Những điều bạn cần biết về dịch cúm mùa và cách phòng bệnh

Cúm mùa là gì?

Dịch cúm mùa là sự gia tăng đột biến số lượng ca mắc bệnh cúm tại một khu vực hoặc cộng đồng trong một khoảng thời gian nhất định, thường xảy ra vào mùa đông xuân hoặc thời điểm chuyển mùa khi nhiệt độ và độ ẩm thuận lợi cho mầm bệnh phát triển. Bệnh do các chủng virus cúm, phổ biến nhất là virus cúm A và cúm B, xâm nhập và gây tổn thương niêm mạc đường hô hấp trên và dưới.

Khác với các bệnh viêm đường hô hấp thông thường, virus cúm có khả năng biến đổi cấu trúc bề mặt liên tục qua từng mùa dịch, khiến cho hệ miễn dịch của cơ thể khó duy trì sự bảo vệ lâu dài nếu không được củng cố. Tốc độ lây lan của dịch cúm mùa rất nhanh qua không khí và các bề mặt tiếp xúc, gây ảnh hưởng lớn đến sức khỏe cộng đồng, năng suất lao động và tạo áp lực đáng kể lên hệ thống y tế nếu không có các biện pháp kiểm soát chủ động.

Đường lây truyền và cơ chế phát tán của dịch cúm mùa trong cộng đồng

Virus cúm mùa lây truyền chủ yếu qua các giọt bắn đường hô hấp phát tán ra không khí khi người nhiễm bệnh ho, hắt hơi, sổ mũi hoặc nói chuyện ở khoảng cách gần. Các giọt bắn mang mầm bệnh có thể rơi trực tiếp vào niêm mạc mũi, miệng hoặc mắt của người đứng xung quanh.

Bên cạnh đó, virus cúm còn có khả năng tồn tại nhiều giờ trên các bề mặt tiếp xúc thường ngày như tay nắm cửa, bề mặt bàn ghế, nút bấm thang máy hay đồ chơi. Khi chạm tay vào các bề mặt nhiễm virus rồi vô tình đưa lên mắt, mũi hoặc miệng, mầm bệnh sẽ nhanh chóng xâm nhập vào cơ thể. Không gian kín, kém thông gió và tập trung đông người trong thời tiết lạnh, ẩm ướt là điều kiện thuận lợi nhất để chuỗi lây nhiễm lan rộng nhanh chóng trong cộng đồng. Do đó, việc rửa tay bằng xà phòng và vệ sinh bề mặt đóng vai trò rất quan trọng trong việc chặn đứng đường lây.

Phân biệt triệu chứng cúm mùa với cảm lạnh thông thường

Triệu chứng cúm mùa thường khởi phát rất đột ngột, khiến người bệnh mệt mỏi rã rời chỉ sau vài giờ. Các dấu hiệu phổ biến bao gồm sốt cao, ớn lạnh, đau nhức cơ bắp toàn thân, đau đầu dữ dội, đau họng, ho khan khan kéo dài và nghẹt mũi. Trẻ nhỏ mắc cúm mùa đôi khi còn kèm theo các biểu hiện rối loạn tiêu hóa như nôn trớ hoặc tiêu chảy.

Cần phân biệt rõ cúm mùa với cảm lạnh thông thường. Trong khi cảm lạnh phát triển từ từ với triệu chứng nhẹ tập trung ở đường hô hấp trên như hắt hơi, sổ mũi, nghẹt mũi và hiếm khi gây sốt cao hay đau nhức mình mẩy, thì cúm mùa lại tác động mạnh lên toàn trạng. Đa phần các trường hợp cảm lạnh có thể tự hồi phục sau vài ngày nghỉ ngơi mà không để lại di chứng, còn cúm mùa tiềm ẩn nguy cơ tiến triển thành viêm phổi hoặc kích hoạt đợt cấp của các bệnh mạn tính.

Những đối tượng dễ gặp biến chứng nặng khi nhiễm virus cúm mùa

Hầu hết người khỏe mạnh mắc cúm mùa có thể hồi phục sau khoảng một đến hai tuần nếu được nghỉ ngơi đầy đủ và chăm sóc đúng cách. Tuy nhiên, một số đối tượng có nguy cơ cao diễn tiến nặng và gặp biến chứng nguy hiểm, bao gồm trẻ em dưới năm tuổi, người cao tuổi trên sáu mươi lăm tuổi, phụ nữ có thai và người có bệnh nền mạn tính như đái tháo đường, hen phế quản, suy tim hay suy giảm miễn dịch.

