Những điều cần biết về bệnh tràn khí màng phổi
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Tràn khí màng phổi là tình trạng không khí rò rỉ vào khoang giữa phổi và thành ngực, gây áp lực ép nhu mô phổi xẹp xuống một phần hoặc toàn bộ. Tình trạng này khiến người bệnh đột ngột cảm thấy đau nhói ngực và khó thở, cần được đánh giá y tế kịp thời để tránh các biến chứng hô hấp nguy hiểm.
Hiểu rõ cơ chế xuất hiện, các nhóm nguyên nhân phổ biến và cách nhận biết diễn biến bất thường giúp người bệnh cũng như gia đình chủ động tìm kiếm sự chăm sóc y tế sớm. Bài viết cung cấp các thông tin y khoa cơ bản về tràn khí màng phổi nhằm giúp bạn đọc theo dõi sức khỏe lồng ngực an toàn và khoa học.
Tràn khí màng phổi là gì?
Khoang màng phổi là một khoảng không gian ảo nằm giữa màng phổi lá thành lót mặt trong lồng ngực và màng phổi lá tạng bao bọc mặt ngoài của phổi. Ở trạng thái sinh lý bình thường, khoang này chỉ chứa một lượng rất nhỏ dịch nhờn giúp hai lá trượt lên nhau êm ái khi hô hấp, đồng thời duy trì áp suất âm để giữ cho phổi luôn nở rộng. Khi xuất hiện một lỗ rách ở nhu mô phổi hoặc có tổn thương thủng thành ngực, không khí từ bên ngoài hoặc từ đường dẫn khí sẽ tràn vào khoang màng phổi. Sự tích tụ khí làm mất áp suất âm tự nhiên, tạo sức ép cơ học trực tiếp lên nhu mô phổi và cản trở hoạt động trao đổi khí của cơ thể. Tùy theo lượng khí rò rỉ và tốc độ tích tụ, mức độ xẹp phổi có thể diễn ra từ khu trú nhẹ đến xẹp toàn bộ một bên phổi.
Các dạng tràn khí màng phổi thường gặp trong thực tế
Trong thực hành lâm sàng, tràn khí màng phổi thường được phân chia thành tràn khí màng phổi tự phát và tràn khí màng phổi do chấn thương hoặc thủ thuật y khoa. Tràn khí màng phổi tự phát nguyên phát xảy ra ở những người không có bệnh lý phổi rõ ràng trước đó, thường gặp ở người trẻ tuổi, thể trạng cao gầy và có liên quan mật thiết đến thói quen hút thuốc lá do vỡ các bóng khí nhỏ dưới màng phổi. Tràn khí màng phổi tự phát thứ phát xuất hiện trên nền người bệnh đã có sẵn các bệnh phổi mạn tính như bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, lao phổi, giãn phế quản hoặc hen phế quản. Ngoài ra, chấn thương kín hoặc vết thương hở lồng ngực do tai nạn giao thông, tai nạn lao động hay một số can thiệp thủ thuật y khoa tại ngực cũng có thể làm tổn thương màng phổi và gây rò rỉ khí.
Dấu hiệu nhận diện tràn khí màng phổi cần chú ý
Biểu hiện của tràn khí màng phổi thường khởi phát rất đột ngột, phổ biến nhất là cơn đau ngực nhói buốt xuất hiện ở một bên ngực. Cơn đau thường tăng lên rõ rệt khi người bệnh hít thở sâu, ho mạnh hoặc thay đổi tư thế lồng ngực. Cùng với đau ngực, tình trạng khó thở và cảm giác hụt hơi có thể xuất hiện với các mức độ khác nhau tùy thuộc vào thể tích khí tích tụ và chức năng hô hấp nền của người bệnh. Một số người bệnh có thể cảm thấy ho khan liên tục, hồi hộp, tim đập nhanh hoặc vã mồ hôi. Trong các trường hợp nặng như tràn khí màng phổi áp lực, áp lực khí trong khoang màng phổi tăng cao làm đẩy lệch trung thất, chèn ép các mạch máu lớn, dẫn đến khó thở dữ dội, tím tái môi đầu chi và tụt huyết áp.
Phương pháp chẩn đoán tràn khí màng phổi tại cơ sở y tế
Khi tiếp nhận người bệnh nghi ngờ tràn khí màng phổi, bác sĩ chuyên khoa hô hấp sẽ tiến hành thăm khám lâm sàng lồng ngực bằng cách quan sát sự di động của thành ngực, nghe rì rào phế nang và gõ vang vùng tổn thương. Để khẳng định chính xác tình trạng bệnh, chụp X-quang ngực thẳng là phương tiện hình ảnh đầu tay, nhanh chóng và hiệu quả, cho thấy hình ảnh nhu mô phổi bị co nhỏ và khoảng sáng vô mạch đặc trưng. Trong một số trường hợp khó phân biệt, hoặc khi cần khảo sát chi tiết các tổn thương dạng bóng khí, tổn thương mô kẽ và bệnh phổi tiềm ẩn bên dưới, chụp cắt lớp vi tính lồng ngực sẽ được chỉ định. Bên cạnh đó, siêu âm màng phổi tại giường cấp cứu cũng là một công cụ hỗ trợ hữu ích để phát hiện nhanh chóng hiện tượng mất dấu trượt màng phổi.
