Những biến chứng viêm khớp dạng thấp có thể bạn chưa biết

Biến chứng viêm khớp dạng thấp là gì?

Viêm khớp dạng thấp là bệnh lý tự miễn xảy ra khi hệ thống miễn dịch của cơ thể nhận diện nhầm các mô liên kết khỏe mạnh, đặc biệt là bao hoạt dịch khớp, thành tác nhân lạ và khởi động chuỗi phản ứng viêm phá hủy. Tình trạng viêm này kéo dài liên tục, giải phóng nhiều chất trung gian hóa học gây viêm vào hệ tuần hoàn.

Do mạng lưới mô liên kết và mạch máu phân bố rộng khắp cơ thể, tác động của bệnh có thể lan tỏa ra ngoài phạm vi khớp. Thuật ngữ biến chứng ngoài khớp dùng để chỉ các tổn thương tại các cơ quan nội tạng và mô mềm do chính cơ chế tự miễn hoặc do phản ứng viêm mạn tính toàn thân gây nên. Việc nhận thức rằng viêm khớp dạng thấp là một bệnh lý hệ thống giúp người bệnh không chủ quan chỉ chú ý vào cảm giác đau tại khớp.

Biến dạng khớp và suy giảm khả năng vận động

Tổn thương tại hệ vận động là hậu quả thường gặp nhất khi quá trình viêm màng hoạt dịch kéo dài không được kiểm soát. Tình trạng bào mòn sụn và hủy xương dưới sụn dẫn đến dính khớp, lỏng lẻo dây chằng và biến dạng khớp đặc trưng như bàn tay gió thổi, ngón tay hình cổ thiên nga hay ngón tay thợ làm khuyết. Khi khớp mất dần cấu trúc giải phẫu bình thường, khả năng cầm nắm, đi lại và thực hiện các sinh hoạt thường ngày suy giảm nghiêm trọng, làm tăng nguy cơ tàn phế.

Bên cạnh tổn thương cấu trúc khớp, người mắc bệnh lý này còn đối mặt với nguy cơ loãng xương thứ phát cục bộ quanh khớp và loãng xương toàn thân. Sự kết hợp giữa các cytokine gây viêm kích thích tế bào hủy xương, giảm vận động do đau và việc sử dụng kéo dài một số loại thuốc kháng viêm khiến mật độ xương sụt giảm nhanh chóng, làm tăng tỷ lệ gãy xương bệnh lý dù chỉ gặp chấn thương nhẹ.

Nguy cơ xơ vữa động mạch và bệnh tim mạch

Phản ứng viêm mạn tính toàn thân trong viêm khớp dạng thấp tác động trực tiếp lên thành mạch máu, đẩy nhanh quá trình hình thành mảng xơ vữa động mạch. Người bệnh có nguy cơ gặp phải các biến cố tim mạch nghiêm trọng như bệnh mạch vành, nhồi máu cơ tim, đột quỵ thiếu máu não và suy tim cao hơn đáng kể so với người không mắc bệnh.

Ngoài ra, phản ứng viêm tự miễn có thể trực tiếp làm tổn thương màng ngoài tim và cơ tim, dẫn đến viêm màng ngoài tim có tràn dịch hoặc rối loạn nhịp tim. Các triệu chứng tim mạch ở người bệnh cơ xương khớp đôi khi diễn tiến âm thầm hoặc bị che lấp bởi tình trạng đau khớp hạn chế vận động, đòi hỏi việc tầm soát định kỳ các yếu tố nguy cơ tim mạch là vô cùng cần thiết.

Tổn thương nhu mô phổi và màng phổi

Phổi là một trong những cơ quan ngoài khớp thường xuyên bị ảnh hưởng bởi bệnh lý tự miễn này. Biến chứng đáng chú ý nhất là bệnh phổi kẽ, biểu hiện qua tình trạng viêm và xơ hóa mô kẽ phổi khiến người bệnh ho khan dai dẳng, khó thở tăng dần khi gắng sức và suy giảm chức năng hô hấp tiến triển.

Viêm màng phổi kèm theo tràn dịch màng phổi cũng có thể xuất hiện, gây đau tức ngực khi hít sâu hoặc ho. Một số trường hợp ghi nhận sự hình thành các nốt thấp trong nhu mô phổi; các nốt này tuy đa phần lành tính nhưng có thể vỡ gây tràn khí màng phổi hoặc tạo điều kiện cho nhiễm trùng hô hấp thứ phát phát triển nếu sức đề kháng suy giảm.

Hạt thấp dưới da và viêm mạch máu

Khoảng một phần tư số người mắc bệnh xuất hiện hạt thấp dưới da, thường nằm ở các vị trí chịu áp lực cơ học tì đè như khuỷu tay, gân gót hoặc mu bàn tay. Những hạt này mật độ chắc, ít di động và thường phản ánh mức độ hoạt động mạnh của bệnh tự miễn.

Viêm mạch máu do lắng đọng phức hợp miễn dịch là một biến chứng nguy hiểm khác, gây tổn thương các mao mạch và tiểu động mạch nuôi dưỡng da cùng các dây thần kinh ngoại biên. Biểu hiện lâm sàng có thể từ các đốm xuất huyết dưới da, hoại tử đầu ngón cho đến loét da khó lành và viêm đa dây thần kinh cảm giác vận động, gây tê bì, châm chích và yếu cơ cục bộ.

Tác động tiêu cực lên mắt và thị lực

Mắt là cơ quan dễ bị ảnh hưởng bởi quá trình viêm mô liên kết. Biểu hiện thường gặp nhất là hội chứng Sjogren thứ phát gây khô mắt mạn tính, cảm giác cộm xót như có dị vật và giảm tiết nước mắt, nếu không chăm sóc đúng cách có thể dẫn đến viêm loét giác mạc.

Nghiêm trọng hơn, người bệnh có thể bị viêm củng mạc hoặc viêm thượng củng mạc, với dấu hiệu mắt đỏ rực, đau nhức sâu lan lên thái dương và giảm thị lực. Đây là tình trạng cấp khoa mắt cần can thiệp y tế khẩn trương để tránh nguy cơ thủng củng mạc và suy giảm thị lực vĩnh viễn.

Lưu ý an toàn

Nội dung bài viết nhằm mục đích phổ biến kiến thức y khoa đại chúng, không thay thế cho việc chẩn đoán hay chỉ định phác đồ điều trị của nhân viên y tế. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua thuốc giảm đau, thuốc ức chế miễn dịch hoặc thay đổi liều lượng thuốc khi chưa có ý kiến của bác sĩ điều trị. Khi xuất hiện các dấu hiệu cấp tính như khó thở dữ dội, đau thắt ngực, đỏ mắt đau nhức nhiều hoặc yếu liệt chi, cần đến ngay cơ sở y tế gần nhất.

Tóm tắt

Viêm khớp dạng thấp không đơn thuần gây tổn thương tại khớp mà còn tiềm ẩn nguy cơ tác động tiêu cực đến nhiều cơ quan nội tạng quan trọng. Việc nhận biết sớm những tổn thương ngoài khớp giúp người bệnh chủ động tái khám định kỳ, phối hợp chặt chẽ với bác sĩ chuyên khoa cơ xương khớp và tuân thủ phác đồ để bảo tồn chức năng vận động cũng như duy trì sức khỏe tổng thể.