Những điều bạn cần biết về xơ phổi sau Covid-19

Xơ phổi sau Covid-19 là gì?

Xơ phổi sau Covid-19 đề cập đến sự biến đổi cấu trúc giải phẫu của mô phổi, trong đó mô liên kết phát triển quá mức tạo thành các vết sẹo xơ cứng thay thế cho mô phổi lành lặn. Quá trình này làm mất đi tính mềm mại, đàn hồi tự nhiên của các phế nang, khiến dung tích phổi bị thu hẹp và cản trở oxy đi vào hệ tuần hoàn.

Mức độ xơ hóa có thể dao động từ các dải xơ nhỏ tự thoái triển dần theo thời gian cho đến tình trạng xơ hóa mô kẽ lan tỏa không hồi phục. Việc theo dõi y khoa định kỳ và đánh giá chức năng hô hấp đóng vai trò rất quan trọng trong việc xác định tiên lượng và xây dựng kế hoạch phục hồi cá thể hóa cho từng người bệnh.

Cơ chế hình thành tổn thương và sẹo xơ ở mô phổi

Trong giai đoạn nhiễm virus SARS-CoV-2 cấp tính, phản ứng viêm quá mức và cơn bão cytokine có thể gây tổn thương phế nang lan tỏa, hủy hoại lớp tế bào biểu mô và mao mạch phổi. Khi cơ thể bước vào giai đoạn hồi phục, quá trình tăng sinh nguyên bào sợi và lắng đọng chất nền ngoại bào diễn ra nhằm sửa chữa tổn thương. Ở một số trường hợp, quá trình tái tạo này bị mất cân bằng, dẫn đến tích tụ quá mức sợi collagen, tạo thành các dải xơ cứng làm giảm khả năng co giãn đàn hồi tự nhiên của nhu mô phổi. Hậu quả là màng phế nang mao mạch bị dày lên, cản trở trực tiếp quá trình khuếch tán oxy vào máu động mạch.

Những đối tượng có nguy cơ cao gặp di chứng xơ phổi

Không phải tất cả người mắc Covid-19 đều gặp phải di chứng xơ phổi. Nguy cơ này tăng cao đáng kể ở những bệnh nhân từng trải qua viêm phổi nặng, suy hô hấp cấp tiến triển, phải thở oxy dòng cao hoặc thở máy xâm lấn trong phòng hồi sức tích cực. Ngoài ra, người cao tuổi, người có tiền sử hút thuốc lá lâu năm và những bệnh nhân có bệnh nền mạn tính như đái tháo đường, tăng huyết áp, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính hoặc bệnh tim mạch cũng có tỷ lệ hình thành tổn thương mô kẽ cao hơn. Thời gian nằm viện kéo dài và mức độ tổn thương rộng trên phim chụp phổi thời kỳ cấp tính là những yếu tố dự báo quan trọng.

Biểu hiện lâm sàng cảnh báo suy giảm chức năng hô hấp kéo dài

Triệu chứng phổ biến nhất của tình trạng suy giảm chức năng phổi hậu nhiễm trùng là cảm giác khó thở, hụt hơi, đặc biệt rõ rệt khi người bệnh thực hiện các hoạt động gắng sức như leo cầu thang, đi bộ nhanh hoặc mang vác vật nặng. Người bệnh cũng có thể gặp các cơn ho khan dai dẳng kéo dài nhiều tuần không dứt, cảm giác nặng tức ngực và mệt mỏi toàn thân kéo dài không rõ nguyên nhân. Khi nồng độ oxy trong máu suy giảm, bệnh nhân có thể cảm thấy chóng mặt, giảm khả năng tập trung. Những dấu hiệu này dễ bị nhầm lẫn với suy nhược thông thường, do đó người bệnh không nên chủ quan bỏ qua.

Quy trình kiểm tra và thăm dò hình ảnh hô hấp

Để xác định mức độ xơ hóa và suy giảm chức năng thông khí, bác sĩ chuyên khoa hô hấp sẽ kết hợp nhiều phương pháp chẩn đoán chuyên sâu. Chụp cắt lớp vi tính lồng ngực độ phân giải cao là tiêu chuẩn vàng để quan sát chi tiết các tổn thương dạng kính mờ, dải xơ, mạng lưới hoặc hình ảnh tổ ong trong nhu mô phổi. Đo chức năng thông khí phổi giúp đánh giá dung tích sống và mức độ hạn chế thể tích khí. Đồng thời, kỹ thuật đo độ khuếch tán khí qua màng phế nang mao mạch và nghiệm pháp đi bộ 6 phút giúp lượng giá chính xác khả năng vận chuyển oxy và mức độ dung nạp vận động của cơ thể.

Phương pháp hỗ trợ phục hồi và chăm sóc đường hô hấp tại nhà

Chiến lược phục hồi chức năng phổi đòi hỏi sự kết hợp đồng bộ giữa y khoa và lối sống. Các bài tập thở cơ hoành, thở chúm môi và kỹ thuật làm sạch đường thở cần được thực hiện đều đặn mỗi ngày để tăng cường sức mạnh cơ hô hấp và cải thiện sự giãn nở lồng ngực. Người bệnh cần duy trì chế độ dinh dưỡng giàu chất chống oxy hóa, uống đủ nước và tránh tuyệt đối khói thuốc lá cũng như môi trường ô nhiễm khói bụi. Việc tiêm phòng đầy đủ vắc xin cúm mùa và phế cầu khuẩn cũng rất cần thiết để ngăn ngừa nhiễm trùng tái phát làm nặng thêm tổn thương phổi sẵn có.

Lưu ý an toàn

Nội dung bài viết mang tính chất cung cấp thông tin y học thường thức, không thay thế cho chẩn đoán hoặc phác đồ điều trị của bác sĩ chuyên khoa. Người bệnh tuyệt đối không tự ý tìm mua các loại thuốc ức chế miễn dịch, thuốc chống xơ hóa hoặc tự thở oxy tại nhà khi chưa có chỉ định y tế. Nếu xuất hiện các dấu hiệu cấp tính như khó thở dữ dội, tím tái môi đầu ngón tay hoặc đau thắt ngực, cần đến ngay cơ sở y tế gần nhất.

Tóm tắt

Tổn thương dạng xơ ở phổi sau Covid-19 là một trong những di chứng hô hấp cần được theo dõi kiên trì và khoa học. Việc chủ động thăm khám tại chuyên khoa hô hấp, tuân thủ hướng dẫn tập thở và duy trì lối sống lành mạnh là chìa khóa giúp cải thiện thể tích phổi và nâng cao chất lượng cuộc sống lâu dài.