Những cách chữa bệnh vàng da ở người lớn và cách xử trí

Cách chữa bệnh vàng da ở người lớn là gì?

Vàng da ở người lớn là tình trạng lâm sàng đặc trưng bởi sắc vàng xuất hiện trên bề mặt da, niêm mạc dưới lưỡi và củng mạc mắt do sự tích tụ quá mức của sắc tố mật bilirubin trong tuần hoàn máu. Ở người trưởng thành khỏe mạnh, nồng độ bilirubin toàn phần trong huyết tương duy trì ở mức ổn định nhờ sự cân bằng giữa quá trình phá hủy hồng cầu già và khả năng thu nhận, liên hợp, bài tiết của tế bào gan.

Khi nồng độ bilirubin toàn phần vượt ngưỡng bình thường, sắc tố này sẽ khuếch tán vào các mô liên kết giàu elastin như củng mạc mắt và da, tạo nên biểu hiện vàng da rõ rệt. Tình trạng này có thể phản ánh tổn thương cấp tính hoặc mạn tính tại gan, sự tắc nghẽn lưu thông của dịch mật hoặc tình trạng tan máu ồ ạt trong cơ thể. Do đó, việc theo dõi sát sao tiến triển của màu da và màu sắc nước tiểu, phân là rất quan trọng để phát hiện sớm các bất thường nội khoa.

Bản chất của tình trạng vàng da ở người lớn trong thực hành y khoa

Nhiều người tìm kiếm cách chữa bệnh vàng da ở người lớn với hy vọng tìm được một giải pháp điều trị dứt điểm nhanh chóng. Tuy nhiên, trong y khoa, vàng da là triệu chứng xuất hiện khi nồng độ sắc tố mật bilirubin trong huyết thanh tăng cao vượt mức bình thường, lắng đọng vào da và củng mạc mắt. Bilirubin là sản phẩm thoái hóa của tế bào hồng cầu, sau đó được gan thu nhận, chuyển hóa và bài tiết qua đường mật xuống ruột.

Vàng da xảy ra khi có sự gián đoạn ở một trong các khâu chuyển hóa này. Ba nhóm nguyên nhân thường gặp gồm tán huyết trước gan làm tăng phá hủy hồng cầu, tổn thương nhu mô gan do viêm gan virus hay xơ gan, và tắc nghẽn cơ học sau gan do sỏi ống mật chủ hoặc u chèn ép đường mật. Do đó, không có một phương pháp đơn lẻ nào gọi là cách chữa chung cho mọi trường hợp vàng da, mà việc điều trị bắt buộc phải nhắm vào chính xác bệnh lý căn nguyên.

Các hướng can thiệp y khoa theo từng nhóm nguyên nhân gây vàng da

Đối với nhóm nguyên nhân tại gan như viêm gan virus B, viêm gan virus C, bác sĩ chuyên khoa truyền nhiễm hoặc tiêu hóa gan mật có thể chỉ định các nhóm thuốc kháng virus phù hợp nhằm ức chế sự nhân lên của mầm bệnh, bảo tồn tế bào gan. Trường hợp tổn thương gan do ngộ độc thuốc hay viêm gan do rượu, nguyên tắc hàng đầu là ngừng ngay tác nhân gây hại kết hợp dùng các thuốc bảo vệ tế bào gan theo phác đồ chỉ định cụ thể.

Đối với các bệnh lý tắc nghẽn đường mật ngoài gan như sỏi mật, can thiệp ngoại khoa hoặc nội soi mật tụy ngược dòng tán sỏi, đặt stent dẫn lưu đường mật là giải pháp can thiệp cần thiết để tái lập lưu thông dòng chảy của mật. Với bệnh lý tan máu do rối loạn miễn dịch, chuyên khoa huyết học sẽ có phác đồ ức chế miễn dịch hoặc lọc huyết tương tương ứng. Mọi chỉ định thuốc hoặc thủ thuật can thiệp đều phải dựa trên kết quả thăm khám lâm sàng và cận lâm sàng cụ thể.

Chế độ sinh hoạt và dinh dưỡng hỗ trợ phục hồi chức năng gan

Bên cạnh các can thiệp y tế chuyên sâu, chế độ dinh dưỡng và lối sống lành mạnh đóng vai trò quan trọng trong việc giảm áp lực chuyển hóa cho tế bào gan. Người bệnh cần tuyệt đối kiêng các loại đồ uống có cồn như rượu bia, bởi cồn làm tổn thương trực tiếp màng tế bào gan và đẩy nhanh quá trình xơ hóa. Khẩu phần ăn hàng ngày nên hạn chế các món chiên xào nhiều dầu mỡ động vật, thực phẩm chế biến sẵn chứa nhiều muối và chất bảo quản nhằm hạn chế chứng khó tiêu do thiếu hụt dịch mật.

Thay vào đó, người bị vàng da nên bổ sung chế độ ăn thanh đạm, giàu năng lượng từ tinh bột dễ tiêu, tăng cường rau xanh, trái cây tươi giàu vitamin và chất chống oxy hóa tự nhiên. Uống đủ nước lọc mỗi ngày giúp tăng cường quá trình đào thải chuyển hóa của cơ thể. Bệnh nhân nên nghỉ ngơi hợp lý, tránh làm việc gắng sức trong giai đoạn gan đang chịu tổn thương cấp tính để tạo điều kiện cho tế bào gan phục hồi.

Những sai lầm cần tránh khi chăm sóc người lớn bị vàng da

Một sai lầm rất phổ biến là tự ý tìm mua các loại thuốc bắc, thuốc nam không rõ nguồn gốc hoặc truyền tai nhau các loại trà giải độc gan để tự chữa vàng da tại nhà. Gan là cơ quan chịu trách nhiệm chuyển hóa phần lớn các chất đưa vào cơ thể. Việc sử dụng các chế phẩm thảo dược trôi nổi, không được kiểm định chất lượng có thể khiến gan bị nhiễm độc nặng hơn, dẫn đến viêm gan nhiễm độc cấp tính hoặc suy gan tối cấp đe dọa tính mạng.

Ngoài ra, người bệnh cũng không được tự ý sử dụng các thuốc hạ sốt, giảm đau như paracetamol vượt quá liều khuyến cáo hoặc tự mua thuốc kháng sinh khi chưa có chỉ định của bác sĩ. Mọi can thiệp bằng thuốc hay thực phẩm chức năng bổ trợ đều cần được thảo luận kỹ lưỡng với nhân viên y tế để đảm bảo tính an toàn cho chức năng gan mật.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất giáo dục sức khỏe và tham khảo y khoa phổ thông, không thay thế cho chẩn đoán hay chỉ định điều trị của bác sĩ chuyên khoa. Người bệnh tuyệt đối không tự ý ngưng thuốc, đổi thuốc hoặc dùng các loại thảo dược không rõ nguồn gốc khi chưa có hướng dẫn y tế. Cần đến ngay cơ sở y tế gần nhất khi vàng da tiến triển nhanh hoặc kèm theo các dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm.

Tóm tắt

Vàng da ở người lớn là triệu chứng cảnh báo của nhiều bệnh lý tiềm ẩn tại gan, mật hoặc hệ tạo máu chứ không phải một bệnh độc lập. Việc tự ý áp dụng các mẹo truyền miệng hoặc tự dùng thuốc khi chưa xác định nguyên nhân có thể làm bệnh tiến triển nặng hơn. Thăm khám sớm tại các cơ sở y tế chuyên khoa tiêu hóa gan mật là bước thiết yếu để chẩn đoán chính xác và tiếp cận hướng can thiệp y khoa an toàn, hiệu quả.