Những điều bạn cần biết về bệnh cảm cúm dạ dày

Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.

Cảm cúm dạ dày là tên gọi quen thuộc mà nhiều người dùng để chỉ tình trạng rối loạn tiêu hóa cấp tính kèm cảm giác mệt mỏi rã rời, buồn nôn và tiêu chảy liên tục. Dù có chữ cảm cúm trong tên gọi thông thường, hội chứng này thực tế không phải do virus cúm mùa gây ra mà là một đợt viêm đường ruột cấp tính ảnh hưởng trực tiếp đến dạ dày và ruột non. Tình trạng này có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi và dễ bùng phát thành ổ dịch nhỏ trong gia đình hoặc trường học do tốc độ lây nhiễm nhanh chóng qua đường ăn uống.

Phần lớn các đợt cảm cúm dạ dày diễn tiến lành tính và có thể tự khỏi sau vài ngày nếu người bệnh được chăm sóc và bù nước đúng cách. Tuy nhiên, sự chủ quan trước tình trạng mất dịch nghiêm trọng có thể dẫn đến nhiều biến chứng khó lường, đặc biệt là ở đối tượng trẻ nhỏ và người cao tuổi. Việc trang bị hiểu biết đúng đắn về căn nguyên gây bệnh, cách phân biệt triệu chứng và phương pháp bù điện giải an toàn sẽ giúp người bệnh nhanh chóng ổn định sức khỏe và hạn chế tối đa nguy cơ lây lan cho những người xung quanh.

Cảm cúm dạ dày là gì?

Cảm cúm dạ dày là thuật ngữ dân gian mô tả tình trạng viêm dạ dày ruột cấp tính khởi phát nhanh, chủ yếu do các chủng virus đường ruột tấn công niêm mạc ống tiêu hóa. Tình trạng nhiễm trùng này làm suy giảm tạm thời chức năng tiêu hóa thức ăn và hấp thu dịch của thành ruột non, dẫn đến biểu hiện ồ ạt như nôn mửa, đau thắt bụng và tiêu chảy phân lỏng nhiều lần trong ngày. Khác với bệnh cảm cúm thông thường vốn tập trung tấn công hệ hô hấp trên với các dấu hiệu nghẹt mũi, ho và đau họng, bệnh lý tại đường tiêu hóa này tập trung tổn thương chủ yếu ở dạ dày và ruột. Bệnh có thể gặp ở bất kỳ ai nhưng mức độ ảnh hưởng thường rõ rệt hơn ở trẻ em, người cao tuổi và những người có hệ miễn dịch suy giảm. Mặc dù tạo ra cảm giác rất khó chịu và suy kiệt trong thời gian ngắn, phần lớn các trường hợp đều hồi phục hoàn toàn nếu áp dụng đúng các biện pháp bù dịch và duy trì chế độ dinh dưỡng dễ tiêu hóa thích hợp.

Bản chất và căn nguyên gây ra cảm cúm dạ dày

Mặc dù thường được gọi dân dã là cảm cúm dạ dày, bệnh lý này thực chất không liên quan đến virus cúm mùa gây bệnh đường hô hấp. Trong y khoa, tình trạng này được định danh chính xác là viêm dạ dày ruột cấp tính do virus. Nguyên nhân phổ biến nhất là do norovirus và rotavirus xâm nhập vào niêm mạc ống tiêu hóa, gây tổn thương bề mặt ruột non và cản trở khả năng hấp thu nước cùng dưỡng chất. Ngoài ra, các chủng vi sinh vật khác như astrovirus hoặc adenovirus đường ruột cũng có thể gây ra những đợt bùng phát tương tự. Con đường lây truyền chủ yếu diễn ra qua đường phân miệng khi người bệnh vô tình tiêu thụ thực phẩm, nguồn nước nhiễm mầm bệnh hoặc chạm tay vào bề mặt ô nhiễm rồi đưa lên miệng. Virus gây viêm dạ dày ruột có sức đề kháng môi trường rất cao, chỉ cần một lượng nhỏ cũng đủ gây nhiễm trùng cấp tính cho người tiếp xúc.

