Những loại cá dễ gây dị ứng và cách xử lý

Dị ứng cá là gì?

Dị ứng cá là phản ứng quá mẫn của hệ miễn dịch cơ thể đối với các protein đặc hiệu có trong thịt cá, phổ biến nhất là parvalbumin. Đây là một trong những dạng dị ứng thực phẩm mạn tính tương đối thường gặp, có xu hướng kéo dài suốt đời và dễ gây ra phản ứng nghiêm trọng nếu không nhận biết kịp thời.

Bên cạnh dị ứng thật sự do miễn dịch, một số trường hợp ăn cá bị ngứa hoặc đỏ da xuất phát từ ngộ độc histamine (ngộ độc scombroid) do cá bảo quản không đảm bảo độ tươi. Việc phân biệt rõ các nhóm cá có nguy cơ cao cũng như hiểu đúng cách ứng phó ban đầu giữ vai trò quan trọng trong việc bảo vệ sức khỏe khi sử dụng nguồn thực phẩm giàu dinh dưỡng này.

Các loại cá thường dễ gây dị ứng nhất

Phản ứng dị ứng cá thường xuất phát từ protein parvalbumin có tính bền nhiệt cao, không bị phá hủy hoàn toàn trong quá trình đun nấu. Các loại cá vây bao gồm cá hồi, cá ngừ, cá tuyết, cá thu, cá nục và cá basa là những nhóm thường được ghi nhận gây phản ứng dị ứng nhiều nhất. Trong đó, cá tuyết và cá hồi thường chứa hàm lượng parvalbumin cao và tính tương đồng kháng nguyên lớn, khiến người dị ứng với một loại cá vây có nguy cơ cao phản ứng chéo với nhiều loài cá khác.

Ngoài ra, nhóm cá thịt sẫm màu như cá ngừ, cá thu, cá nục còn tiềm ẩn nguy cơ gây ngộ độc histamine nếu không được bảo quản lạnh đúng cách sau khi đánh bắt. Vi khuẩn sẽ chuyển hóa histidine trong thịt cá thành histamine tự do. Khi ăn phải, người dùng có thể xuất hiện các biểu hiện nóng rát khoang miệng, đỏ bừng mặt, nổi mề đay rất giống dị ứng thật sự, đòi hỏi người bệnh cần chú ý nguồn gốc và độ tươi của thực phẩm.

Biểu hiện nhận biết khi bị dị ứng cá

Các dấu hiệu dị ứng cá thường xuất hiện nhanh chóng, từ vài phút đến hai giờ sau khi ăn hoặc tiếp xúc với hơi nấu cá. Ở mức độ nhẹ và trung bình, người bệnh thường gặp các triệu chứng trên da như nổi mề đay, ngứa ngáy, đỏ da hoặc sưng phù nhẹ ở môi, mắt và mặt. Đường tiêu hóa cũng có thể phản ứng với các dấu hiệu buồn nôn, đau bụng âm ỉ hoặc quặn thắt, nôn mửa và tiêu chảy.

Ở mức độ nghiêm trọng, dị ứng cá có thể tiến triển thành sốc phản vệ đe dọa tính mạng. Người bệnh đột ngột xuất hiện cảm giác nghẹn họng, khó thở, thở khò khè, khàn tiếng do phù nề thanh quản. Đồng thời, tụt huyết áp, chóng mặt dữ dội, vã mồ hôi, da tái lạnh hoặc ngất xỉu có thể xảy ra nhanh chóng. Đây là tình trạng cấp cứu khẩn cấp cần được can thiệp y tế ngay lập tức.

Cách xử lý ban đầu khi nghi ngờ dị ứng cá

Khi nhận thấy các dấu hiệu nghi ngờ dị ứng cá, bước quan trọng đầu tiên là ngừng ăn ngay lập tức và nhổ bỏ phần thức ăn còn sót lại trong khoang miệng. Người bệnh nên súc miệng bằng nước sạch để giảm lượng dị nguyên tiếp xúc tại chỗ, đồng thời giữ bình tĩnh và nghỉ ngơi ở nơi thoáng mát.

Đối với các biểu hiện nhẹ khu trú ngoài da như ngứa râm ran hoặc vài nốt mề đay nhỏ, người bệnh có thể theo dõi sát sao tại nhà hoặc liên hệ nhân viên y tế để được tư vấn các biện pháp hỗ trợ phù hợp. Tuyệt đối không tự ý dùng các bài thuốc truyền miệng không rõ nguồn gốc.

Trường hợp xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nặng nào như khó thở, sưng môi lưỡi nhanh chóng, chóng mặt hoặc nôn nhiều, cần gọi cấp cứu hoặc đưa người bệnh đến cơ sở y tế gần nhất. Nếu người bệnh đã được bác sĩ chẩn đoán từ trước và có sẵn bút tiêm epinephrine tự động, cần sử dụng theo đúng hướng dẫn y khoa đã được huấn luyện.

Biện pháp phòng ngừa phản ứng dị ứng cá an toàn

Biện pháp cốt lõi để phòng tránh dị ứng cá là loại trừ hoàn toàn các loại cá đã xác định gây dị ứng ra khỏi thực đơn hằng ngày. Do hiện tượng dị ứng chéo giữa các loài cá vây rất phổ biến, người từng có tiền sử phản ứng nặng nên tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa dị ứng trước khi thử bất kỳ loại cá mới nào.

Người tiêu dùng cần hình thành thói quen đọc kỹ nhãn thành phần thực phẩm đóng hộp, nước sốt, nước mắm, dầu cá hoặc các món ăn chế biến sẵn có nguồn gốc từ thủy sản. Trong gia đình, cần chú ý vệ sinh riêng biệt các dụng cụ nhà bếp như dao, thớt, chảo chiên để tránh lây nhiễm chéo dị nguyên cá sang các món ăn khác.

Khi dùng bữa tại nhà hàng, hãy thông báo rõ ràng với người phục vụ về tình trạng dị ứng của bản thân để đảm bảo quá trình chế biến không dùng chung dầu mỡ hoặc vỉ nướng với món cá.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức y khoa phổ thông, không thay thế cho việc chẩn đoán, điều trị chuyên khoa hoặc hướng dẫn từ bác sĩ. Phản ứng dị ứng có thể diễn tiến bất ngờ và khác nhau ở từng cơ địa. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua và dùng thuốc chống dị ứng liều cao mà không có chỉ định y tế. Khi phát hiện các dấu hiệu nghiêm trọng như khó thở hay tụt huyết áp, cần đến ngay cơ sở y tế gần nhất để được cấp cứu kịp thời.

Tóm tắt

Dị ứng cá là phản ứng miễn dịch phổ biến nhưng có thể kiểm soát hiệu quả nếu nhận biết đúng và chủ động phòng ngừa. Việc nắm rõ các loại cá có nguy cơ cao, chú ý nguồn gốc thực phẩm và biết cách xử lý ban đầu giúp hạn chế tối đa rủi ro cho sức khỏe bản thân và gia đình.