Nguyên tắc xử trí và chăm sóc phục hồi sức khỏe
Mục tiêu chính của xử trí tràn khí màng phổi là giải phóng lượng khí ứ đọng, tái lập áp suất âm trong khoang màng phổi và tạo điều kiện cho nhu mô phổi nở trở lại hoàn toàn. Với các trường hợp nhẹ, thể tích khí ít và người bệnh không khó thở, bác sĩ có thể chỉ định theo dõi sát kết hợp cho thở oxy liệu pháp để tăng tốc độ hấp thu khí. Khi lượng khí nhiều hoặc có triệu chứng hô hấp rõ, can thiệp chọc hút khí hoặc đặt ống dẫn lưu màng phổi nối với hệ thống hút một chiều sẽ được thực hiện khẩn trương. Với những người bệnh tái phát nhiều lần hoặc rò rỉ khí kéo dài, phẫu thuật nội soi lồng ngực để đốt bóng khí hoặc gây dính màng phổi có thể được cân nhắc nhằm ngăn ngừa tái phát. Sau can thiệp, người bệnh cần nghỉ ngơi, tập thở theo hướng dẫn của nhân viên y tế và tránh gắng sức quá mức.
Lưu ý an toàn
Tràn khí màng phổi là một tình trạng cấp cứu hô hấp tiềm ẩn nguy cơ đe dọa tính mạng nếu không được phát hiện và xử trí y tế kịp thời. Tuyệt đối không tự ý áp dụng các biện pháp xoa bóp, giác hơi hay tự ý vận động mạnh khi có cơn đau ngực đột ngột kèm khó thở. Người từng bị tràn khí màng phổi cần tuyệt đối cai thuốc lá, tuân thủ lịch tái khám định kỳ của bác sĩ chuyên khoa hô hấp và tránh đi máy bay hoặc lặn biển khi chưa có sự đồng ý của nhân viên y tế.
Tóm tắt
Tràn khí màng phổi có thể diễn biến nhanh chóng nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát hiệu quả nếu được chẩn đoán và can thiệp y tế đúng lúc. Chủ động nhận biết các dấu hiệu sớm, điều trị dứt điểm các bệnh lý phổi nền và duy trì lối sống lành mạnh là chìa khóa giúp bảo vệ chức năng hô hấp cũng như hạn chế tối đa nguy cơ tái phát.
Nguồn tham khảo
- http://isrctn.org/>: Assessment of new portable chest drain system versus conventional chest tube drainage in patients with primary spontaneous pneumothorax requiring pleural drainage
- ECO-Vector LLC (Publications): Fig. 4. Patient M. a, c, chest X-ray in anteroposterior and left lateral views. Chest CT: b, axial plane; d, sagittal plane, right hemithorax. Minimal extrapleural emphysema on the left (arrows). Drainage tube in the left pleural cavity
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Tràn khí màng phổi có nguy hiểm đến tính mạng không?
Tràn khí màng phổi có thể đe dọa tính mạng nếu tiến triển thành tràn khí màng phổi áp lực gây suy hô hấp và trụy tim mạch. Người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế khi có dấu hiệu khó thở và đau ngực đột ngột.
Người bị tràn khí màng phổi có được đi máy bay không?
Sự thay đổi áp suất trong khoang máy bay có thể làm giãn nở lượng khí còn sót lại, gây tái phát hoặc nặng thêm tổn thương. Người bệnh cần tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa và chỉ nên bay khi phổi đã hồi phục hoàn toàn.
Hút thuốc lá có làm tăng nguy cơ tràn khí màng phổi không?
Khói thuốc lá gây viêm đường thở mạn tính và làm tổn thương cấu trúc phế nang, dẫn đến hình thành các bóng khí dễ vỡ dưới màng phổi. Từ bỏ thuốc lá là biện pháp quan trọng hàng đầu để giảm nguy cơ khởi phát và tái phát.
Tràn khí màng phổi sau điều trị có dễ tái phát không?
Tỷ lệ tái phát có thể xảy ra, đặc biệt ở người tiếp tục hút thuốc lá hoặc có bệnh phổi mạn tính tiềm ẩn. Việc theo dõi sức khỏe định kỳ và thực hiện can thiệp triệt để theo chỉ định của bác sĩ giúp giảm thiểu nguy cơ này.
Sau khi xuất viện vì tràn khí màng phổi cần kiêng những gì?
Người bệnh cần tránh mang vác vật nặng, không hoạt động thể thao cường độ cao, không chơi các nhạc cụ hơi hay lặn sâu trong vài tuần đầu. Ngoài ra, việc giữ môi trường sống trong lành và không tiếp xúc khói thuốc là rất cần thiết.
