Những ai không nên dùng dầu cá và các lưu ý an toàn khi bổ sung

Những ai không nên dùng dầu cá là gì?

Dầu cá là sản phẩm chiết xuất từ mô mỡ của các loài cá béo hoặc từ gan cá, cung cấp hai loại axit béo chưa bão hòa chuỗi dài thiết yếu là EPA và DHA mà cơ thể con người không tự tổng hợp được với số lượng đầy đủ. Các hoạt chất này tham gia vào cấu trúc màng tế bào, điều hòa phản ứng viêm và ảnh hưởng đến trương lực mạch máu.

Mặc dù mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe cộng đồng, dầu cá vẫn là một hoạt chất có hoạt tính sinh học rõ rệt chứ không đơn thuần là thực phẩm thông thường. Khả năng chống kết tập tiểu cầu, hạ huyết áp nhẹ và tương tác với các loại thuốc điều trị khiến dầu cá trở thành yếu tố nguy cơ đối với một số nhóm người bệnh cụ thể. Bổ sung dầu cá đúng cách đòi hỏi phải dựa trên tình trạng bệnh lý nền, loại thuốc đang điều trị kết hợp và nhu cầu thực tế của từng cá nhân.

Người bị rối loạn đông máu và người đang dùng thuốc chống đông

Nhóm đối tượng hàng đầu cần cẩn trọng hoặc tránh dùng dầu cá là những người mắc các chứng rối loạn đông máu như bệnh ưa chảy máu (hemophilia) hoặc người đang điều trị bằng thuốc chống đông, thuốc kháng kết tập tiểu cầu như warfarin, heparin, aspirin hay clopidogrel. Axit béo omega-3, đặc biệt là EPA và DHA, có hoạt tính sinh học làm giảm kết tập tiểu cầu và kéo dài thời gian đông máu tự nhiên. Khi kết hợp dầu cá liều cao với các loại thuốc làm loãng máu, nguy cơ xuất huyết dưới da, chảy máu chân răng, chảy máu cam hoặc thậm chí xuất huyết đường tiêu hóa và nội sọ có thể gia tăng đáng kể. Do đó, người bệnh đang dùng thuốc tim mạch hoặc có bệnh lý huyết học không được tự ý sử dụng dầu cá mà bắt buộc phải có sự theo dõi chặt chẽ của bác sĩ chuyên khoa tim mạch hoặc huyết học.

Người chuẩn bị phẫu thuật hoặc vừa trải qua phẫu thuật lớn

Các can thiệp phẫu thuật, bao gồm cả đại phẫu ngoại khoa lẫn các thủ thuật nha khoa như nhổ răng khôn hay cấy ghép implant, đều đòi hỏi cơ chế cầm máu của cơ thể hoạt động hiệu quả. Do đặc tính làm chậm quá trình tạo cục máu đông của axit béo omega-3, người sắp trải qua phẫu thuật nếu tiếp tục dùng dầu cá có thể đối mặt với nguy cơ mất máu nhiều trong khi mổ và khó cầm máu sau mổ. Thông thường, các chuyên gia y tế khuyến cáo người bệnh cần thông báo đầy đủ về các loại thực phẩm chức năng đang dùng và tạm ngừng bổ sung dầu cá trước ngày phẫu thuật khoảng một đến hai tuần. Sau khi vết mổ đã lành hoàn toàn và chức năng đông máu ổn định, người bệnh mới nên trao đổi lại với bác sĩ điều trị để biết thời điểm an toàn có thể dùng lại.

