cao, khả năng hấp thu tại đường ruột suy giảm hoặc lượng canxi bài tiết qua thận tăng bất thường. Do đó, hiểu rõ các yếu tố sinh lý và bệnh lý ảnh hưởng đến chuyển hóa canxi là bước nền tảng để bảo vệ sức khỏe xương khớp lâu dài.

Phụ nữ trong giai đoạn mang thai, cho con bú và thời kỳ mãn kinh

Phụ nữ mang thai và bà mẹ đang cho con bú có nhu cầu canxi tăng vọt nhằm hỗ trợ hình thành khung xương, mầm răng của thai nhi cũng như duy trì lượng canxi dồi dào trong sữa mẹ. Khi chế độ ăn uống hằng ngày không cung cấp đủ khoáng chất này, cơ thể người mẹ sẽ tự động huy động canxi từ mô xương dự trữ vào máu để nuôi dưỡng thai nhi. Tình trạng này kéo dài dễ dẫn đến đau lưng, nhức mỏi khớp, chuột rút về đêm và làm tăng nguy cơ loãng xương sớm sau sinh.

Đối với phụ nữ bước vào thời kỳ tiền mãn kinh và mãn kinh, sự suy giảm hormone estrogen đột ngột là nguyên nhân chính khiến quá trình hủy xương diễn ra nhanh hơn tạo xương. Mật độ khoáng chất của xương giảm sút nghiêm trọng, khiến xương trở nên xốp, giòn và rất dễ gãy dù chỉ gặp chấn thương nhẹ. Việc kiểm tra mật độ xương định kỳ và tham vấn chuyên môn về dinh dưỡng là biện pháp cần thiết cho phụ nữ ở độ tuổi này.

Người cao tuổi và trẻ em trong độ tuổi phát triển nhanh

Quá trình lão hóa tự nhiên khiến niêm mạc đường ruột của người cao tuổi giảm khả năng hấp thu dưỡng chất, trong đó có canxi và vitamin D. Đồng thời, sự suy giảm chức năng thận làm giảm chuyển hóa vitamin D sang dạng hoạt tính, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng cân bằng nồng độ canxi huyết tương. Nhiều người lớn tuổi còn có xu hướng ăn ít hơn, giảm tiêu thụ các sản phẩm từ sữa hoặc hạn chế tiếp xúc ánh nắng mặt trời, khiến nguy cơ thiếu hụt canxi ngày càng trầm trọng.

Bên cạnh đó, trẻ em và thanh thiếu niên trong các giai đoạn phát triển chiều cao vượt trội cũng là nhóm rất dễ bị thiếu hụt nếu khẩu phần ăn nghèo nàn dinh dưỡng. Khi nhu cầu kiến tạo mô xương tăng cao mà nguồn cung không đáp ứng đủ, trẻ có thể gặp phải tình trạng còi xương, chậm mọc răng, xương mềm biến dạng hoặc không đạt được chiều cao tối ưu ở tuổi trưởng thành.

Người mắc bệnh tiêu hóa và người không dung nạp đường lactose

Những người mắc chứng bất dung nạp lactose thường gặp tình trạng đầy hơi, đau bụng, tiêu chảy khi sử dụng sữa động vật, từ đó hình thành thói quen kiêng hoàn toàn các chế phẩm từ bơ sữa. Sữa vốn là nguồn cung cấp canxi dễ hấp thu nhất, nên việc cắt giảm đột ngột mà không tìm thực phẩm thay thế thích hợp sẽ làm tăng nguy cơ thiếu canxi mạn tính.

Bên cạnh đó, các bệnh lý đường tiêu hóa như bệnh viêm ruột, bệnh celiac mạn tính hoặc người từng phẫu thuật cắt một phần dạ dày, ruột non cũng đối mặt với tình trạng kém hấp thu vi chất nghiêm trọng. Khi diện tích niêm mạc ruột tổn thương hoặc tốc độ lưu chuyển thức ăn quá nhanh, canxi và các vitamin tan trong chất béo không kịp hấp thu vào tuần hoàn máu mà bị đào thải trực tiếp ra ngoài.

Người ăn chay trường và nhóm có lối sống ít vận động thiếu ánh nắng

Người duy trì chế độ ăn thuần chay nếu không được trang bị kiến thức dinh dưỡng vững vàng cũng rất dễ thiếu hụt canxi. Canxi trong thực vật có nhiều ở các loại rau cải, đậu hạt, nhưng sự hiện diện của hợp chất phytate và oxalate trong thực vật có thể ức chế sự gắn kết của canxi tại ruột non, làm giảm tỷ lệ hấp thu thực tế vào cơ thể.

Những người ít vận động thể lực, người làm việc văn phòng suốt ngày trong phòng kín thiếu ánh nắng tự nhiên cũng đối mặt với nguy cơ suy giảm tổng hợp vitamin D qua da, gián tiếp cản trở hấp thu canxi. Ngoài ra, thói quen uống nhiều cà phê, nước ngọt có ga, bia rượu và tiêu thụ quá nhiều muối làm tăng bài tiết canxi qua đường nước tiểu, gây thất thoát lượng canxi dự trữ của cơ thể.

Lưu ý an toàn

Không nên tự ý mua và sử dụng viên uống canxi liều cao khi chưa có kết quả thăm khám hoặc hướng dẫn từ bác sĩ hay dược sĩ chuyên môn. Bổ sung canxi vượt quá nhu cầu thực tế trong thời gian dài có thể làm tăng nguy cơ sỏi thận, vôi hóa động mạch và cản trở hấp thu các vi chất khác như sắt, kẽm. Người có tiền sử tăng canxi máu, suy thận mạn hoặc sỏi tiết niệu cần đặc biệt cẩn trọng và chỉ dùng thuốc hay thực phẩm bổ sung theo phác đồ điều trị được cá nhân hóa.

Tóm tắt

Canxi đóng vai trò thiết yếu đối với hệ xương khớp và các hoạt động dẫn truyền thần kinh, tim mạch. Việc nhận biết sớm bản thân hoặc người nhà có thuộc nhóm nguy cơ thiếu hụt canxi hay không sẽ giúp xây dựng kế hoạch dinh dưỡng phù hợp. Mỗi người nên ưu tiên nguồn thực phẩm phong phú hằng ngày và chỉ dùng viên uống bổ sung khi có chỉ dẫn từ cán bộ y tế.