Những điều cần biết về bệnh viêm họng ở người lớn và cách xử trí
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Viêm họng ở người lớn là tình trạng kích ứng hoặc sưng viêm niêm mạc hầu họng phổ biến, gây đau rát cổ họng, khó nuốt và mệt mỏi. Phần lớn các trường hợp nhẹ do virus có thể tự thuyên giảm sau vài ngày chăm sóc đúng cách. Tuy nhiên, việc nhận diện rõ căn nguyên và các dấu hiệu cảnh báo bất thường là cần thiết để người bệnh chủ động xử trí an toàn, tránh lạm dụng kháng sinh và phòng ngừa biến chứng đường hô hấp.
Viêm họng ở người lớn là gì?
Viêm họng ở người lớn là thuật ngữ y khoa mô tả tình trạng viêm nhiễm hoặc kích ứng xảy ra tại lớp niêm mạc lót trong vùng hầu họng, khu vực nằm ngay phía sau khoang miệng và khoang mũi. Hầu họng đóng vai trò là cửa ngõ kép kết nối cả hệ thống hô hấp lẫn hệ tiêu hóa, giúp dẫn truyền không khí vào phổi và chuyển thức ăn xuống thực quản. Do liên tục tiếp xúc trực tiếp với luồng không khí hít vào từ bên ngoài, niêm mạc họng rất nhạy cảm và dễ trở thành mục tiêu tấn công đầu tiên của các tác nhân sinh học như virus, vi khuẩn hay các chất ô nhiễm. Khi xảy ra phản ứng viêm, các mạch máu tại đây giãn nở, dẫn đến sưng nề, đỏ ửng và gây cảm giác đau buốt khi nuốt. Ở người trưởng thành, bệnh có thể xuất hiện dưới dạng viêm họng cấp tính diễn tiến rầm rộ hoặc viêm họng mạn tính tái đi tái lại nhiều lần trong năm.
Các nguyên nhân phổ biến gây viêm họng ở người trưởng thành
Viêm họng ở người lớn khởi phát từ nhiều căn nguyên khác nhau, trong đó phổ biến nhất là nhiễm virus đường hô hấp như virus cúm, adenovirus, rhinovirus hoặc coronavirus. Khi thời tiết giao mùa hoặc cơ thể giảm sức đề kháng, các tác nhân này dễ dàng xâm nhập qua đường thở và tấn công niêm mạc hầu họng. Bên cạnh đó, vi khuẩn cũng là tác nhân đáng chú ý, điển hình là liên cầu khuẩn nhóm A, có khả năng gây viêm họng cấp kèm sưng đau amidan dữ dội. Ngoài các nguyên nhân vi sinh vật, môi trường sống ô nhiễm nhiều khói bụi, thói quen hút thuốc lá chủ động lẫn thụ động, hoặc việc tiếp xúc thường xuyên với hóa chất công nghiệp đều làm niêm mạc họng bị tổn thương mạn tính. Đặc biệt, người mắc bệnh trào ngược dạ dày thực quản thường xuyên bị dịch axit kích thích vùng họng khi nằm ngủ, dẫn đến đau họng kéo dài dai dẳng mà không kèm theo sốt. Khí hậu khô lạnh, việc dùng máy điều hòa nhiệt độ thấp liên tục hoặc thói quen nói nhiều, nói to kéo dài cũng góp phần làm tăng nguy cơ viêm họng ở người trưởng thành.
