Những loại rượu thuốc thường dùng và lưu ý sử dụng

Rượu thuốc thường dùng là gì?

Rượu thuốc trong y học cổ truyền còn được gọi là tửu tễ, sử dụng cồn thực phẩm lên men tự nhiên để hòa tan và bảo quản các thành phần có hoạt tính sinh học từ dược liệu. Cơ chế tác dụng của rượu thuốc dựa trên tính ấm, vị cay ngọt của rượu, kết hợp với công năng quy kinh của từng vị thuốc nhằm lưu thông khí huyết, dẫn thuốc nhanh chóng đi khắp kinh lạc trong cơ thể.

Thông thường, rượu thuốc được chia thành hai nhóm mục đích chính là rượu uống bồi dưỡng thể trạng và rượu xoa bóp ngoài da. Dù mang lại một số giá trị trong việc hỗ trợ giảm đau mỏi hoặc kích thích tiêu hóa nhẹ, người sử dụng cần nhớ rằng rượu thuốc không thể thay thế cho chế độ dinh dưỡng lành mạnh hay các liệu pháp điều trị y khoa chính thống. Lạm dụng hoặc dùng sai chỉ định có thể gây độc cho cơ thể.

Nhóm rượu thuốc bồi bổ khí huyết và tăng cường thể trạng

Nhóm rượu bổ thường sử dụng các vị thảo dược quen thuộc có công năng dưỡng âm, trợ dương, kiện tỳ và bổ khí huyết. Những vị thuốc hay được dùng đơn lẻ hoặc kết hợp theo bài thuốc y học cổ truyền bao gồm nhân sâm, đương quy, kỷ tử, thục địa, hoàng kỳ, đinh lăng và ba kích. Người xưa thường ngâm các vị thảo mộc này trong rượu gạo trắng khoảng 40 đến 45 độ, đậy kín nắp và ủ trong thời gian vài tháng để các hoạt chất hòa tan hoàn toàn. Mục đích sử dụng của nhóm rượu này là hỗ trợ người mới ốm dậy, người cao tuổi ăn ngủ kém hoặc thể trạng suy nhược cảm thấy ấm người và cải thiện tuần hoàn máu. Tuy nhiên, việc bồi bổ chỉ phát huy tác dụng khi người dùng có thể trạng phù hợp, chẳng hạn như người thể hàn hay khí huyết hư nhược. Ngược lại, người có cơ địa nhiệt, huyết áp cao hoặc mắc bệnh chuyển hóa nếu tự ý dùng rượu bổ có thể gặp phản ứng tăng huyết áp, đau đầu, bốc hỏa và mất ngủ nghiêm trọng.

Nhóm rượu thuốc hỗ trợ khu phong trừ thấp và giảm đau nhức xương khớp

Đau nhức cơ xương khớp, tê bì tay chân khi thời tiết thay đổi là lý do hàng đầu khiến nhiều người tìm đến rượu ngâm. Nhóm này thường quy tụ các dược liệu có tác dụng hành khí, hoạt huyết, giảm viêm và trừ phong thấp như ngưu tất, thiên niên kiện, độc hoạt, thổ phục linh, cẩu tích hoặc huyết đằng. Bên cạnh dạng uống với liều lượng rất nhỏ, một bộ phận lớn rượu xương khớp được bào chế chuyên biệt để xoa bóp ngoài da. Rượu dùng ngoài thường có nồng độ cồn cao hơn để tăng khả năng bay hơi, hỗ trợ làm ấm cơ bắp và giảm co thắt cơ cục bộ. Rất nhiều người nhầm lẫn giữa hai loại này, dẫn đến nguy cơ uống nhầm rượu xoa bóp chứa các vị thuốc độc tính cao như phụ tử, mã tiền hoặc ô đầu. Việc vô tình uống phải những loại cồn xoa bóp chứa dược liệu kịch độc này có thể dẫn tới loạn nhịp tim cấp tính, suy hô hấp và đe dọa trực tiếp đến tính mạng trong thời gian rất ngắn.

