Ngộ độc thực phẩm bị tiêu chảy xử trí thế nào để tránh mất nước?

Ngộ độc thực phẩm bị tiêu chảy là gì?

Ngộ độc thực phẩm là hội chứng bệnh lý xảy ra do tiêu thụ thức ăn, đồ uống có chứa vi sinh vật gây hại như vi khuẩn Salmonella, Escherichia coli, tụ cầu vàng hoặc độc tố sinh ra từ chúng. Khi các tác nhân này xâm nhập vào đường tiêu hóa, chúng tấn công niêm mạc ruột, kích thích niêm mạc tăng tiết dịch ồ ạt và tăng co bóp cơ trơn, dẫn đến phản xạ tiêu chảy cấp tính.

Triệu chứng tiêu chảy trong ngộ độc thực phẩm thường xuất hiện khá nhanh, có thể chỉ sau vài giờ hoặc từ một đến hai ngày sau bữa ăn nhiễm khuẩn. Đi kèm với phân lỏng nhiều nước, người bệnh thường trải qua cảm giác đau quặn bụng từng cơn, buồn nôn, nôn mửa, mệt lả và đôi khi có sốt nhẹ. Bản chất của đợt tiêu chảy này là phản ứng sinh học tự nhiên giúp tống khứ độc tố ra ngoài. Tuy nhiên, việc mất đi thể tích dịch tuần hoàn lớn trong thời gian ngắn là mối đe dọa trực tiếp đến tính mạng nếu không được kiểm soát đúng cách.

Nguyên tắc bù nước và điện giải đúng cách tại nhà

Khi bị ngộ độc thực phẩm kèm tiêu chảy, cơ thể mất đi một lượng lớn chất lỏng cùng các khoáng chất thiết yếu như natri, kali và clorua qua từng lần đi ngoài. Nếu không được bù đắp kịp thời, tình trạng mất nước và rối loạn điện giải sẽ tiến triển nhanh chóng, gây mệt lả, chóng mặt, tụt huyết áp và thậm chí suy thận cấp.

Giải pháp nền tảng hàng đầu là sử dụng dung dịch bù nước và điện giải đường uống oresol. Gói oresol cần được pha chính xác với lượng nước đun sôi để nguội theo đúng hướng dẫn trên bao bì của nhà sản xuất, tuyệt đối không tự ý pha quá đặc hoặc quá loãng vì có thể làm rối loạn thẩm thấu tế bào. Người bệnh nên uống từng ngụm nhỏ, uống rải rác nhiều lần trong ngày, đặc biệt là bổ sung một lượng tương đương sau mỗi lần đi tiêu lỏng. Bên cạnh oresol, người bệnh có thể luân phiên uống thêm nước cháo loãng nấu với một chút muối, nước canh rau thanh nhạt hoặc nước dừa tươi để hỗ trợ cân bằng thể dịch. Cần tránh uống các loại nước giải khát có gas, trà đặc, cà phê hoặc nước ngọt đóng chai vì đường nồng độ cao sẽ hút nước vào lòng ruột, khiến tình trạng tiêu chảy trở nên trầm trọng hơn.

Thận trọng với việc sử dụng thuốc cầm tiêu chảy và kháng sinh

Nhiều người có thói quen vội vàng tìm mua các loại thuốc cầm tiêu chảy hoặc thuốc kháng sinh ngay khi xuất hiện cơn đau bụng và đi ngoài nhiều lần. Tuy nhiên, theo các hướng dẫn y khoa phổ biến, tiêu chảy thực chất là một cơ chế phòng vệ tự nhiên của hệ tiêu hóa nhằm đào thải độc tố, vi khuẩn hoặc virus gây hại ra khỏi lòng ruột.

Nếu tự ý sử dụng các thuốc làm giảm nhu động ruột, quá trình tống xuất độc tố sẽ bị chặn đứng lại. Khi đó, vi khuẩn và các chất độc bị giữ lại lâu trong đường tiêu hóa, dễ dàng xâm nhập sâu vào niêm mạc ruột, làm tăng nguy cơ viêm ruột nhiễm khuẩn, hoại tử ruột hoặc nhiễm trùng huyết toàn thân. Bên cạnh đó, việc tự ý dùng kháng sinh khi chưa có chỉ định của bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa cũng rất nguy hại, bởi phần lớn các ca ngộ độc thực phẩm thông thường do độc tố vi khuẩn sẵn có hoặc do virus gây ra, kháng sinh sẽ không mang lại hiệu quả mà còn tiêu diệt hệ vi sinh vật có lợi của đường ruột. Tất cả các loại thuốc điều trị triệu chứng như thuốc giảm co thắt, men vi sinh hay thuốc kháng sinh đều cần có sự tư vấn, đánh giá kỹ lưỡng từ bác sĩ hoặc dược sĩ chuyên môn trước khi sử dụng.