Những biểu hiện đặc trưng khi niêm mạc hầu họng bị kích ứng
Khi vùng hầu họng bị viêm nhiễm, người bệnh thường cảm thấy cổ họng khô rát, ngứa ngáy hoặc đau nhói, rõ rệt nhất là mỗi khi nuốt nước bọt hay ăn uống. Cơn đau có thể lan lên vùng mang tai và gây cảm giác vướng víu khó chịu như có dị vật mắc kẹt trong họng. Niêm mạc họng khi quan sát thường có hiện tượng tấy đỏ, hai bên amidan có thể sưng to và đôi khi xuất hiện các chấm mủ trắng nếu do nhiễm khuẩn. Người bệnh cũng có thể xuất hiện các triệu chứng toàn thân đi kèm như sốt nhẹ hoặc sốt cao từng cơn, ớn lạnh, đau đầu, mệt mỏi, đau nhức cơ bắp toàn thân và hạch góc hàm sưng nhẹ, chạm vào thấy đau. Trong trường hợp viêm họng do virus cảm cúm, người lớn thường có thêm biểu hiện ngạt mũi, chảy nước mũi trong, hắt hơi liên tục, khàn tiếng hoặc ho khan chuyển dần sang ho có đờm. Việc nhận biết đúng các biểu hiện giúp người bệnh có hướng theo dõi sức khỏe phù hợp và tránh nhầm lẫn với các bệnh lý hô hấp dưới.
Biện pháp chăm sóc và làm dịu niêm mạc họng tại nhà
Đối với các trường hợp viêm họng mức độ nhẹ, việc chăm sóc đúng cách tại nhà đóng vai trò quyết định giúp xoa dịu niêm mạc và rút ngắn thời gian hồi phục. Người bệnh nên duy trì thói quen súc họng đều đặn 2 đến 3 lần mỗi ngày bằng dung dịch nước muối sinh lý ấm, ngửa nhẹ cổ để dung dịch tiếp xúc sâu với vùng hầu họng trước khi nhổ ra. Cần bổ sung đầy đủ nước mỗi ngày, ưu tiên nước ấm, các loại nước hầm xương thanh đạm hoặc trà thảo mộc ấm như trà gừng, trà hoa cúc để giữ ấm và làm ẩm niêm mạc. Sử dụng máy tạo độ ẩm trong phòng ngủ giúp hạn chế tình trạng khô rát họng vào ban đêm, đặc biệt trong những ngày thời tiết hanh khô hoặc khi bật điều hòa. Chế độ dinh dưỡng nên ưu tiên thức ăn mềm, dễ tiêu hóa như cháo, súp ấm, tránh các món ăn chiên rán nhiều dầu mỡ, đồ ăn quá cay nóng hoặc đồ cứng giòn dễ cọ xát gây xước niêm mạc họng. Ngoài ra, người bệnh cần nghỉ ngơi đầy đủ, hạn chế nói to và tránh xa hoàn toàn khói thuốc lá hay không gian ô nhiễm.
Thời điểm người bệnh cần đến gặp bác sĩ chuyên khoa tai mũi họng
Mặc dù phần lớn các đợt viêm họng đều lành tính và tự khỏi, người lớn không nên chủ quan nếu cơ thể xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo nghiêm trọng. Người bệnh cần đến ngay các cơ sở y tế có chuyên khoa Tai Mũi Họng khi bị đau họng dữ dội kèm theo khó nuốt đến mức không thể uống nước hoặc không thể nuốt được nước bọt. Tình trạng khó thở, thở rít, khàn giọng kéo dài trên hai tuần, hoặc sốt cao liên tục không hạ dù đã dùng thuốc hạ sốt thông thường cũng là những tín hiệu nguy hiểm cần được bác sĩ kiểm tra khẩn cấp. Ngoài ra, việc xuất hiện hạch cổ sưng to bất thường, cứng chắc, cứng hàm gây khó há miệng, hoặc ho khạc ra đờm có lẫn máu tươi cũng đòi hỏi sự can thiệp chuyên môn kịp thời. Khám sớm giúp phát hiện các ổ áp xe quanh amidan, biến chứng thấp tim do liên cầu khuẩn hoặc loại trừ các khối u lành tính và ác tính ở vùng họng thanh quản.
