Những biến chứng sau mổ lác mà bạn nên biết và cách phòng ngừa

Biến chứng sau mổ lác là gì?

Mổ lác là phẫu thuật tác động trực tiếp lên một hoặc nhiều cơ vận nhãn bám trên củng mạc, thông qua các kỹ thuật như làm yếu cơ, tăng cường cơ hoặc chuyển vị cơ để tái lập sự cân bằng chuyển động của nhãn cầu. Mục tiêu chính của phẫu thuật không chỉ đơn thuần là chỉnh thẳng trục mắt về mặt thẩm mỹ, mà còn nhằm khôi phục thị giác hai mắt, mở rộng thị trường và loại bỏ tư thế nghiêng đầu bù trừ bất thường.

Các biến chứng sau phẫu thuật lác có thể phân chia thành biến chứng sớm xuất hiện ngay trong những ngày đầu và biến chứng muộn diễn tiến sau vài tuần đến vài tháng. Mức độ biểu hiện có thể chỉ là những kích ứng nhẹ thoáng qua như cộm xốn, đỏ mắt, tụ máu dưới kết mạc, cho đến những tình trạng phức tạp hơn như lệch trục thứ phát, song thị kéo dài hoặc nhiễm trùng. Hiểu đúng bản chất từng biến chứng giúp người bệnh an tâm điều trị và phối hợp chặt chẽ với bác sĩ nhãn khoa.

Tình trạng chỉnh quá mức hoặc chỉnh chưa đủ độ lệch trục

Chỉnh quá mức xảy ra khi cơ vận nhãn bị can thiệp quá nhiều khiến nhãn cầu lệch sang hướng đối diện với hướng lác ban đầu, ví dụ từ lác trong chuyển thành lác ngoài. Ngược lại, chỉnh chưa đủ là tình trạng mắt vẫn còn độ lệch nhất định do mức độ tác động lên cơ chưa đạt hiệu quả tối đa. Cả hai trường hợp này đều có thể gây mất cân đối trục nhìn và ảnh hưởng đến khả năng hợp nhất hình ảnh của hai mắt.

Nguyên nhân dẫn đến sai lệch góc nhìn có thể do phản ứng lành thương của cơ vận nhãn, sai số trong ước lượng độ lác trước mổ hoặc khả năng thích nghi thần kinh thị giác ở mỗi cá nhân. Nhiều trường hợp lệch trục nhẹ có thể tự điều chỉnh dần theo thời gian hoặc đáp ứng tốt với bài tập thị giác chỉnh quang. Trường hợp độ lệch tồn dư lớn hoặc gây suy giảm thị lực rõ rệt, bác sĩ nhãn khoa sẽ cân nhắc can thiệp điều chỉnh lại sau khi mắt đã ổn định hoàn toàn.

Hiện tượng nhìn đôi và rối loạn thị giác hai mắt kéo dài

Song thị hay hiện tượng nhìn một vật thành hai hình ảnh là vấn đề khá phổ biến sau phẫu thuật cơ vận nhãn. Tình trạng này xuất hiện do trục nhãn cầu thay đổi vị trí đột ngột khiến vỏ não chưa kịp điều chỉnh để dung hợp hai luồng tín hiệu hình ảnh mới tiếp nhận. Ở đa số người bệnh, song thị chỉ mang tính chất thoáng qua và tự biến mất sau vài ngày đến vài tuần khi não bộ thiết lập lại phản xạ thị giác hai mắt.

Tuy nhiên, nếu song thị kéo dài dai dẳng, gây chóng mặt, mất thăng bằng hoặc cản trở sinh hoạt hàng ngày, đó có thể là dấu hiệu của việc cơ vận nhãn bị dính, liệt cơ hoặc sai lệch trục nhãn cầu đáng kể. Khi gặp tình trạng này, người bệnh cần được kiểm tra kỹ lưỡng tại cơ sở chuyên khoa mắt để xác định nguyên nhân và can thiệp kịp thời bằng kính lăng kính hoặc phẫu thuật chỉnh sửa nếu có chỉ định.

Nhiễm trùng kết mạc và nguy cơ viêm sâu trong nhãn cầu

Vết mổ ở kết mạc và can thiệp trên cơ vận nhãn tạo ra tổn thương hở, tạo điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn xâm nhập nếu không được chăm sóc vô khuẩn cẩn thận. Nhiễm trùng có thể khu trú nông tại màng kết mạc, biểu hiện qua tình trạng mắt đỏ nhiều, đau nhức tăng dần, mi mắt sưng nề và tiết nhiều dịch mủ vàng hoặc xanh.

