Những điều cần biết về bệnh hen suyễn và cách chăm sóc đường thở

Bệnh hen suyễn là gì?

Bệnh hen suyễn là một hội chứng lâm sàng đặc trưng bởi tình trạng viêm mạn tính đường thở, kèm theo sự tắc nghẽn luồng khí thở ra có thể hồi phục tự nhiên hoặc sau khi dùng thuốc giãn phế quản. Quá trình viêm này có sự tham gia của nhiều loại tế bào miễn dịch, làm cho phế quản trở nên nhạy cảm quá mức với nhiều kích thích tố khác nhau. Khi tiếp xúc với yếu tố kích phát, lớp cơ trơn quanh phế quản co thắt mạnh, niêm mạc phù nề và lòng ống thở bị thu hẹp đáng kể.

Triệu chứng của hen suyễn thường biến đổi theo thời gian và cường độ, có thể xuất hiện thành từng cơn kịch phát rồi thuyên giảm. Bệnh có thể khởi phát ở mọi lứa tuổi, từ trẻ nhỏ đến người cao tuổi. Nếu không được chẩn đoán và kiểm soát đúng phác đồ y khoa, các đợt tắc nghẽn hô hấp kéo dài có thể dẫn đến biến đổi cấu trúc đường thở không hồi phục và suy giảm chức năng thông khí phổi lâu dài.

Những yếu tố kích hoạt cơn hen suyễn thường gặp

Cơn hen suyễn thường bùng phát khi đường thở tiếp xúc với các dị nguyên hoặc kích thích tố từ môi trường sống. Dị nguyên hô hấp phổ biến gồm mạt bụi nhà, phấn hoa, lông thú nuôi, nấm mốc và khói thuốc lá. Khói bụi ô nhiễm và mùi hóa chất nồng gắt cũng có thể kích ứng niêm mạc phế quản nhanh chóng.

Bên cạnh dị nguyên, nhiễm trùng đường hô hấp trên do virus cúm hoặc cảm lạnh là nguyên nhân thường gặp gây đợt cấp ở cả trẻ em và người lớn. Ngoài ra, việc thay đổi thời tiết đột ngột, không khí lạnh khô, căng thẳng tâm lý kéo dài hoặc vận động gắng sức không đúng cách cũng có thể châm ngòi cho co thắt phế quản. Việc ghi chép nhật ký cơn hen giúp người bệnh phát hiện chính xác tác nhân kích ứng của bản thân để chủ động phòng tránh.

Nguyên tắc sử dụng thuốc kiểm soát và cắt cơn hen suyễn

Trong quản lý bệnh hen phế quản mạn tính, thuốc được chia làm hai nhóm chính là thuốc kiểm soát dài hạn và thuốc cắt cơn nhanh. Thuốc kiểm soát thường là corticosteroid dạng hít phối hợp với thuốc giãn phế quản tác dụng kéo dài, được sử dụng đều đặn mỗi ngày nhằm giảm phản ứng viêm và ngăn ngừa cơn hen tái phát. Người bệnh cần kiên trì dùng thuốc kể cả khi không còn thấy khó thở.

Ngược lại, thuốc cắt cơn tác dụng ngắn chỉ được sử dụng khi xuất hiện triệu chứng cấp tính như khò khè, khó thở hoặc tức ngực đột ngột. Kỹ thuật hít thở khi dùng bình xịt định liều hoặc buồng đệm quyết định trực tiếp lượng thuốc vào phổi. Người bệnh cần được bác sĩ chuyên khoa hô hấp hướng dẫn thao tác đúng kỹ thuật, không tự ý tăng liều cắt cơn khi thấy khó thở kéo dài.

Biện pháp sinh hoạt và chăm sóc hỗ trợ người bệnh hen suyễn

Xây dựng lối sống lành mạnh đóng vai trò thiết yếu giúp hạn chế tối đa tần suất bùng phát hen suyễn. Không gian sống của người bệnh cần được giữ sạch sẽ, thông thoáng, thường xuyên giặt giũ chăn ga gối bằng nước nóng và hạn chế sử dụng thảm trải sàn hoặc nuôi thú có lông trong nhà. Người bệnh tuyệt đối không hút thuốc lá và cần tránh xa môi trường có khói thuốc thụ động.

Về dinh dưỡng, người mắc hen phế quản nên duy trì chế độ ăn cân đối, giàu chất chống oxy hóa từ rau xanh, trái cây tươi và axit béo omega-3. Cần thận trọng với các thực phẩm từng gây dị ứng hoặc đồ ăn chứa nhiều chất bảo quản sulfite. Hoạt động thể chất điều độ như đi bộ, bơi lội trong môi trường ấm hoặc tập yoga giúp tăng cường chức năng thông khí phổi, nhưng cần khởi động kỹ và mang theo thuốc cắt cơn khi luyện tập.

Lưu ý an toàn

Thông tin về bệnh hen suyễn mang tính giáo dục sức khỏe và không thay thế cho chẩn đoán hay kế hoạch điều trị từ bác sĩ chuyên khoa hô hấp. Người bệnh tuyệt đối không tự ý ngưng thuốc kiểm soát, không tự mua thuốc giãn phế quản đường uống hoặc sử dụng các bài thuốc truyền miệng chưa được kiểm chứng. Khi xuất hiện dấu hiệu khó thở dữ dội, tím tái môi đầu chi, không thể nói trọn câu hoặc dùng bình xịt cắt cơn không đỡ, cần gọi cấp cứu y tế ngay lập tức.

Tóm tắt

Hen suyễn là bệnh lý hô hấp mạn tính đòi hỏi sự kiên trì trong theo dõi và dự phòng. Việc nhận biết sớm các yếu tố khởi phát cơn hen, dùng thuốc đúng chỉ dẫn chuyên môn và tái khám định kỳ sẽ giúp người bệnh duy trì chức năng phổi ổn định và sống khỏe mạnh. Người bệnh không nên tự ý ngưng thuốc hoặc đổi liều khi chưa trao đổi với bác sĩ điều trị.