Bông thủy tinh có độc hại không và những lưu ý an toàn khi tiếp xúc

Bông thủy tinh có độc hại không là gì?

Bông thủy tinh, hay còn gọi là sợi len thủy tinh cách nhiệt, được chế tạo chủ yếu từ silicat kết hợp với các nguyên liệu tái chế qua quá trình nung chảy và quay ly tâm để tạo thành các sợi nhân tạo mảnh mịn. Nhờ cấu trúc giữ không khí li ti giữa các sợi, vật liệu này sở hữu khả năng cách nhiệt, tiêu âm và chống cháy vượt trội, được ứng dụng rộng rãi trong các công trình nhà xưởng, đường ống dẫn nhiệt và trần thạch cao.

Mặc dù có nhiều ưu điểm trong xây dựng, bông thủy tinh có nhược điểm dễ bị đứt gãy thành các mảnh bụi sợi kích thước nhỏ khi cắt xẻ, vận chuyển hoặc thi công. Những sợi bụi này lơ lửng trong không gian làm việc và bám dính vào bề mặt cơ thể người tiếp xúc. Bản chất tổn thương mà bông thủy tinh gây ra chủ yếu đến từ tác động ma sát vật lý chứ không phải do giải phóng độc chất hòa tan vào máu hay phá hủy mô tế bào qua phản ứng hóa học.

Bản chất của bông thủy tinh và mức độ độc tính thực tế

Nhiều người thường nhầm lẫn bông thủy tinh với amiăng, một loại khoáng thạch tự nhiên từng được dùng rộng rãi nhưng đã bị cảnh báo nghiêm ngặt do nguy cơ gây ung thư phổi và ung thư biểu mô màng phổi. Bông thủy tinh thuộc nhóm sợi khoáng nhân tạo vô định hình, có cấu trúc sinh học kém bền vững hơn amiăng rất nhiều. Khi các hạt bụi sợi đi vào đường hô hấp hoặc bám trên niêm mạc, cơ chế thanh thải tự nhiên của phổi và hệ miễn dịch có thể dần loại bỏ hoặc hòa tan chúng theo thời gian.

Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế xếp sợi len thủy tinh dùng trong cách nhiệt vào nhóm không thể phân loại là chất gây ung thư cho con người do thiếu bằng chứng xác thực về khả năng đột biến gen. Do đó, bông thủy tinh không phải là chất kịch độc hay hóa chất gây ngộ độc toàn thân. Mối nguy hại chủ yếu đến từ kích thước sắc nhọn của các vi sợi, tạo ra phản ứng viêm và kích thích cơ học tức thời tại các vị trí tiếp xúc trực tiếp như bề mặt da, giác mạc và niêm mạc đường thở.

Những ảnh hưởng sức khỏe thường gặp khi tiếp xúc bông thủy tinh

Tác động phổ biến nhất khi tiếp xúc không bảo hộ với bông thủy tinh là viêm da tiếp xúc kích ứng. Đầu sợi thủy tinh sắc nhọn găm vào các lỗ chân lông và lớp biểu bì nông, gây cảm giác châm chích, ngứa ngáy dữ dội, nổi sẩn đỏ hoặc ban dát. Phản ứng này là tổn thương cơ học đơn thuần, không phải phản ứng dị ứng miễn dịch toàn thân, nhưng việc cào gãi liên tục có thể làm rách da và tạo điều kiện cho vi khuẩn xâm nhập gây viêm nang lông hoặc nhiễm trùng thứ phát.

Đối với mắt, bụi bông bay lơ lửng dễ lọt vào khe mi và kết mạc, gây xước nhẹ bề mặt giác mạc, kích ứng làm đỏ mắt, cộm rát và chảy nước mắt liên tục. Khi hít phải qua đường hô hấp, các sợi bụi kích thích niêm mạc mũi họng và phế quản, dẫn đến phản xạ ho khan dai dẳng, hắt hơi, ngứa cổ họng và cảm giác tức ngực nhẹ. Những người có sẵn bệnh nền đường thở như hen phế quản, viêm xoang mạn hoặc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính có thể xuất hiện cơn co thắt phế quản cấp tính nghiêm trọng hơn bình thường.

