Những biến chứng nguy hiểm khi bệnh sởi tiến triển nặng

Biến chứng bệnh sởi là gì?

Bệnh sởi đặc trưng bởi tình trạng sốt cao, viêm long đường hô hấp trên, viêm kết mạc mắt và phát ban dạng sần tuần tự từ sau tai, mặt lan dần xuống thân mình và các chi. Trong giai đoạn toàn phát, virus sởi gây ức chế tạm thời hệ thống miễn dịch của cơ thể, làm suy giảm đáng kể khả năng tự vệ trước các tác nhân gây bệnh khác.

Chính sự suy giảm miễn dịch sâu sắc này khiến người bệnh sởi rất dễ rơi vào tình trạng bội nhiễm vi khuẩn hoặc bùng phát các phản ứng viêm thứ phát nặng nề. Biến chứng của bệnh sởi có thể xuất hiện ở bất kỳ lứa tuổi nào, nhưng nguy cơ cao nhất tập trung ở trẻ nhỏ dưới năm tuổi, phụ nữ mang thai, người lớn tuổi có bệnh nền và các cá nhân bị suy giảm miễn dịch bẩm sinh hoặc mắc phải. Khi bệnh chuyển nặng, sự can thiệp y tế chuyên sâu là bắt buộc để ngăn ngừa tử vong và hạn chế di chứng vĩnh viễn.

Biến chứng viêm phổi và tổn thương đường hô hấp dưới

Viêm phổi là một trong những biến chứng đường hô hấp thường gặp nhất và là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong liên quan đến bệnh sởi, đặc biệt ở trẻ nhỏ dưới năm tuổi và người lớn suy giảm miễn dịch. Virus sởi làm tổn thương lớp biểu mô bảo vệ đường thở, tạo điều kiện thuận lợi cho bản thân virus phát triển sâu vào nhu mô phổi hoặc tạo đường vào cho vi khuẩn bội nhiễm như phế cầu và tụ cầu.

Khi biến chứng viêm phổi xuất hiện, người bệnh thường có biểu hiện sốt cao trở lại, thở nhanh, thở gấp, cánh mũi phập phồng, rút lõm lồng ngực và ho dữ dội. Trong các trường hợp nặng, suy hô hấp cấp tính có thể diễn tiến nhanh chóng, khiến người bệnh tím tái môi đầu chi và thiếu oxy máu nghiêm trọng, đòi hỏi phải được hỗ trợ thở oxy hoặc thở máy tại các cơ sở hồi sức cấp cứu chuyên khoa.

Biến chứng viêm tai giữa cấp tính và nguy cơ ảnh hưởng thính lực

Viêm tai giữa cấp tính là biến chứng tai mũi họng rất phổ biến trong đợt mắc sởi, do virus sởi lan tràn làm viêm niêm mạc vòi nhĩ hoặc do bội nhiễm vi khuẩn từ vòm họng tấn công vào tai giữa. Trẻ nhỏ thường quấy khóc nhiều, hay lấy tay dụi vào tai, lắc đầu liên tục và sốt cao khó hạ.

Nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, màng nhĩ có thể bị viêm mủ dẫn đến thủng màng nhĩ, chảy mủ tai kéo dài và nguy cơ viêm xương chũm. Tình trạng nhiễm trùng lan rộng vùng tai không chỉ gây đau đớn dữ dội mà còn có thể để lại di chứng suy giảm thính lực vĩnh viễn hoặc nhiễm trùng vào màng não, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự phát triển ngôn ngữ và giao tiếp của trẻ em sau này.

Biến chứng viêm não và tổn thương hệ thần kinh trung ương

Viêm não và viêm màng não do sởi là biến chứng thần kinh vô cùng nguy hiểm, có thể xảy ra trong giai đoạn phát ban hoặc xuất hiện muộn hơn sau khi ban đã lặn. Virus có thể tấn công trực tiếp vào nhu mô não hoặc kích hoạt phản ứng tự miễn dịch gây tổn thương chất trắng của hệ thần kinh trung ương.

Người bệnh mắc biến chứng viêm não thường biểu hiện qua các triệu chứng nặng như lơ mơ, li bì khó đánh thức, đau đầu dữ dội, nôn vọt, co giật toàn thân hoặc co giật cục bộ, thậm chí rơi vào hôn mê. Tỷ lệ tử vong do viêm não sởi tương đối cao, và những trường hợp sống sót cũng thường phải đối mặt với nhiều di chứng thần kinh nặng nề như liệt vận động, động kinh, chậm phát triển trí tuệ và rối loạn hành vi kéo dài.