Phương pháp phòng ngừa viêm họng tái phát ở người lớn
Để hạn chế tối đa nguy cơ tái phát viêm họng, việc thiết lập các thói quen vệ sinh và bảo vệ đường hô hấp trên mỗi ngày là vô cùng thiết thực. Giữ ấm cơ thể, đặc biệt là vùng cổ, ngực và bàn chân khi thời tiết chuyển mùa hoặc khi di chuyển ngoài trời lạnh giúp bảo vệ niêm mạc họng khỏi tình trạng co thắt mạch máu đột ngột. Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng và nước sạch dưới vòi chảy, nhất là trước khi ăn và sau khi đến những nơi đông người, giúp ngăn chặn sự lây lan của các loại virus gây bệnh. Khi ra ngoài đường hoặc làm việc trong môi trường nhiều bụi bẩn, cần đeo khẩu trang y tế đúng quy cách để lọc bớt các hạt bụi mịn và vi sinh vật gây hại. Đối với người có tiền sử trào ngược dạ dày, cần ăn tối trước khi đi ngủ ít nhất ba tiếng, kê cao đầu giường khi ngủ và hạn chế thực phẩm chua cay nhằm bảo vệ vùng họng khỏi axit dịch vị. Thường xuyên dọn dẹp không gian sống sạch sẽ, thông thoáng cũng giúp tạo môi trường hô hấp trong lành và khỏe mạnh.
Lưu ý an toàn
Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe cộng đồng và không thay thế cho việc chẩn đoán hay phác đồ điều trị của nhân viên y tế. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng thuốc kháng sinh hoặc thuốc kháng viêm liều cao khi chưa có chỉ định từ bác sĩ, bởi việc dùng sai có thể gây tác dụng phụ nguy hiểm và dẫn đến tình trạng vi khuẩn kháng thuốc. Cần thăm khám tại các cơ sở y tế uy tín nếu các triệu chứng diễn tiến nặng hoặc không thuyên giảm sau nhiều ngày.
Tóm tắt
Viêm họng ở người lớn phần lớn là tình trạng lành tính, có thể thuyên giảm nếu được chăm sóc và nghỉ ngơi hợp lý. Việc hiểu rõ nguyên nhân, áp dụng các biện pháp hỗ trợ an toàn tại nhà và chủ động thăm khám y tế khi có dấu hiệu bất thường sẽ giúp bảo vệ vùng họng hiệu quả, hạn chế biến chứng và tránh lạm dụng kháng sinh không cần thiết.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Người lớn bị viêm họng nên uống nước gì để nhanh dịu cổ họng?
Người lớn bị viêm họng nên uống nhiều nước ấm, nước canh thanh đạm hoặc trà thảo mộc dịu nhẹ. Cần tránh các loại nước đá lạnh buốt, bia rượu, cà phê đặc và nước ngọt có ga vì chúng dễ gây kích ứng niêm mạc họng đang tổn thương.
Bị đau rát họng có nên tự mua thuốc kháng sinh uống không?
Kháng sinh chỉ có tác dụng tiêu diệt vi khuẩn và hoàn toàn vô hiệu đối với virus. Do phần lớn viêm họng do virus gây ra, việc tự ý dùng kháng sinh không giúp khỏi bệnh mà còn tăng nguy cơ kháng thuốc và tác dụng phụ đường tiêu hóa.
Súc miệng bằng nước muối có chữa khỏi hẳn viêm họng không?
Súc họng bằng nước muối sinh lý giúp làm sạch dịch nhầy, giảm bớt vi sinh vật bám dính và làm dịu cảm giác sưng đau. Tuy nhiên, đây chỉ là biện pháp hỗ trợ vệ sinh tại chỗ, không thể thay thế phác đồ điều trị của bác sĩ khi nhiễm khuẩn nặng.
Viêm họng ở người lớn thường kéo dài bao nhiêu ngày thì khỏi?
Viêm họng do cảm lạnh thông thường thường tự thoái lui sau khoảng 5 đến 7 ngày nếu người bệnh nghỉ ngơi tốt. Trường hợp các triệu chứng kéo dài trên một tuần mà không thuyên giảm, người bệnh cần đến cơ sở y tế để kiểm tra nguyên nhân.
Bệnh trào ngược dạ dày có gây viêm họng kéo dài không?
Trào ngược dạ dày thực quản đưa axit và dịch tiêu hóa trào ngược lên thanh quản, gây bỏng rát và kích ứng niêm mạc họng liên tục. Tình trạng này dẫn đến viêm họng mạn tính, ho khan kéo dài và cảm giác vướng víu ở cổ.