Những sai lầm nguy hiểm khi ngâm và sử dụng rượu thuốc tự phát

Thói quen tự ngâm rượu tại gia đình thường đi kèm nhiều quan niệm sai lầm đe dọa nghiêm trọng tới sức khỏe. Phổ biến nhất là suy nghĩ ngâm càng nhiều loài động vật như rắn, rết, bọ cạp, tắc kè hay phủ tạng động vật thì rượu càng bổ. Trên thực tế, động vật tươi sống chứa nhiều protein lạ dễ bị phân hủy, sinh độc tố hoặc nhiễm ký sinh trùng nếu quy trình xử lý không đảm bảo tiêu chuẩn vô trùng. Bên cạnh đó, việc sử dụng rượu nấu thủ công không rõ nguồn gốc chứa hàm lượng methanol cao làm gia tăng nguy cơ mù lòa và ngộ độc rượu cấp tính. Một sai lầm tai hại khác là coi rượu thuốc như rượu giải khát, uống theo chén lớn trong các bữa liên hoan. Dược liệu khi hòa tan trong rượu với nồng độ đậm đặc sẽ chuyển hóa chủ yếu qua gan và đào thải qua thận. Uống quá mức không chỉ làm mất tác dụng của dược tính mà còn trực tiếp gây hoại tử tế bào gan, suy thận cấp và viêm loét niêm mạc dạ dày.

Nguyên tắc an toàn cần tuân thủ khi dùng rượu thuốc

Để đảm bảo an toàn khi sử dụng bất kỳ loại rượu thuốc nào, người dân cần tuân thủ nghiêm ngặt các nguyên tắc y tế cơ bản. Thứ nhất, nguồn gốc dược liệu và rượu nền phải hoàn toàn minh bạch, được kiểm định chất lượng và không chứa tồn dư chất bảo quản hay hóa chất độc hại. Tốt nhất là sử dụng các bài thuốc đã được bác sĩ y học cổ truyền kê đơn phù hợp với thể trạng cá nhân, thay vì truyền tai các công thức dân gian vô căn cứ. Thứ hai, nếu được bác sĩ chỉ định dùng đường uống, người bệnh chỉ dùng một lượng rất nhỏ theo đúng hướng dẫn chuyên môn trong bữa ăn, tuyệt đối không tự ý uống nhiều hoặc xem như đồ uống giải khát. Thứ ba, bình rượu ngâm cần được dán nhãn ghi chú rõ ràng giữa rượu uống và rượu dùng ngoài để tuyệt đối không uống nhầm. Những đối tượng đặc biệt như phụ nữ mang thai, phụ nữ cho con bú, trẻ nhỏ, người có tiền sử viêm gan, xơ gan, loét dạ dày tá tràng hoặc đang sử dụng thuốc tây y điều trị bệnh mạn tính tuyệt đối không được uống rượu thuốc.

Lưu ý an toàn

Rượu thuốc không phải là thần dược và hoàn toàn không thể thay thế phác đồ điều trị y khoa. Người dân tuyệt đối không tự ý ngâm các loại củ, rễ cây rừng, phủ tạng hoặc động vật không rõ nguồn gốc vì nguy cơ chứa độc tố gây chết người. Khi xuất hiện các dấu hiệu bất thường sau khi uống như hoa mắt, chóng mặt, đau bụng dữ dội, nôn mửa, khó thở hoặc co giật, cần lập tức đưa người bệnh đến cơ sở y tế gần nhất kèm theo mẫu rượu để cấp cứu kịp thời.

Tóm tắt

Rượu thuốc chỉ phát huy giá trị hỗ trợ sức khỏe khi được bào chế đúng quy chuẩn và sử dụng đúng liều lượng, đúng đối tượng. Việc lạm dụng hoặc tự ý kết hợp dược liệu thiếu căn cứ khoa học tiềm ẩn rủi ro ngộ độc rất lớn. Trước khi sử dụng bất kỳ loại rượu ngâm nào, người dùng nên tham khảo ý kiến tư vấn từ bác sĩ y học cổ truyền để bảo vệ sức khỏe bản thân một cách an toàn nhất.