Người có cơ địa dị ứng cá biển và hải sản

Dầu cá thương phẩm phần lớn được chiết xuất từ mô của các loài cá biển béo như cá hồi, cá thu, cá trích hoặc cá cơm. Mặc dù quá trình tinh chế hiện đại đã loại bỏ phần lớn protein gây dị ứng, nguy cơ kích ứng vẫn có thể xảy ra ở những người có tiền sử dị ứng nghiêm trọng với cá biển hoặc do nguy cơ nhiễm chéo trong quy trình sản xuất. Biểu hiện phản ứng có thể từ nhẹ như nổi mề đay, mẩn ngứa da, đỏ bừng mặt, nghẹt mũi cho đến các triệu chứng nguy hiểm như phù mạch, khó thở, co thắt phế quản hoặc sốc phản vệ. Những người từng có tiền sử dị ứng nặng với cá nên thận trọng tuyệt đối, ưu tiên tham khảo ý kiến chuyên gia dị ứng miễn dịch hoặc cân nhắc bổ sung omega-3 có nguồn gốc thực vật từ vi tảo thay vì dầu cá truyền thống.

Người có tiền sử huyết áp thấp hoặc đang dùng thuốc hạ áp

Axit béo omega-3 đã được chứng minh có tác dụng hỗ trợ hạ huyết áp nhẹ nhờ cơ chế giãn mạch ngoại vi và cải thiện chức năng nội mô mạch máu. Tuy nhiên, đối với những người vốn đã có chỉ số huyết áp thấp hoặc đang sử dụng đồng thời các nhóm thuốc điều trị tăng huyết áp, việc bổ sung dầu cá liều cao có thể tạo ra tác động cộng gộp, khiến huyết áp tụt sâu hơn mức bình thường. Tình trạng tụt huyết áp quá mức dễ dẫn đến các triệu chứng như hoa mắt, chóng mặt, choáng váng khi thay đổi tư thế, mệt mỏi rũ rượi hoặc thậm chí ngất xỉu. Người thuộc nhóm này nếu muốn bổ sung omega-3 cần theo dõi huyết áp thường xuyên tại nhà và điều chỉnh chế độ dinh dưỡng dưới sự hướng dẫn của cán bộ y tế.

Người mắc bệnh gan tiến triển và người có hệ tiêu hóa nhạy cảm

Người đang mắc các bệnh lý gan mạn tính tiến triển như xơ gan, suy gan cần đặc biệt lưu ý khi sử dụng các chế phẩm dầu cá, nhất là dầu gan cá. Dầu gan cá tuyết thường chứa hàm lượng rất cao vitamin A tan trong chất béo, vốn được chuyển hóa và lưu trữ tại gan. Khi chức năng gan suy giảm, việc nạp thêm lượng lớn vitamin A có thể dẫn đến nguy cơ ngộ độc tích lũy, làm tổn thương nhu mô gan nặng hơn. Bên cạnh đó, những người có đường tiêu hóa nhạy cảm, mắc bệnh trào ngược dạ dày thực quản, viêm loét dạ dày hoặc viêm đại tràng cấp tính khi uống dầu cá dạng viên nang có thể gặp phải các triệu chứng khó chịu như ợ hơi mùi tanh, ợ chua, buồn nôn, đau bụng âm ỉ hoặc tiêu chảy phân lỏng.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất giáo dục thường thức sức khỏe, không thay thế cho chẩn đoán hay chỉ định y khoa từ bác sĩ. Người tiêu dùng tuyệt đối không tự ý tăng liều dầu cá với mục đích chữa bệnh hoặc thay thế cho các thuốc điều trị tim mạch, huyết áp được kê đơn. Khi xuất hiện các dấu hiệu bất thường như xuất huyết dưới da kéo dài, chảy máu cam khó cầm, hoa mắt dữ dội hoặc phản ứng dị ứng, cần ngừng sử dụng sản phẩm ngay và đến cơ sở y tế gần nhất.

Tóm tắt

Dầu cá và axit béo omega-3 mang lại nhiều lợi ích khi được sử dụng hợp lý, nhưng không phải là thực phẩm bổ sung phù hợp cho tất cả mọi người. Việc nhận biết các nhóm đối tượng chống chỉ định hoặc cần thận trọng giúp phòng tránh nguy cơ chảy máu, tụt huyết áp hay dị ứng nghiêm trọng. Trước khi bắt đầu dùng bất kỳ chế phẩm bổ sung nào, người tiêu dùng nên tham khảo ý kiến của bác sĩ hoặc dược sĩ chuyên môn.