Chế độ dinh dưỡng hỗ trợ phục hồi đường tiêu hóa

Trong những giờ đầu sau khi khởi phát ngộ độc thực phẩm, niêm mạc dạ dày và ruột đang trong tình trạng phù nề, kích ứng mạnh. Nếu người bệnh đang nôn ói nhiều, không nên ép ăn ngay lập tức mà hãy để dạ dày nghỉ ngơi trong một khoảng thời gian ngắn, chỉ tập trung bổ sung từng ngụm nhỏ dung dịch điện giải.

Khi cảm giác buồn nôn lắng xuống và người bệnh cảm thấy đói, hãy bắt đầu lại bằng các món ăn dạng lỏng, mềm, thanh đạm và dễ tiêu hóa. Cháo hoa nấu loãng rắc chút muối, cháo thịt nạc băm nhỏ, súp khoai tây hoặc bánh mì nướng giòn là những lựa chọn thích hợp giúp dạ dày tiêu hóa nhẹ nhàng mà không tạo gánh nặng lên thành ruột. Nên chia nhỏ khẩu phần thành nhiều bữa nhỏ trong ngày thay vì ăn một bữa quá no. Trong giai đoạn phục hồi, người bệnh cần kiêng tuyệt đối các loại thực phẩm nhiều dầu mỡ chiên xào, thức ăn cay nóng, thực phẩm chế biến sẵn, đồ ăn tươi sống như gỏi, tiết canh và các sản phẩm từ sữa động vật nguyên kem, bởi men tiêu hóa đường sữa lactase tạm thời bị suy giảm trong đợt tiêu chảy, rất dễ gây đầy trướng bụng và tiêu chảy tái phát.

Nhận diện các dấu hiệu cảnh báo cần đến cơ sở y tế ngay

Mặc dù phần lớn các trường hợp ngộ độc thực phẩm nhẹ có thể tự hồi phục tại nhà sau vài ngày chăm sóc đúng cách, nhưng người bệnh và người nhà không được chủ quan trước các biến chứng nguy hiểm. Việc theo dõi sát sao tiến triển của các triệu chứng toàn thân là yếu tố sống còn để kịp thời chuyển tuyến điều trị.

Những dấu hiệu cảnh báo mất nước nghiêm trọng bao gồm cảm giác khát nước dữ dội, môi khô nứt nẻ, da nhăn nheo, mắt trũng sâu, lượng nước tiểu giảm rõ rệt hoặc nước tiểu có màu vàng sẫm đặc, hoa mắt, choáng váng mỗi khi đứng dậy hoặc lơ mơ, li bì. Ngoài ra, nếu người bệnh có các triệu chứng báo hiệu tình trạng nhiễm trùng nhiễm độc nặng như sốt cao liên tục trên ba mươi tám độ năm không hạ, đau quặn bụng dữ dội không thuyên giảm, nôn liên tục không thể giữ được nước trong dạ dày, phân có lẫn máu tươi hoặc chất nhầy nhớt màu nâu đen, tình trạng tiêu chảy kéo dài trên hai ngày thì cần phải đưa người bệnh đến ngay các cơ sở y tế hoặc bệnh viện gần nhất. Tại đây, bác sĩ sẽ thực hiện các xét nghiệm máu, xét nghiệm phân và chỉ định truyền dịch tĩnh mạch cũng như phác đồ điều trị y khoa phù hợp.

Lưu ý an toàn

Các thông tin hướng dẫn trên đây chỉ mang tính chất giáo dục sức khỏe và hỗ trợ xử trí ban đầu, không thay thế cho việc chẩn đoán hay phác đồ điều trị y khoa của bác sĩ. Người bệnh không được tự ý mua thuốc kháng sinh, thuốc giảm nhu động ruột hay truyền dịch tại nhà khi chưa có chỉ định của nhân viên y tế. Đặc biệt cẩn trọng đối với trẻ sơ sinh, trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai, người cao tuổi hoặc người có bệnh nền mạn tính, cần đưa đến cơ sở y tế sớm ngay khi xuất hiện triệu chứng ngộ độc thực phẩm.

Tóm tắt

Xử trí tiêu chảy do ngộ độc thực phẩm đòi hỏi sự bình tĩnh, ưu tiên cao nhất cho việc bù dịch và điều chỉnh chế độ ăn uống nhẹ nhàng. Không nên tự ý dùng thuốc cầm tiêu chảy khi chưa có hướng dẫn y tế vì có thể cản trở quá trình đào thải độc tố tự nhiên. Hãy luôn chú ý các dấu hiệu cảnh báo mất nước nặng hoặc nhiễm khuẩn để nhanh chóng đến cơ sở y tế thăm khám kịp thời.