Biến chứng suy dinh dưỡng và rối loạn tiêu hóa kéo dài

Virus sởi gây ức chế hệ miễn dịch tế bào trong nhiều tuần hoặc nhiều tháng sau nhiễm bệnh, đồng thời làm tổn thương lớp niêm mạc của toàn bộ ống tiêu hóa. Tình trạng này dẫn đến các đợt tiêu chảy kéo dài, viêm ruột và cản trở khả năng hấp thu chất dinh dưỡng, khiến người bệnh sụt cân nhanh chóng.

Ở những trẻ em vốn đã có thể trạng gầy gò hoặc thiếu hụt dinh dưỡng trước đó, mắc sởi nặng có thể đẩy nhanh tiến trình suy dinh dưỡng nặng cấp tính. Sự kết hợp giữa suy dinh dưỡng và tình trạng suy giảm miễn dịch sau sởi tạo thành một vòng luẩn quẩn nguy hiểm, làm cơ thể người bệnh càng dễ mắc thêm các bệnh nhiễm trùng cơ hội khác như lao phổi hoặc nhiễm khuẩn huyết.

Biến chứng loét giác mạc và nguy cơ suy giảm thị lực vĩnh viễn

Nhiễm virus sởi gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến chuyển hóa vitamin A trong cơ thể, dẫn đến sự thiếu hụt nhanh chóng nguồn vitamin thiết yếu này tại các mô biểu mô. Tại mắt, tình trạng thiếu hụt vitamin A kết hợp với viêm kết mạc do virus sởi có thể làm tổn thương giác mạc nghiêm trọng, gây khô loét giác mạc và hoại tử giác mạc.

Biến chứng này đặc biệt dễ xảy ra ở trẻ nhỏ suy dinh dưỡng không được bổ sung vi chất kịp thời. Nếu vết loét giác mạc bị bội nhiễm vi khuẩn, nhãn cầu có thể bị thủng và dẫn đến sẹo giác mạc vĩnh viễn hoặc mất hoàn toàn thị lực. Bổ sung vitamin A liều cao theo đúng phác đồ y tế cho người bệnh sởi là biện pháp can thiệp đã được chứng minh giúp bảo vệ thị lực và giảm tỷ lệ tử vong đáng kể.

Các dấu hiệu cảnh báo bệnh sởi đang chuyển biến nặng cần đi khám

Bệnh sởi thông thường có thể tự thuyên giảm sau khi ban mọc tuần tự và lặn dần, tuy nhiên người chăm sóc cần đặc biệt cảnh giác với các dấu hiệu bệnh đang chuyển biến xấu. Cần đưa người bệnh đến bệnh viện ngay nếu thấy người bệnh sốt cao liên tục không đáp ứng thuốc hạ sốt, hoặc đã hết sốt vài ngày nhưng đột ngột sốt cao trở lại.

Bên cạnh đó, các dấu hiệu như khó thở, thở rên, thở nhanh nông, co rút cơ hô hấp, ho có đờm đục, mệt lả, li bì, ngủ gà, co giật, nôn mửa nhiều, chảy mủ ở mắt hoặc tai đều là những cảnh báo đỏ cho thấy biến chứng nguy hiểm đã hình thành. Tuyệt đối không được chần chừ theo dõi tại nhà khi xuất hiện bất kỳ dấu hiệu bất thường nào kể trên.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe cộng đồng và không thay thế cho chẩn đoán hay phác đồ điều trị y khoa. Người nhà tuyệt đối không tự ý mua kháng sinh, thuốc kháng virus hoặc thuốc ức chế miễn dịch cho người bệnh uống khi chưa có chỉ định của bác sĩ. Không áp dụng các biện pháp truyền miệng chưa được kiểm chứng như kiêng nước, kiêng gió tuyệt đối hoặc dùng lá cây đắp lên ban sởi vì dễ gây nhiễm trùng da và suy hô hấp. Khi có bất kỳ biểu hiện nghi ngờ biến chứng, cần đưa người bệnh đến cơ sở y tế gần nhất để được thăm khám.

Tóm tắt

Bệnh sởi tuy phổ biến nhưng có thể để lại nhiều hậu quả nặng nề nếu không được theo dõi sát sao khi bệnh tiến triển. Việc phát hiện sớm các dấu hiệu chuyển nặng và đưa người bệnh đến bệnh viện kịp thời là yếu tố quyết định giúp bảo vệ sức khỏe và tính mạng. Mọi người nên chủ động tiêm phòng vắc xin sởi đầy đủ để tạo hàng rào miễn dịch vững chắc.