Những điều cần biết về viêm gan A và cách phòng ngừa

Phòng bệnh viêm gan A là gì?

Viêm gan A là một dạng tổn thương viêm ở tế bào gan do virus viêm gan A thuộc họ Picornaviridae gây nên. Đây là bệnh truyền nhiễm lây truyền chủ yếu qua đường phân – miệng, xảy ra khi một người tiêu thụ thức ăn hoặc nước uống bị nhiễm phân của người mang virus, hoặc tiếp xúc trực tiếp gần gũi với người đang trong giai đoạn lây nhiễm. Khi xâm nhập vào cơ thể, virus nhân lên trong các tế bào gan rồi theo dịch mật đào thải ra ngoài qua phân. Đa số các đợt nhiễm virus viêm gan A diễn ra ở thể cấp tính với các triệu chứng tự giới hạn như mệt mỏi, sốt nhẹ, chán ăn, buồn nôn, đau tức hạ sườn phải, nước tiểu sẫm màu và vàng da hoặc vàng củng mạc mắt. Ở trẻ nhỏ dưới sáu tuổi, nhiễm trùng thường nhẹ hoặc không có biểu hiện rõ rệt, trong khi ở thanh thiếu niên và người trưởng thành, triệu chứng thường rõ ràng và kéo dài hơn. Khác với các chủng virus gây viêm gan mạn tính, virus viêm gan A không tồn tại vĩnh viễn trong cơ thể sau khi người bệnh khỏi bệnh hoàn toàn.

Con đường lây truyền phổ biến của virus viêm gan A

Virus viêm gan A lây lan chủ yếu qua đường phân – miệng. Mầm bệnh có thể phát tán từ nguồn nước sinh hoạt không bảo đảm vệ sinh hoặc thực phẩm bị nhiễm bẩn trong quá trình nuôi trồng, sơ chế và chế biến. Điển hình là các loại động vật thân mềm có vỏ sống ở vùng nước ô nhiễm như hàu, sò, nghêu nếu không được nấu chín kỹ sẽ chứa lượng virus rất cao. Ngoài ra, việc ăn rau sống hoặc trái cây rửa bằng nước nhiễm bẩn cũng tiềm ẩn nguy cơ lây nhiễm.

Bên cạnh nguồn thực phẩm, bệnh còn lây truyền qua tiếp xúc trực tiếp giữa người với người. Người chăm sóc bệnh nhân hoặc người sống chung cùng nhà có thể nhiễm bệnh nếu không rửa tay kỹ với xà phòng sau khi đi vệ sinh, trước khi nấu ăn hoặc sau khi thay tã cho trẻ nhỏ mang mầm bệnh. Dụng cụ ăn uống, đồ chơi và các bề mặt dùng chung không được khử khuẩn sạch sẽ cũng là tác nhân trung gian truyền bệnh trong các môi trường tập thể như nhà trẻ, trường học hay bếp ăn công nghiệp.

Dấu hiệu lâm sàng nhận biết bệnh viêm gan A

Thời gian ủ bệnh của viêm gan A thường kéo dài từ mười bốn đến hai mươi tám ngày trước khi các triệu chứng ban đầu khởi phát. Giai đoạn sớm của bệnh thường biểu hiện bằng những dấu hiệu tương tự như cảm cúm thông thường, bao gồm sốt nhẹ, mệt mỏi kéo dài, uể oải, đau nhức cơ bắp và giảm cảm giác thèm ăn. Người mắc cũng có thể xuất hiện các rối loạn tiêu hóa như buồn nôn, nôn mửa, khó tiêu và đau âm ỉ vùng hạ sườn phải nơi gan tọa lạc.

Khi tình trạng ứ mật và viêm tế bào gan gia tăng, các biểu hiện điển hình của viêm gan bắt đầu xuất hiện rõ nét. Người bệnh nhận thấy nước tiểu chuyển sang màu vàng sẫm như nước trà đặc, phân có màu bạc hoặc nhạt hơn bình thường, kèm theo tình trạng vàng da và vàng củng mạc mắt. Một số người có thể bị ngứa da do lắng đọng muối mật. Mặc dù các biểu hiện này thường thuyên giảm sau vài tuần khi chức năng gan hồi phục, người bệnh vẫn cần được nhân viên y tế theo dõi để tránh nguy cơ biến chứng suy gan cấp tính.

