Những điều cần tránh trong mùa dịch sốt xuất huyết
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Sốt xuất huyết là bệnh truyền nhiễm cấp tính do vi rút Dengue gây ra, lây truyền qua muỗi vằn Aedes aegypti. Trong thời điểm bùng phát dịch, bên cạnh việc điều trị và chăm sóc đúng cách, việc chủ động tránh những sai lầm phổ biến đóng vai trò quan trọng giúp hạn chế biến chứng nguy hiểm.
Nhiều thói quen sinh hoạt và cách xử trí sai lầm như tự ý dùng thuốc hạ sốt nhóm NSAID, chủ quan ngưng theo dõi khi vừa hết sốt hay tích trữ nước không nắp đậy có thể khiến bệnh nặng hơn hoặc làm tăng nguồn lây. Trang bị kiến thức về những điều cần tránh giúp người dân bảo vệ sức khỏe gia đình an toàn.
Những điều cần tránh trong mùa sốt xuất huyết là gì?
Bệnh sốt xuất huyết do vi rút Dengue bùng phát mạnh vào mùa mưa, khi thời tiết nóng ẩm tạo điều kiện thuận lợi cho muỗi vằn sinh sản. Quá trình nhiễm vi rút diễn tiến qua ba giai đoạn gồm giai đoạn sốt, giai đoạn nguy hiểm và giai đoạn hồi phục. Trong đó, giai đoạn nguy hiểm thường xuất hiện từ ngày thứ 3 đến ngày thứ 7 của bệnh, khi người bệnh giảm sốt nhưng lại đối mặt với nguy cơ thoát huyết tương, giảm tiểu cầu và chảy máu bất thường.
Do chưa có thuốc điều trị đặc hiệu đối với vi rút Dengue, việc chăm sóc tập trung vào theo dõi sát triệu chứng, bù dịch đầy đủ và tránh tối đa các tác động tiêu cực làm tổn thương thành mạch. Nhận thức đúng về các hành vi nguy cơ giúp mỗi gia đình chủ động phòng ngừa biến chứng và ngăn chặn nguồn lây truyền trong cộng đồng.
Tự ý dùng thuốc hạ sốt nhóm aspirin và ibuprofen
Sử dụng sai loại thuốc hạ sốt là sai lầm nguy hiểm khi chăm sóc người mắc sốt xuất huyết. Các loại thuốc giảm đau hạ sốt thuộc nhóm chống viêm phi steroid như aspirin hay ibuprofen có tác dụng ức chế kết tập tiểu cầu và làm tăng nguy cơ chảy máu dạ dày, xuất huyết dưới da cũng như các biến chứng nguy hiểm khác. Vi rút Dengue gây giảm tiểu cầu và tăng độ thẩm thấu thành mạch, do đó việc dùng các hoạt chất này khiến tình trạng xuất huyết khó kiểm soát.
Khi bị sốt cao, lựa chọn an toàn là sử dụng paracetamol đúng liều lượng chỉ định theo cân nặng và khoảng cách giữa các lần dùng. Tuyệt đối không tự ý tăng liều paracetamol hoặc phối hợp nhiều loại thuốc hạ sốt cùng lúc vì nguy cơ gây ngộ độc gan cấp tính. Người có bệnh lý nền về gan, thận hoặc máu cần tham khảo ý kiến y tế trước khi dùng thuốc.
Chủ quan ngưng theo dõi khi cơ thể vừa hết sốt
Nhiều người có tâm lý chủ quan khi thấy nhiệt độ cơ thể trở về mức bình thường sau vài ngày sốt cao. Tuy nhiên, trong tiến trình bệnh sốt xuất huyết, thời điểm hạ sốt từ ngày thứ 3 đến ngày thứ 7 lại chính là giai đoạn nguy hiểm nhất. Đây là khoảng thời gian hiện tượng thoát huyết tương diễn ra mạnh mẽ, có thể dẫn đến suy tuần hoàn, tụt huyết áp, cô đặc máu và tràn dịch ở màng phổi hay màng bụng.
Việc ngưng theo dõi hoặc vận động mạnh ngay khi hết sốt là điều cần tránh. Người bệnh cần nghỉ ngơi tại giường, tiếp tục bù dịch bằng nước hoa quả, nước bọt oresol pha đúng tỷ lệ và thường xuyên kiểm tra các dấu hiệu bất thường. Nếu xuất hiện biểu hiện cảnh báo như đau bụng dữ dội, nôn ói liên tục, chảy máu răng, chảy máu cam hoặc phân đen, cần đưa người bệnh đến ngay cơ sở y tế.
Tích trữ nước đọng trong vật dụng quanh nơi ở
Muỗi vằn Aedes aegypti đẻ trứng tại các dụng cụ chứa nước sạch đọng trong và xung quanh gia đình. Thói quen lơ là như để nước đọng trong lu chậu, chậu cây cảnh, phế liệu hay lốp xe cũ sẽ tạo môi trường cho muỗi sinh sản nhanh chóng, gia tăng nguy cơ bùng phát dịch trong khu dân cư. Việc chỉ điều trị người bệnh mà bỏ qua khâu triệt phá nơi sinh sản của muỗi khiến vòng lặp lây nhiễm kéo dài.
