Những biến chứng và cách phòng ngừa tai biến mạch máu não

Phòng ngừa tai biến mạch máu não là gì?

Tai biến mạch máu não là bệnh lý tổn thương thần kinh khu trú cấp tính, thường chia làm hai dạng chính gồm nhồi máu não do tắc mạch và xuất huyết não do vỡ mạch. Tình trạng này có thể cướp đi tính mạng nhanh chóng hoặc để lại những khiếm khuyết thần kinh nặng nề nếu không được cấp cứu trong thời gian vàng. Đột quỵ có thể xuất hiện đột ngột ở bất kỳ ai, nhưng nguy cơ tăng cao rõ rệt ở người lớn tuổi, người mắc bệnh tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu hoặc có lối sống ít vận động. Việc chủ động nhận diện biến chứng và thực hiện các biện pháp can thiệp sớm giúp giảm thiểu tỷ lệ tàn phế và kéo dài tuổi thọ cho người bệnh.

Các biến chứng thường gặp sau tai biến mạch máu não

• Hệ vận động thường chịu tổn thương rõ rệt nhất sau cơn tai biến mạch máu não. Người bệnh thường gặp tình trạng liệt nửa người, yếu liệt một bên tay chân hoặc mất thăng bằng khiến việc đi lại và sinh hoạt độc lập trở nên vô cùng khó khăn. Tình trạng nằm bất động kéo dài có thể dẫn đến teo cơ, cứng khớp, loét da do tì đè và tắc mạch máu chi dưới.
• Bên cạnh đó, rối loạn ngôn ngữ và khó nuốt cũng là di chứng rất phổ biến. Người bệnh có thể gặp khó khăn trong việc phát âm, mất khả năng diễn đạt ý nghĩ hoặc không hiểu lời nói của người xung quanh. Biến chứng khó nuốt làm tăng nguy cơ sặc thức ăn vào đường thở, trực tiếp dẫn đến viêm phổi hít nguy hiểm.
• Chức năng nhận thức và tâm lý cũng bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Nhiều trường hợp suy giảm trí nhớ, sa sút trí tuệ mạch máu, thậm chí trầm cảm sau đột quỵ do người bệnh cảm thấy bế tắc trước những thay đổi đột ngột về khả năng tự chăm sóc bản thân. Rối loạn tiểu tiện không tự chủ cũng làm tăng nguy cơ nhiễm trùng tiết niệu kéo dài.

Kiểm soát các yếu tố nguy cơ bệnh lý nền

• Kiểm soát tốt các bệnh lý mạn tính là yếu tố nền tảng để giảm thiểu tối đa nguy cơ tai biến mạch máu não. Tăng huyết áp là nguyên nhân hàng đầu gây đột quỵ, do đó người bệnh cần đo huyết áp thường xuyên và tuân thủ chặt chẽ phác đồ dùng thuốc của bác sĩ.
• Đái tháo đường và rối loạn lipid máu khiến mạch máu xơ vữa nhanh hơn, tạo điều kiện hình thành các mảng xơ vữa gây bít tắc lòng mạch não. Việc thăm khám định kỳ để kiểm tra chỉ số đường huyết, mỡ máu và chức năng tim mạch giúp bác sĩ kịp thời điều chỉnh kế hoạch can thiệp phù hợp.
• Đối với những trường hợp có bệnh lý tim mạch như rung nhĩ hay suy tim, việc kiểm soát nhịp tim và dự phòng huyết khối theo chỉ định y khoa là vô cùng thiết yếu để ngăn ngừa cục máu đông di chuyển lên não gây nhồi máu não diện rộng.

Thay đổi lối sống và chế độ sinh hoạt khoa học

• Chế độ dinh dưỡng lành mạnh đóng vai trò thiết thực trong việc bảo vệ tính toàn vẹn của mạch máu. Khẩu phần ăn hàng ngày nên ưu tiên các loại rau xanh, ngũ cốc nguyên hạt, trái cây tươi và các loại cá giàu axit béo có lợi. Cần hạn chế tối đa việc tiêu thụ thực phẩm nhiều muối, thức ăn chế biến sẵn chứa chất béo bão hòa và đồ ngọt nhiều đường tinh luyện.
• Vận động thể lực điều độ giúp tăng cường lưu thông tuần hoàn và nâng cao sức đề kháng. Các bài tập thể dục vừa sức như đi bộ nhanh, bơi lội hoặc dưỡng sinh duy trì khoảng ba mươi phút mỗi ngày đem lại lợi ích rõ rệt cho hệ tim mạch.
• Đồng thời, người bệnh cần loại bỏ hoàn toàn thói quen hút thuốc lá và hạn chế bia rượu. Thuốc lá chứa nhiều chất độc làm co thắt mạch máu và tổn thương nội mạc động mạch, trong khi lạm dụng rượu bia làm tăng vọt huyết áp và tăng nguy cơ xuất huyết não bất ngờ.

Phục hồi chức năng và chăm sóc dự phòng tái phát

• Đối với những người đã từng trải qua tai biến mạch máu não, việc phục hồi chức năng vận động và ngôn ngữ cần được triển khai bài bản. Vật lý trị liệu và hoạt động trị liệu giúp tái rèn luyện các nhóm cơ bị yếu liệt, hạn chế tình trạng co rút khớp và hỗ trợ người bệnh từng bước lấy lại khả năng tự lập.
• Các bài tập luyện phát âm và giao tiếp cùng chuyên gia trị liệu ngôn ngữ giúp người bệnh cải thiện khả năng biểu đạt. Gia đình cần kiên nhẫn lắng nghe, tạo môi trường giao tiếp cởi mở để người bệnh không rơi vào trạng thái tự ti hay cô lập xã hội.
• Bên cạnh đó, việc tuân thủ tuyệt đối đơn thuốc dự phòng thứ phát do bác sĩ chuyên khoa thần kinh kê đơn là điều kiện tiên quyết để ngăn chặn cơn tai biến tiếp theo. Người bệnh không được tự ý đổi thuốc hoặc ngưng dùng thuốc chống kết tập tiểu cầu hay thuốc kiểm soát huyết áp ngay cả khi cảm thấy sức khỏe đã ổn định.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất tham khảo kiến thức y khoa đại chúng và không thay thế cho chẩn đoán hay phác đồ điều trị y tế trực tiếp. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua thuốc, đổi liều hoặc ngừng thuốc tim mạch, chống đông mà không có sự chỉ định của bác sĩ chuyên khoa. Khi xuất hiện các dấu hiệu đột quỵ cấp tính như méo miệng, yếu liệt tay chân hoặc nói ngọng đột ngột, cần lập tức đưa người bệnh đến bệnh viện cấp cứu, không thực hiện các mẹo dân gian như chích máu đầu ngón tay hay cạo gió.

Tóm tắt

Tai biến mạch máu não là tình trạng cấp cứu nguy hiểm với nguy cơ để lại nhiều di chứng nặng nề. Việc nhận biết sớm dấu hiệu khởi phát, chủ động kiểm soát các bệnh lý nền và duy trì lối sống lành mạnh là chìa khóa then chốt để bảo vệ sức khỏe hệ mạch máu não. Khi phát hiện các biểu hiện nghi ngờ đột quỵ, người bệnh cần được đưa ngay tới cơ sở y tế gần nhất để xử trí kịp thời.