Nhịp tim chậm có nguy hiểm không và cách duy trì nhịp tim ổn định

Nhịp tim chậm là gì?

Ở người trưởng thành khỏe mạnh, tần số tim khi nghỉ ngơi thường dao động trong khoảng từ 60 đến 100 lần mỗi phút. Khi nhịp tim giảm xuống dưới 60 lần mỗi phút, tình trạng này được y học gọi là nhịp tim chậm.

Hệ thống dẫn truyền điện học của tim do nút xoang làm chủ nhịp, có nhiệm vụ phát xung điện kích thích cơ tim co bóp nhịp nhàng để bơm máu đi nuôi toàn cơ thể. Khi nút xoang suy giảm chức năng, hệ thống dẫn truyền nhĩ thất bị tắc nghẽn, hoặc cơ tim chịu tác động từ thuốc và chất độc, nhịp tim có thể đập chậm bất thường.

Mức độ ảnh hưởng của nhịp tim chậm phụ thuộc vào khả năng cung cấp oxy và dưỡng chất của tim đến các cơ quan, đặc biệt là não bộ. Nếu lưu lượng máu vẫn được bảo đảm, cơ thể vẫn sinh hoạt bình thường. Ngược lại, việc giảm tưới máu kéo dài có thể gây suy giảm thể lực và tiềm ẩn nhiều rủi ro sức khỏe nghiêm trọng.

Khi nào nhịp tim chậm được xem là hiện tượng sinh lý bình thường

Không phải mọi trường hợp nhịp tim dưới 60 lần mỗi phút đều là bệnh lý đáng lo ngại. Ở các vận động viên chuyên nghiệp hoặc những người duy trì thói quen tập luyện thể dục thể thao bền bỉ, cơ tim phát triển khỏe mạnh và có thể tích tống máu lớn hơn bình thường. Khi đó, tim chỉ cần co bóp từ 40 đến 50 lần mỗi phút là đã cung cấp đủ lượng máu giàu oxy cho toàn bộ cơ thể.

Ngoài ra, trong khi ngủ say hoặc khi cơ thể thư giãn hoàn toàn, hệ thần kinh đối giao cảm hoạt động chiếm ưu thế cũng khiến nhịp tim sinh lý tự nhiên giảm xuống. Những người trẻ tuổi có thể chất tốt, không hề gặp triệu chứng mệt mỏi, hoa mắt hay suy giảm khả năng gắng sức thì nhịp tim chậm đơn thuần thường là biểu hiện của một trái tim khỏe mạnh và không cần can thiệp y tế đặc hiệu.

Các nguyên nhân bệnh lý gây suy giảm nhịp tim

Khi nhịp tim chậm xuất hiện do tổn thương thực thể tại hệ tim mạch, người bệnh cần được chẩn đoán cẩn trọng. Nguyên nhân hàng đầu thường là hội chứng suy nút xoang, tình trạng nút chủ nhịp của tim bị thoái hóa theo tuổi tác hoặc xơ hóa, khiến việc phát nhịp tự động bị ngắt quãng hoặc quá chậm.

Bên cạnh đó, hiện tượng block nhĩ thất khiến xung điện từ tâm nhĩ không thể truyền trọn vẹn xuống tâm thất cũng dẫn đến nhịp đập rất chậm. Nhồi máu cơ tim, thiếu máu cục bộ cơ tim, viêm cơ tim hoặc bệnh van tim thoái hóa đều có thể làm hỏng mạng lưới dẫn truyền điện thế. Ngoài nguyên nhân tại tim, các rối loạn toàn thân như suy giáp, mất cân bằng điện giải nặng, ngộ độc thuốc điều trị tim mạch như thuốc chẹn beta giao cảm, thuốc chẹn kênh canxi hay digoxin cũng làm tim đập chậm lại.

Những triệu chứng cảnh báo nhịp tim chậm đang ở mức nguy hiểm

Nhịp tim chậm trở nên nguy hiểm khi lượng máu bơm ra không đủ đáp ứng nhu cầu tiêu thụ oxy của các mô và cơ quan, đặc biệt là hệ thần kinh trung ương. Khi não bộ bị thiếu máu thoáng qua, người bệnh sẽ cảm nhận rõ các cơn hoa mắt, choáng váng, tối sầm mặt mũi khi đứng dậy hoặc thậm chí ngất xỉu đột ngột.