Biến chứng nguy hiểm hơn dù rất hiếm gặp là viêm nội nhãn hoặc viêm tổ chức hốc mắt, xảy ra khi kim khâu xuyên thủng củng mạc đưa vi khuẩn vào sâu bên trong cấu trúc nhãn cầu. Đây là cấp cứu nhãn khoa khẩn cấp đòi hỏi can thiệp y tế ngay lập tức để bảo tồn thị lực. Để ngăn ngừa nhiễm khuẩn, người bệnh cần tuân thủ dùng thuốc nhỏ mắt theo đúng chỉ định của bác sĩ, rửa tay sạch trước khi chăm sóc mắt và tránh để nước bẩn dính vào mắt trong giai đoạn hậu phẫu.

Tổn thương củng mạc, võng mạc và xơ dính cơ vận nhãn

Trong quá trình thao tác trên cơ vận nhãn, nếu đường khâu đi quá sâu qua lớp củng mạc mỏng, kim phẫu thuật có thể vô tình làm thủng vỏ bọc nhãn cầu. Tổn thương này có thể dẫn đến xuất huyết nội nhãn, rách võng mạc hoặc bong võng mạc thứ phát, đe dọa trực tiếp đến thị lực của người bệnh nếu không được phát hiện và xử lý ngay trong mổ hoặc giai đoạn sớm sau mổ.

Ngoài ra, phản ứng xơ hóa và hình thành mô sẹo quá mức xung quanh các cơ vận nhãn cũng là biến chứng muộn cần lưu tâm. Xơ dính cơ làm hạn chế biên độ vận động của nhãn cầu, khiến mắt khó liếc sang các hướng và gây cảm giác căng tức khó chịu. Việc bóc tách nhẹ nhàng trong phẫu thuật kết hợp với kiểm soát viêm tốt sau mổ đóng vai trò quan trọng trong việc hạn chế tạo mô sẹo xơ dính.

Biện pháp chăm sóc và theo dõi phòng ngừa biến chứng hậu phẫu

Quá trình chăm sóc sau mổ đóng vai trò then chốt trong việc ngăn chặn các biến chứng không mong muốn. Người bệnh cần tuân thủ nghiêm ngặt việc nhỏ thuốc kháng sinh, kháng viêm theo đúng đơn chỉ định, không tự ý ngưng thuốc khi thấy mắt bớt đỏ hoặc tự ý mua thêm thuốc nhỏ mắt chứa corticoid bên ngoài. Khi nhỏ thuốc, đầu lọ thuốc không được chạm vào lông mi hay bề mặt mắt để tránh lây nhiễm chéo.

Bên cạnh dùng thuốc, người bệnh cần tránh dụi mắt, không đi bơi, tránh khói bụi và hạn chế tiếp xúc với môi trường ô nhiễm trong ít nhất bốn tuần đầu. Khi ra ngoài nên đeo kính bảo vệ để chắn gió bụi và ánh sáng mạnh. Chế độ dinh dưỡng lành mạnh, nghỉ ngơi hợp lý và ngủ đủ giấc giúp mô kết mạc nhanh chóng phục hồi. Đặc biệt, người bệnh phải tái khám đúng hẹn để bác sĩ đánh giá tiến trình lành vết mổ và trục nhãn cầu.

Lưu ý an toàn

Nội dung bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức y khoa đại cương và không thay thế cho chẩn đoán, điều trị hay chỉ định của bác sĩ nhãn khoa. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua thuốc nhỏ mắt, không tự ý điều chỉnh liều dùng hay tự áp dụng các mẹo dân gian để chữa mắt đỏ sau mổ. Khi xuất hiện các dấu hiệu khẩn cấp như đau nhức mắt dữ dội, thị lực suy giảm đột ngột hoặc chảy dịch mủ bất thường, cần đến ngay bệnh viện mắt hoặc cơ sở y tế gần nhất để được kiểm tra xử trí kịp thời.

Tóm tắt

Phẫu thuật điều chỉnh mắt lác là giải pháp hiệu quả giúp phục hồi trục nhãn cầu và thị giác hai mắt. Dù tỷ lệ tai biến nghiêm trọng khá thấp, việc nhận biết trước các biến chứng có thể xảy ra giúp người bệnh chủ động theo dõi và xử trí kịp thời. Người bệnh cần tuyệt đối tuân thủ lịch tái khám định kỳ, dùng thuốc nhỏ mắt đúng hướng dẫn của bác sĩ chuyên khoa mắt để kết quả chỉnh quang đạt mức tối ưu.