Các biện pháp vệ sinh giúp phòng bệnh viêm gan A đơn giản

Thực hiện vệ sinh an toàn thực phẩm là nguyên tắc căn bản đầu tiên để ngăn chặn virus xâm nhập vào cơ thể. Người dân nên tuân thủ nghiêm ngặt nguyên tắc ăn chín, uống sôi, tuyệt đối tránh sử dụng các loại thực phẩm sống, gỏi cá, hải sản tái hoặc nước đá từ nguồn nước không rõ xuất xứ. Các loại rau củ và trái cây cần được rửa sạch nhiều lần dưới vòi nước chảy và gọt vỏ cẩn thận trước khi thưởng thức.

Vệ sinh cá nhân hàng ngày đóng vai trò không kém phần quan trọng trong việc chặn đứng chuỗi lây truyền. Mỗi người cần duy trì thói quen rửa tay sạch với xà phòng và nước sạch trong ít nhất hai mươi giây vào các thời điểm thiết yếu: trước khi chuẩn bị thức ăn, trước khi ăn uống, sau khi đi vệ sinh và sau khi chạm vào các bề mặt công cộng. Đối với các hộ gia đình hoặc cơ sở giáo dục, việc thường xuyên lau dọn khử khuẩn bề mặt sàn nhà, tay nắm cửa, vật dụng đồ chơi bằng dung dịch sát khuẩn chuyên dụng giúp loại bỏ mầm bệnh tồn lưu hiệu quả.

Chủ động tiêm vắc xin tạo miễn dịch lâu dài với viêm gan A

Tiêm chủng vắc xin viêm gan A được đánh giá là phương pháp phòng ngừa chủ động, an toàn và mang lại hiệu quả bảo vệ cao nhất hiện nay. Vắc xin chứa virus đã bất hoạt, giúp hệ thống miễn dịch tạo ra kháng thể đặc hiệu mà không gây bệnh cho người được tiêm. Sau khi hoàn thành phác đồ tiêm đầy đủ, cơ thể thường đạt được mức độ bảo vệ kéo dài hàng chục năm, thậm chí suốt đời đối với virus viêm gan A.

Phác đồ tiêm phòng viêm gan A thường bao gồm hai mũi tiêm bắp, với mũi thứ hai được tiêm nhắc lại sau mũi đầu tiên từ sáu đến mười hai tháng tùy theo hướng dẫn của từng loại vắc xin cụ thể. Vắc xin được khuyến nghị cho trẻ em từ một tuổi trở lên, người chuẩn bị đi đến những khu vực có dịch lưu hành cao, nhân viên y tế, người làm việc trong ngành chế biến thực phẩm và những người có bệnh gan mạn tính từ trước như viêm gan B hoặc xơ gan để phòng ngừa biến chứng nặng nề.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức y khoa thường thức và không thể thay thế cho chẩn đoán hay phác đồ từ bác sĩ chuyên khoa. Khi xuất hiện dấu hiệu nghi ngờ như vàng da, nước tiểu sẫm màu kèm theo sốt cao hay nôn ói liên tục, người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế để được xét nghiệm men gan, đánh giá chức năng gan và nhận chỉ định phù hợp. Tuyệt đối không tự ý dùng các loại thuốc nam, thảo dược truyền miệng hoặc tự mua thuốc giảm đau, hạ sốt khi chưa có hướng dẫn y tế vì có thể làm gia tăng gánh nặng chuyển hóa cho gan.

Tóm tắt

Bệnh viêm gan A hoàn toàn có thể chủ động phòng ngừa nếu mỗi cá nhân duy trì lối sống lành mạnh, ăn chín uống sôi và giữ vệ sinh đôi bàn tay mỗi ngày. Kết hợp lối sống vệ sinh cùng việc tiêm phòng vắc xin đúng lịch là giải pháp tối ưu giúp bảo vệ sức khỏe lá gan cho bản thân, gia đình và toàn thể cộng đồng.