Những điều cha mẹ cần biết về viêm tai giữa ở trẻ em
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Viêm tai giữa ở trẻ em là tình trạng viêm nhiễm niêm mạc lót trong hòm nhĩ, rất thường gặp trong những năm đầu đời do hệ miễn dịch và cấu trúc tai của trẻ chưa hoàn thiện. Bệnh thường khởi phát sau một đợt nhiễm trùng đường hô hấp trên như cảm cúm hoặc viêm mũi họng. Việc nhận biết sớm các triệu chứng khó chịu ở tai giúp phụ huynh kịp thời đưa trẻ đến cơ sở y tế thăm khám, tránh nguy cơ ảnh hưởng xấu đến khả năng nghe và ngôn ngữ của trẻ sau này.
Viêm tai giữa ở trẻ em là gì?
Tai giữa là một khoang chứa không khí nằm ngay sau màng nhĩ, chứa hệ thống xương con giúp truyền dẫn âm thanh vào tai trong. Viêm tai giữa xảy ra khi vùng niêm mạc trong khoang này bị phù nề, xuất tiết và tích tụ dịch nhầy hoặc mủ. Bệnh có thể diễn tiến dưới dạng cấp tính với các đợt đau nhói dữ dội và sốt, hoặc dạng ứ dịch âm ỉ không gây đau rõ rệt nhưng làm giảm thính lực của trẻ. Do trẻ nhỏ chưa thể diễn đạt trọn vẹn cảm giác khó chịu của bản thân, bệnh rất dễ bị bỏ sót nếu cha mẹ không quan sát kỹ các thay đổi trong hành vi sinh hoạt hàng ngày. Thăm khám sớm với dụng cụ soi tai chuyên dụng là tiêu chuẩn vàng giúp bác sĩ đánh giá chính xác mức độ tổn thương của màng nhĩ.
Đặc điểm cấu tạo tai khiến trẻ nhỏ dễ mắc viêm tai giữa
Ở trẻ nhỏ, vòi Eustache nối giữa vòm họng và tai giữa có cấu trúc giải phẫu ngắn hơn, nằm ngang hơn và khẩu kính hẹp hơn so với người lớn. Khi trẻ bị cảm lạnh, cúm hoặc viêm mũi họng, dịch nhầy và vi khuẩn rất dễ ứ đọng rồi lan ngược dòng lên tai giữa. Thêm vào đó, tổ chức nạo VA ở vòm họng của trẻ nếu bị phì đại hay viêm nhiễm tái diễn cũng có thể chèn ép trực tiếp vào lỗ vòi tai, cản trở sự thông khí tự nhiên và dẫn đến tích tụ dịch viêm trong hòm nhĩ.
Các biểu hiện điển hình giúp phụ huynh nhận biết bệnh sớm
Trẻ lớn có thể tự than phiền về cảm giác đau nhức sâu trong tai, ù tai hoặc nghe không rõ. Tuy nhiên, đối với trẻ sơ sinh và trẻ chưa biết nói, biểu hiện thường kín đáo hơn nhiều. Cha mẹ cần chú ý khi thấy con quấy khóc dữ dội về đêm, sốt cao khó hạ, thường xuyên đưa tay bứt tai hoặc lắc đầu liên tục. Trẻ có thể đột ngột bỏ bú, nôn trớ, khó ngủ và trong trường hợp nặng hơn sẽ thấy chất dịch màu vàng nhạt hoặc mủ chảy ra ngoài cửa tai.
Nguyên tắc theo dõi và dùng thuốc theo hướng dẫn bác sĩ
Nhiều đợt viêm tai giữa ở giai đoạn ứ dịch nhẹ có thể được theo dõi cẩn thận theo chỉ định của bác sĩ chuyên khoa. Tuy nhiên, nếu nguyên nhân do vi khuẩn hoặc có biểu hiện nhiễm trùng cấp tính rõ rệt, bác sĩ sẽ cân nhắc sử dụng kháng sinh đường uống phù hợp theo cân nặng và độ tuổi. Phụ huynh tuyệt đối không tự ý tăng giảm liều hoặc ngưng thuốc giữa chừng khi thấy trẻ đỡ đau, vì điều này làm tăng nguy cơ kháng thuốc và khiến ổ viêm dễ chuyển sang dạng mạn tính khó điều trị.