Cách xử trí đúng khi bị sợi bông thủy tinh dính vào người

Khi nhận thấy bụi sợi bông thủy tinh bám vào da, nguyên tắc quan trọng nhất là tuyệt đối không dùng tay cào gãi hay chà xát mạnh, bởi hành động này sẽ đẩy các đầu sợi găm sâu hơn vào mô biểu bì. Người tiếp xúc nên đứng dưới vòi nước mát chảy nhẹ và dùng xà phòng dịu nhẹ thoa nhẹ nhàng để dòng nước cuốn trôi các sợi bám ngoài. Sau khi rửa sạch, hãy dùng khăn mềm chấm khô nhẹ nhàng thay vì lau miết bề mặt da.

Nếu bụi sợi rơi vào mắt, không được day dụi mi mắt vì mảnh thủy tinh nhỏ có thể gây trầy xước giác mạc. Thay vào đó, cần rửa mắt liên tục bằng nước muối sinh lý 0.9% hoặc dòng nước sạch trong vài phút để đẩy dị vật ra ngoài. Toàn bộ quần áo, găng tay mặc trong quá trình thi công cần được cởi bỏ cẩn thận, giũ bụi ở nơi thoáng khí ngoài trời và giặt riêng với trang phục sinh hoạt hàng ngày bằng nhiều lần xả nhằm tránh sợi bông phân tán sang quần áo của các thành viên khác trong gia đình.

Nguyên tắc bảo hộ và an toàn lao động khi làm việc với bông thủy tinh

Để ngăn ngừa triệt để các tác hại từ bụi bông thủy tinh, việc tuân thủ quy trình bảo hộ lao động cá nhân là điều bắt buộc đối với thợ thi công và người giám sát. Trước khi tiếp xúc, cần trang bị đầy đủ quần áo bảo hộ dài tay có mũ trùm kín, găng tay cao su hoặc sợi dệt dày, kính bảo hộ kín mắt có đệm chắn xung quanh và khẩu trang đạt chuẩn lọc bụi mịn như chuẩn N95 hoặc mặt nạ phòng bụi chuyên dụng.

Tại khu vực thi công, cần duy trì thông gió tốt để giảm mật độ bụi sợi lơ lửng trong không khí. Khi cắt hoặc lắp ráp các tấm cách nhiệt, nên thao tác cẩn thận, hạn chế bẻ gãy mạnh và có thể làm ẩm bề mặt bằng bình xịt sương mịn để giữ bụi không bay tán loạn nếu điều kiện kỹ thuật cho phép. Sau khi hoàn thành công việc, việc dọn dẹp mặt sàn nên được thực hiện bằng máy hút bụi trang bị màng lọc hiệu suất cao HEPA hoặc lau ướt, tránh dùng chổi quét khô vì hành động quét sẽ làm bụi sợi phát tán ngược trở lại không khí.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết nhằm mục đích giáo dục sức khỏe và hướng dẫn phòng hộ lao động cơ bản, không thay thế cho chẩn đoán hay điều trị y khoa chuyên sâu. Mặc dù bông thủy tinh chủ yếu gây kích ứng tại chỗ, người tiếp xúc cần đến ngay cơ sở y tế chuyên khoa da liễu hoặc mắt nếu xuất hiện các biểu hiện nghiêm trọng như rách xước giác mạc, đau nhức mắt dữ dội, giảm thị lực, da sưng mủ nhiễm trùng hoặc cơn khó thở cấp tính không thuyên giảm. Tuyệt đối không tự ý nhỏ các loại thuốc có chứa corticoid vào mắt khi chưa có chỉ định của bác sĩ.

Tóm tắt

Bông thủy tinh không phải là chất kịch độc hay chất sinh ung thư nguy hiểm như amiăng, nhưng bụi sợi cơ học của vật liệu này vẫn có thể gây tổn thương khó chịu cho da, mắt và đường hô hấp. Việc chủ động trang bị đầy đủ phương tiện bảo hộ cá nhân, thao tác cẩn trọng và xử trí đúng cách khi dính bụi sợi sẽ giúp bạn làm việc an toàn và bảo vệ sức khỏe dài lâu.