Những loại thuốc có thể và không nên dùng khi tiêm vắc xin Covid-19

Thuốc dùng cùng vắc xin Covid-19 là gì?

Vắc xin Covid-19 hoạt động bằng cách huấn luyện hệ miễn dịch nhận biết kháng nguyên bề mặt của virus SARS-CoV-2 để sản sinh kháng thể và tế bào lympho T bảo vệ. Sau khi tiêm, phản ứng viêm nhẹ thường xuất hiện như sốt, đau mỏi cơ, sưng đau vị trí tiêm hoặc mệt mỏi, phản ánh hệ thống phòng vệ đang phản ứng tích cực. Việc dùng thuốc đồng thời có thể ảnh hưởng đến quá trình này theo hai hướng: hoặc làm thay đổi mức độ sinh kháng thể, hoặc tương tác gây khó khăn cho việc theo dõi phản ứng sau tiêm. Do đó, việc phân định rõ nhóm thuốc được phép sử dụng để hỗ trợ giảm bớt triệu chứng khó chịu và nhóm thuốc đặc trị cần kiểm soát chặt chẽ sẽ giúp bảo đảm tính an toàn tối đa và duy trì hiệu quả bảo vệ lâu dài của vắc xin.

Thuốc hạ sốt và giảm đau dùng sau khi tiêm vắc xin

Sau khi tiêm vắc xin Covid-19, các phản ứng thông thường như sốt nhẹ, đau nhức cơ bắp, đau đầu hoặc ê ẩm tại vết tiêm là phản ứng tự nhiên của cơ thể. Để giảm bớt cảm giác khó chịu này, người được tiêm có thể sử dụng paracetamol khi có sốt từ 38,5 độ C trở lên hoặc khi đau mỏi gây cản trở sinh hoạt. Trong trường hợp paracetamol không mang lại hiệu quả mong muốn hoặc người bệnh có chỉ định phù hợp, các thuốc chống viêm không steroid như ibuprofen cũng có thể được cân nhắc dưới sự hướng dẫn y tế.

Tuy nhiên, nhân viên y tế khuyến cáo không nên uống thuốc giảm đau hoặc hạ sốt trước khi tiêm với mục đích phòng ngừa triệu chứng. Việc tự ý dùng thuốc dự phòng có thể làm giảm phản ứng viêm cần thiết ban đầu của hệ miễn dịch, từ đó tiềm ẩn nguy cơ làm giảm hiệu quả tạo kháng thể bảo vệ. Thuốc chỉ nên dùng đúng lúc khi triệu chứng thực sự xuất hiện và tuân thủ đúng khoảng cách giữa các lần uống.

Thuốc điều trị bệnh mạn tính vẫn cần duy trì ổn định

Những người mắc các bệnh mạn tính như tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu, hen phế quản hoặc bệnh tim mạch thiếu máu cục bộ thuộc nhóm đối tượng có nguy cơ chuyển nặng cao nếu nhiễm virus SARS-CoV-2. Do đó, việc duy trì kiểm soát tốt các chỉ số sinh tồn và bệnh nền trước cũng như sau khi tiêm vắc xin Covid-19 là điều kiện tiên quyết bảo đảm an toàn.

Người bệnh không được tự ý ngưng hoặc thay đổi liều lượng thuốc hạ áp, thuốc hạ đường huyết dạng uống hay insulin, cũng như các thuốc điều trị rối loạn nhịp tim. Việc tự ý bỏ thuốc vì lo ngại vắc xin có thể dẫn đến cơn tăng huyết áp kịch phát hoặc rối loạn đường huyết cấp tính trong phòng theo dõi sau tiêm. Trước khi tiêm, người bệnh cần mang theo sổ khám bệnh và đơn thuốc đang dùng để bác sĩ khám sàng lọc đánh giá toàn diện tình trạng sức khỏe hiện tại.

Nhóm thuốc ức chế miễn dịch và liệu pháp cần tư vấn bác sĩ

Một số loại thuốc có thể tác động trực tiếp lên chức năng của hệ thống miễn dịch, khiến khả năng sản sinh kháng thể sau tiêm vắc xin Covid-19 bị suy giảm. Nhóm này bao gồm corticosteroid liều cao dùng toàn thân như prednisolone hoặc dexamethasone, thuốc hóa trị điều trị ung thư, thuốc chống thải ghép, cùng các thuốc sinh học ức chế miễn dịch điều trị viêm khớp dạng thấp hay vảy nến.

Người đang điều trị bằng các hoạt chất này tuyệt đối không được tự ý dừng thuốc đột ngột, vì điều đó có thể làm bùng phát đợt cấp nguy hiểm của bệnh tự miễn hoặc bệnh lý ác tính. Thay vào đó, người bệnh cần thảo luận trực tiếp với bác sĩ điều trị chuyên khoa để xác định thời điểm tiêm vắc xin tối ưu, có thể là vào giai đoạn khoảng trống giữa các đợt truyền thuốc hoặc khi liều thuốc đã được hạ xuống mức an toàn. Trong nhiều trường hợp, vắc xin vẫn được khuyến nghị tiêm dù hiệu lực tạo kháng thể có thể thấp hơn người khỏe mạnh bình thường.

Thuốc chống đông máu và lưu ý tại vị trí tiêm

Người bệnh đang sử dụng các thuốc chống đông máu đường uống như warfarin, thuốc ức chế trực tiếp yếu tố đông máu mới, hoặc thuốc chống kết tập tiểu cầu như aspirin và clopidogrel cần thông báo rõ ràng cho nhân viên y tế tại bàn khám sàng lọc. Vắc xin Covid-19 được tiêm vào bắp cơ, do đó người đang dùng thuốc chống đông có nguy cơ bị chảy máu kéo dài hoặc hình thành khối tụ máu tại vết tiêm cao hơn so với thông thường.

Nhìn chung, người bệnh không cần dừng thuốc chống đông máu trước khi tiêm nếu chỉ số đông máu đang ở mức ổn định theo mục tiêu điều trị. Điều dưỡng viên sẽ sử dụng kim tiêm có kích cỡ nhỏ thích hợp và hướng dẫn người tiêm ấn giữ nhẹ nhàng liên tục lên vị trí tiêm trong thời gian đủ dài, không chà xát hoặc xoa bóp mạnh nhằm ngăn ngừa biến chứng tụ máu dưới da.

Lưu ý an toàn

Người tiêm vắc xin Covid-19 tuyệt đối không tự ý dùng đơn thuốc của người khác, không lạm dụng thuốc hạ sốt khi thân nhiệt bình thường và không ngưng thuốc điều trị mạn tính nếu chưa có ý kiến của bác sĩ chuyên khoa. Các thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất giáo dục sức khỏe tổng quan, không thay thế cho quyết định lâm sàng cá thể hóa. Nếu xuất hiện các triệu chứng bất thường như khó thở, phát ban lan rộng, sưng mặt, choáng váng hoặc sốt cao kéo dài không hạ, cần đến ngay cơ sở y tế gần nhất để được xử trí kịp thời.

Tóm tắt

Chủ động nắm rõ tương tác giữa các loại thuốc và vắc xin Covid-19 giúp quá trình tiêm chủng diễn ra an toàn và đạt hiệu quả bảo vệ tốt nhất. Hãy trao đổi cởi mở với bác sĩ khám sàng lọc về mọi loại thuốc đang dùng, duy trì lối sống lành mạnh và theo dõi sát sao phản ứng của cơ thể sau tiêm.