Để cắt đứt nguồn lây, các hộ gia đình cần tránh tích trữ nước mở nắp và thau rửa dụng cụ chứa nước thường xuyên hàng tuần. Có thể thả cá vào các bể chứa nước lớn để diệt lăng quăng, thu gom và loại bỏ phế thải chứa nước mưa quanh nhà. Ngoài ra, việc thay nước bình hoa định kỳ và đậy kín vại chứa nước sinh hoạt giúp loại bỏ nơi cư trú và đẻ trứng của muỗi vằn.
Sinh hoạt lơ là không dùng biện pháp chống muỗi đốt
Muỗi vằn gây bệnh sốt xuất huyết thường đốt người vào ban ngày, cao điểm là buổi sáng sớm và chiều tối. Sai lầm phổ biến của nhiều người là chỉ buông màn ngủ ban đêm mà lơ là phòng tránh muỗi đốt vào ban ngày. Đáng chú ý, muỗi vằn thường trú đậu ở những góc khuất trong nhà như quần áo treo chưa giặt hay rèm cửa, sẵn sàng tấn công khi có người hoạt động gần đó.
Nhằm bảo vệ bản thân, mọi người nên tránh mặc quần áo ngắn tối màu hoặc ngồi ở những nơi thiếu ánh sáng vào ban ngày. Hãy duy trì thói quen nằm màn kể cả khi ngủ ban ngày, mặc quần áo dài tay và sử dụng thêm các sản phẩm kem hoặc xịt xua muỗi an toàn. Việc phát quang bụi rậm, giữ không gian sống thoáng mát và dùng lưới chống muỗi ở cửa sổ cũng giúp giảm thiểu nguy cơ tiếp xúc với muỗi truyền bệnh.
Lưu ý an toàn
Thông tin trong bài viết mang tính chất giáo dục sức khỏe cộng đồng và không thay thế cho chẩn đoán hay liệu trình điều trị của bác sĩ chuyên khoa. Sốt xuất huyết có thể diễn tiến nhanh dẫn đến các biến chứng nguy hiểm. Người bệnh tuyệt đối không tự ý truyền dịch tại nhà khi chưa có chỉ định y khoa và không dùng thuốc kháng sinh vì vi rút không đáp ứng với kháng sinh. Khi có triệu chứng sốt cao kéo dài hoặc dấu hiệu cảnh báo xuất huyết, người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế gần nhất để được theo dõi chuyên môn.
Tóm tắt
Chủ động nhận biết và tránh xa những sai lầm trong chăm sóc người bệnh cũng như phòng chống muỗi vằn là yếu tố quan trọng giúp mỗi gia đình vượt qua mùa dịch sốt xuất huyết an toàn. Sự kết hợp giữa theo dõi y tế chặt chẽ, bù dịch đúng cách và vệ sinh môi trường sống sẽ bảo vệ hiệu quả sức khỏe của bản thân và cộng đồng.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Có nên cho người bệnh sốt xuất huyết uống nước ngọt có ga không?
Người bệnh nên ưu tiên uống nước lọc, nước hoa quả tươi, nước dừa hoặc dung dịch oresol để bù điện giải. Tránh dùng các loại nước ngọt có ga hoặc nước có màu sẫm như đỏ, đen vì khó phân biệt nếu xuất hiện triệu chứng nôn ra máu.
Sốt xuất huyết có lây trực tiếp từ người sang người hay không?
Sốt xuất huyết không lây trực tiếp qua giao tiếp, ôm hôn hay ăn uống chung. Bệnh chỉ lây truyền gián tiếp khi muỗi vằn hút máu người mang vi rút Dengue rồi sau đó đốt và truyền vi rút sang người lành.
Người đã từng mắc sốt xuất huyết có bị tái nhiễm nữa không?
Có. Vi rút Dengue có bốn chủng huyết thanh khác nhau. Người đã mắc một chủng chỉ có miễn dịch trọn đời với chủng đó và vẫn có nguy cơ nhiễm các chủng còn lại, thậm chí lần nhiễm sau có thể diễn tiến nặng hơn.
Có nên cạo gió hoặc chườm đá lạnh khi bị sốt xuất huyết không?
Không nên cạo gió vì hành động này làm tổn thương vi mạch dưới da, gây xuất huyết và làm bầm tím da. Cũng không nên chườm đá lạnh vì gây co mạch đột ngột, thay vào đó hãy lau mát cơ thể bằng nước ấm.
Tắm nước lạnh trong mùa sốt xuất huyết có an toàn không?
Tắm nước lạnh có thể gây co mạch đột ngột, làm nhiệt độ trung tâm tăng cao hoặc dẫn đến sốc nhiệt. Người bệnh nên nghỉ ngơi, lau người bằng nước ấm trong phòng kín gió để giữ vệ sinh mà vẫn đảm bảo an toàn.