Các biểu hiện điển hình của viêm đường tiêu hóa do virus

Biểu hiện đặc trưng nhất của viêm dạ dày ruột cấp là các đợt tiêu chảy nhiều nước khởi phát đột ngột đi kèm cảm giác buồn nôn và nôn mửa liên tục. Người bệnh thường trải qua những cơn đau quặn bụng từng cơn quanh rốn, đầy hơi, khó tiêu và chán ăn nghiêm trọng. Bên cạnh các triệu chứng tiêu hóa, cơ thể còn có thể xuất hiện phản ứng toàn thân như sốt nhẹ, ớn lạnh, đau nhức mỏi cơ bắp và đau đầu dữ dội. Do cơ thể liên tục tống xuất chất lỏng qua đường nôn và tiêu chảy, nguy cơ mất nước và rối loạn điện giải tăng lên rất nhanh. Người bệnh có thể nhận biết sớm dấu hiệu thiếu dịch qua tình trạng khô môi, khát nước dữ dội, nước tiểu sẫm màu, lượng nước tiểu giảm rõ rệt và cảm giác choáng váng khi thay đổi tư thế đứng dậy.

Phương pháp bù nước và chăm sóc phục hồi thể trạng

Mục tiêu then chốt trong chăm sóc người bị cảm cúm dạ dày là ngăn ngừa và xử trí kịp thời tình trạng mất nước và chất điện giải. Dung dịch bù nước đường uống oresol là giải pháp nền tảng, cần được pha đúng tỷ lệ thể tích nước theo hướng dẫn trên bao bì để đảm bảo nồng độ thẩm thấu chuẩn xác. Người bệnh nên uống từng ngụm nhỏ, cách nhau vài phút, tránh uống vội một lượng lớn khiến dạ dày bị kích thích gây nôn trớ thêm. Khi tình trạng nôn đã lắng xuống, có thể bổ sung thêm nước canh hầm loãng, nước cháo muối hoặc nước dừa tươi. Về mặt ăn uống, nên áp dụng nguyên tắc chia nhỏ bữa ăn với các thực phẩm mềm và dễ dung nạp như cháo trắng, chuối chín, bánh mì mềm. Cần tránh xa thức ăn chiên xào nhiều dầu mỡ, thực phẩm chế biến sẵn, sữa tươi và các loại đồ uống có ga để niêm mạc ruột có thời gian hồi phục hoàn toàn.

Các biện pháp kiểm soát và phòng ngừa lây nhiễm rộng

Viêm dạ dày ruột có tính lây nhiễm rất cao trong cộng đồng, đặc biệt tại các môi trường sinh hoạt tập thể như gia đình, trường học và công sở. Biện pháp phòng ngừa hữu hiệu hàng đầu là rửa tay thường xuyên bằng xà phòng và nước sạch dưới vòi nước chảy trong tối thiểu hai mươi giây, nhất là sau khi đi vệ sinh, thay tã cho trẻ và trước khi sơ chế thực phẩm. Cần lưu ý rằng các loại dung dịch sát khuẩn tay chứa cồn thông thường có hiệu quả diệt norovirus kém hơn nhiều so với việc rửa tay cơ học bằng xà phòng. Bên cạnh đó, các gia đình cần thực hiện nghiêm túc nguyên tắc ăn chín uống sôi, khử trùng bề mặt tiếp xúc chung bằng dung dịch sát khuẩn gốc clo và cách ly đồ dùng cá nhân của người bệnh. Đối với trẻ nhỏ, việc chủ động uống vắc xin phòng ngừa rotavirus theo lịch khuyến cáo của cán bộ y tế là biện pháp bảo vệ đặc hiệu vô cùng giá trị.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính giáo dục sức khỏe tổng quát và không thay thế cho việc chẩn đoán hay điều trị y khoa chuyên sâu. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng thuốc kháng sinh hoặc thuốc cầm tiêu chảy khi chưa có chỉ định của bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa. Cần đến ngay bệnh viện khi xuất hiện các dấu hiệu báo động như tiêu chảy ra máu, nôn liên tục không thể uống nước, sốt cao trên 38,5 độ C hoặc có biểu hiện mất nước nặng như lơ mơ, tụt huyết áp và tiểu tiện rất ít.

Tóm tắt

Cảm cúm dạ dày hay viêm dạ dày ruột cấp do virus phần lớn là bệnh tự giới hạn nhưng có thể gây kiệt sức và mất nước nguy hiểm nếu không bù dịch đúng cách. Việc chủ động giữ vệ sinh cá nhân, ăn uống an toàn và theo dõi sát các phản ứng của cơ thể sẽ giúp người bệnh hồi phục thuận lợi. Khi nhận thấy bất kỳ biểu hiện mất nước trầm trọng hoặc sốt cao kéo dài, người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế để được thăm khám và xử trí kịp thời.