Chăm sóc đúng cách tại nhà hỗ trợ trẻ nhanh hồi phục
Trong quá trình chăm sóc tại nhà, cha mẹ cần chú ý vệ sinh sạch dịch mũi họng cho trẻ bằng dung dịch nước muối sinh lý ấm, giúp vòi tai thông thoáng trở lại. Nếu có mủ chảy ra ngoài vành tai, chỉ dùng bông gòn sạch thấm nhẹ bên ngoài cửa tai, tuyệt đối không dùng tăm bông ngoáy sâu vào trong ống tai. Cho trẻ uống nhiều nước, ăn thức ăn mềm lỏng dễ nuốt để giảm áp lực cơ hàm khi nhai, đồng thời chườm ấm nhẹ nhàng vùng quanh tai để hỗ trợ giảm bớt cảm giác căng tức khó chịu.
Biện pháp phòng ngừa viêm tai giữa tái phát cho trẻ
Để giảm thiểu nguy cơ mắc bệnh và tái phát, cha mẹ nên cho trẻ tiêm chủng đầy đủ các loại vắc xin phòng bệnh đường hô hấp như vắc xin phế cầu và vắc xin cúm mùa. Nuôi con bằng sữa mẹ hoàn toàn trong sáu tháng đầu giúp trẻ nhận trọn vẹn kháng thể tự nhiên. Tránh cho trẻ bú bình ở tư thế nằm thẳng vì sữa có thể trào ngược vào vòi nhĩ. Đồng thời, giữ môi trường sống thông thoáng, tuyệt đối tránh xa khói thuốc lá và giữ ấm vùng cổ ngực khi thời tiết chuyển mùa.
Lưu ý an toàn
Thông tin trong bài viết mang tính chất tham khảo kiến thức y khoa thường thức, không thay thế cho chẩn đoán hay phác đồ điều trị trực tiếp từ bác sĩ chuyên khoa. Phụ huynh tuyệt đối không tự ý dùng tăm bông ngoáy sâu vào tai trẻ, không tự ý mua thuốc kháng sinh hay nhỏ các loại nước lá dân gian vào tai vì có thể gây thủng màng nhĩ và nhiễm trùng lan rộng.
Tóm tắt
Viêm tai giữa ở trẻ em là tình trạng hoàn toàn có thể kiểm soát và hồi phục tốt nếu được phát hiện sớm và xử trí đúng hướng dẫn y khoa. Phụ huynh không nên chủ quan tự ý mua thuốc nhỏ tai hay kháng sinh mà cần đưa trẻ đi khám chuyên khoa tai mũi họng để bảo vệ thính lực lâu dài cho con.
Nguồn tham khảo
- International Journal of Pediatric Otorhinolaryngology: Otitis media with effusion and craniofacial analysis-II: “Mastoid-middle ear-Eustachian tube system” in children with secretory otitis media
- Auris Nasus Larynx: Viscosity of Effusion in the Middle Ear and Eustachian Tube in Patients with Otitis Media with Effusion
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Viêm tai giữa ở trẻ nhỏ có lây nhiễm từ trẻ này sang trẻ khác không?
Bệnh không lây trực tiếp qua tiếp xúc tai, nhưng các virus và vi khuẩn gây viêm mũi họng, cảm cúm dẫn đến viêm tai giữa thì có thể lây qua giọt bắn đường hô hấp.
Phụ huynh có nên tự mua thuốc nhỏ tai khi thấy trẻ kêu đau tai không?
Không nên tự ý nhỏ thuốc khi chưa có chỉ định của bác sĩ chuyên khoa tai mũi họng, vì nếu màng nhĩ đã bị thủng, một số loại thuốc nhỏ có thể gây độc cho tai trong.
Bệnh viêm tai giữa ở trẻ em có để lại di chứng giảm thính lực không?
Nếu được thăm khám và điều trị đúng phác đồ y khoa, hầu hết trẻ sẽ hồi phục hoàn toàn mà không để lại di chứng kéo dài đối với sức nghe hay màng nhĩ.
Trẻ đang bị viêm tai giữa có được tắm gội bình thường không?
Trẻ vẫn có thể tắm rửa bình thường nhưng cần cẩn thận tránh để nước xà phòng hoặc nước bẩn chảy vào ống tai, đặc biệt khi tai đang chảy mủ hoặc màng nhĩ bị tổn thương.
Trẻ mắc viêm tai giữa có cần kiêng cữ các loại thực phẩm nào không?
Thực phẩm không trực tiếp gây viêm tai giữa, nhưng trẻ cần tránh đồ ăn quá cứng nếu đang đau khi nhai, đồng thời duy trì chế độ dinh dưỡng cân bằng và đủ nước.