Ngoài ra, người bệnh có thể thường xuyên cảm thấy hụt hơi, khó thở khi làm việc nhà nhẹ nhàng hoặc đi bộ ngắn, kèm theo cảm giác mệt lả không rõ nguyên nhân. Những cơn đau tức ngực, cảm giác tim đập hụt nhịp hoặc hồi hộp đánh trống ngực cũng có thể xảy ra. Trong các trường hợp nặng nề, tình trạng giảm tưới máu mạn tính có thể dẫn đến suy tim tiến triển, tụt huyết áp kéo dài và làm gia tăng nguy cơ ngừng tim đột ngột.

Lối sống và thói quen giúp duy trì nhịp tim ổn định

Để giữ cho hệ tim mạch hoạt động nhịp nhàng, việc xây dựng lối sống lành mạnh đóng vai trò nền tảng. Chế độ dinh dưỡng nên ưu tiên các thực phẩm giàu chất xơ, rau củ quả tươi, cá béo giàu acid béo omega 3, đồng thời cắt giảm muối, chất béo bão hòa và thực phẩm chế biến sẵn để bảo vệ thành mạch và ngăn ngừa xơ vữa động mạch.

Tập luyện thể dục đều đặn với cường độ vừa phải như đi bộ nhanh, đạp xe nhẹ nhàng, bơi lội hoặc yoga giúp tăng cường độ đàn hồi cơ tim. Người có xu hướng rối loạn nhịp nên hạn chế tối đa việc tiêu thụ rượu bia, thuốc lá và các chất kích thích như nước tăng lực hay cà phê đậm đặc. Bên cạnh đó, việc kiểm soát căng thẳng tâm lý, ngủ đủ 7 đến 8 tiếng mỗi đêm và duy trì cân nặng hợp lý cũng giúp giảm bớt áp lực điều hòa lên hệ thần kinh tự chủ của tim.

Các phương pháp chẩn đoán và theo dõi nhịp tim y khoa

Để đánh giá chính xác nguyên nhân và mức độ nguy hiểm của nhịp tim chậm, người bệnh cần đến các cơ sở y tế chuyên khoa tim mạch. Bác sĩ thường bắt đầu bằng việc thăm khám lâm sàng, đo huyết áp và chỉ định điện tâm đồ 12 chuyển đạo tiêu chuẩn nhằm ghi lại hoạt động điện học tức thời của tim.

Trong trường hợp nhịp tim chậm chỉ xuất hiện từng cơn không liên tục, máy ghi điện tâm đồ liên tục Holter từ 24 đến 72 giờ hoặc thiết bị theo dõi sự kiện sẽ được sử dụng để bắt trọn các thời điểm bất thường. Siêu âm tim giúp đánh giá cấu trúc buồng tim, chức năng co bóp cơ tim và hoạt động của các van tim. Ngoài ra, các xét nghiệm máu định lượng hormone tuyến giáp, nồng độ kali, canxi và magie máu sẽ hỗ trợ phát hiện các căn nguyên chuyển hóa toàn thân có thể đảo ngược được.

Lưu ý an toàn

Mọi thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức y học và không thay thế cho việc chẩn đoán hay chỉ định điều trị của bác sĩ chuyên khoa tim mạch. Người đang dùng các loại thuốc điều trị huyết áp, rối loạn nhịp tim tuyệt đối không được tự ý ngưng thuốc hoặc điều chỉnh liều lượng khi thấy nhịp tim chậm lại mà chưa có ý kiến chuyên môn. Nếu xuất hiện triệu chứng ngất xỉu, đau thắt ngực dữ dội hoặc khó thở tăng dần, người bệnh cần được đưa ngay đến cơ sở y tế gần nhất để xử trí kịp thời.

Tóm tắt

Nhịp tim chậm có thể là biểu hiện bình thường của thể lực tốt nhưng cũng có thể cảnh báo bệnh lý hệ thống dẫn truyền tim nghiêm trọng. Việc lắng nghe cơ thể, phát hiện kịp thời các triệu chứng cảnh báo và duy trì lối sống khoa học là cách tốt nhất để bảo vệ sức khỏe tim mạch lâu dài.