Các biến chứng nặng thường gặp của dịch cúm mùa bao gồm viêm phổi tiên phát do virus hoặc bội nhiễm vi khuẩn, viêm phế quản cấp, viêm tai giữa ở trẻ em, viêm cơ tim, viêm màng não hoặc suy hô hấp tiến triển. Ở những bệnh nhân có bệnh nền tim mạch hoặc hô hấp, nhiễm virus cúm có thể làm bùng phát đợt cấp của bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính hoặc gây mất bù suy tim, đe dọa trực tiếp tính mạng nếu không được phát hiện và can thiệp y tế kịp thời.

Các biện pháp chủ động phòng ngừa dịch cúm mùa hiệu quả

Tiêm vắc xin phòng cúm hàng năm là biện pháp y tế dự phòng hữu hiệu nhất để giảm tỷ lệ mắc bệnh, giảm nguy cơ nhập viện và ngăn ngừa biến chứng nặng nề do dịch cúm mùa gây ra. Do virus cúm liên tục biến đổi kháng nguyên, việc tiêm nhắc lại hàng năm theo khuyến cáo của bác sĩ giúp cơ thể cập nhật hàng rào miễn dịch tương ứng với các chủng đang lưu hành.

Ngoài tiêm chủng, việc duy trì các thói quen vệ sinh cá nhân hàng ngày là nền tảng phòng bệnh bền vững. Hãy thường xuyên rửa tay bằng nước sạch và xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn, đặc biệt là sau khi ho, hắt hơi hoặc tiếp xúc với bề mặt nơi công cộng. Hạn chế đưa tay lên mắt, mũi, miệng khi chưa vệ sinh sạch sẽ. Đeo khẩu trang khi đến nơi đông người hoặc khi có biểu hiện hô hấp, che miệng bằng khăn giấy khi hắt hơi và thường xuyên mở cửa thông thoáng không gian sống để giảm mật độ virus trong không khí.

Nguyên tắc theo dõi và chăm sóc sức khỏe tại nhà khi mắc cúm mùa

Khi nghi ngờ mắc cúm mùa ở thể nhẹ, nguyên tắc chăm sóc quan trọng nhất là tạo điều kiện cho cơ thể nghỉ ngơi và tự hồi phục. Người bệnh cần dành nhiều thời gian nghỉ ngơi tại phòng thoáng khí, hạn chế tiếp xúc gần với người thân để tránh lây nhiễm. Uống nhiều nước ấm, nước trái cây hoặc dung dịch oresol để bù lại lượng nước và điện giải mất qua mồ hôi do sốt.

Bổ sung dinh dưỡng bằng các món ăn lỏng, ấm, dễ tiêu hóa như súp hoặc cháo giúp nâng cao thể trạng. Người bệnh có thể dùng nước muối sinh lý để súc họng và rửa mũi giúp làm dịu đường hô hấp. Việc sử dụng các loại thuốc hạ sốt, giảm đau cần tuân thủ hướng dẫn trên nhãn hoặc chỉ định của nhân viên y tế, tránh dùng quá liều hoặc dùng đồng thời nhiều chế phẩm có cùng hoạt chất gây tổn thương gan thận.

Lưu ý an toàn

Nội dung bài viết chỉ mang tính chất cung cấp kiến thức y khoa thường thức và không thể thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán hay phác đồ từ bác sĩ chuyên khoa. Người bệnh tuyệt đối không được tự ý mua thuốc kháng sinh hoặc thuốc kháng virus để điều trị khi chưa có chỉ định y khoa. Khi xuất hiện các biểu hiện khó thở, tím tái, li bì hoặc sốt cao co giật, cần đưa người bệnh đến ngay bệnh viện để được cấp cứu.

Tóm tắt

Hiểu rõ về dịch cúm mùa giúp mỗi cá nhân chủ động bảo vệ bản thân và cộng đồng bằng các biện pháp dự phòng khoa học. Khi nhận thấy dấu hiệu bệnh chuyển nặng, người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế để được khám và theo dõi kịp thời, tuyệt đối không tự điều trị tại nhà.