Nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính ở trẻ em có nguy hiểm không và cách chăm sóc

Nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính ở trẻ em là gì?

Nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính ở trẻ em là thuật ngữ y khoa chỉ tình trạng viêm nhiễm cấp tính xảy ra ở bất kỳ vị trí nào của hệ hô hấp, diễn ra trong thời gian ngắn dưới ba mươi ngày. Hệ hô hấp thường được chia thành hai khu vực giải phẫu chính gồm đường hô hấp trên từ mũi, xoang, họng hầu đến thanh quản và đường hô hấp dưới bao gồm khí quản, phế quản, tiểu phế quản cùng các phế nang phổi.

Đa số các đợt nhiễm khuẩn bắt nguồn từ virus như virus hợp bào hô hấp, virus cúm, á cúm hoặc rhinovirus, sau đó một số trường hợp có thể bội nhiễm thêm vi khuẩn như phế cầu hoặc vi khuẩn Haemophilus influenzae. Khả năng gây nguy hiểm của bệnh phụ thuộc trực tiếp vào vị trí tổn thương. Khi viêm nhiễm chỉ khu trú ở đường hô hấp trên, bệnh thường nhẹ và lành tính. Ngược lại, nếu tổn thương lan xuống đường hô hấp dưới gây tắc nghẽn đường dẫn khí hoặc cản trở quá trình trao đổi oxy tại phổi, tính mạng của trẻ có thể bị đe dọa nhanh chóng nếu không được xử trí y tế kịp thời.

Mức độ nguy hiểm thực tế phụ thuộc vào vị trí tổn thương

Mức độ nguy hiểm của nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính ở trẻ em được xác định dựa trên mức độ lan rộng của ổ viêm trong đường thở. Với nhiễm khuẩn hô hấp trên như viêm mũi họng, viêm xoang hay viêm tai giữa cấp, trẻ thường chỉ sốt nhẹ, chảy nước mũi trong hoặc ho khan, hiếm khi đe dọa chức năng sống nếu không có biến chứng lan tỏa.

Ngược lại, nhiễm khuẩn hô hấp dưới như viêm phế quản phổi, viêm tiểu phế quản và viêm phổi thùy lại tiềm ẩn nhiều nguy cơ nghiêm trọng. Khi phế quản co thắt, niêm mạc phù nề và lòng ống thở ứ đọng dịch nhầy, trẻ dễ bị suy hô hấp, thiếu oxy máu và kiệt sức do phải gắng sức thở. Ở các trường hợp nặng, nhiễm khuẩn hô hấp dưới có thể biến chứng thành tràn mủ màng phổi, áp xe phổi hoặc nhiễm khuẩn huyết, đòi hỏi phải can thiệp hồi sức tích cực tại bệnh viện.

Những đối tượng trẻ có nguy cơ chuyển nặng cao

Mặc dù mọi trẻ em đều có thể mắc bệnh nhiều lần trong năm, một số nhóm trẻ có nguy cơ gặp biến chứng nguy hiểm cao hơn hẳn so với trẻ bình thường. Trẻ sơ sinh và trẻ dưới sáu tháng tuổi là nhóm dễ tổn thương nhất do đường thở rất nhỏ, phản xạ ho tống đờm còn yếu và sức đề kháng chủ yếu phụ thuộc vào kháng thể thụ động từ mẹ truyền sang.

Bên cạnh đó, trẻ sinh non, trẻ nhẹ cân, trẻ suy dinh dưỡng hoặc mắc các dị tật bẩm sinh như tim bẩm sinh, bất thường đường thở hay suy giảm miễn dịch bẩm sinh có nguy cơ biến chứng suy hô hấp tăng gấp nhiều lần. Trẻ sống trong môi trường ô nhiễm, tiếp xúc thường xuyên với khói thuốc lá thụ động hoặc chưa được tiêm chủng đầy đủ các vắc xin phòng bệnh đường hô hấp cũng dễ bị vi khuẩn xâm lấn sâu vào phổi và đáp ứng điều trị chậm hơn.

Các dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm cần đưa trẻ đi cấp cứu

Để ngăn ngừa biến chứng nguy hiểm, phụ huynh cần đặc biệt cảnh giác với các dấu hiệu suy hô hấp và nhiễm độc toàn thân ở trẻ nhỏ. Dấu hiệu quan trọng nhất là nhịp thở nhanh hơn bình thường theo từng lứa tuổi khi trẻ nằm yên, kèm theo hiện tượng co rút lồng ngực, rút lõm hõm ức hoặc phập phồng cánh mũi mỗi khi hít vào.

Ngoài ra, tiếng thở rít khi nằm yên, tiếng thở khò khè kéo dài hoặc tiếng thở rên ở trẻ sơ sinh đều là những cảnh báo tắc nghẽn đường thở nghiêm trọng. Nếu trẻ có biểu hiện tím tái quanh môi, đầu chi, li bì khó đánh thức, co giật, bỏ bú hoàn toàn hoặc nôn tất cả mọi thứ vừa ăn uống, cha mẹ phải đưa trẻ đến cơ sở y tế có khoa cấp cứu nhi ngay lập tức để được hỗ trợ thở oxy và điều trị tích cực.

Nguyên tắc theo dõi và chăm sóc trẻ tại nhà an toàn

Khi trẻ được bác sĩ thăm khám và chỉ định theo dõi tại nhà đối với các thể nhẹ, chăm sóc đúng cách đóng vai trò cốt lõi giúp trẻ nhanh hồi phục và ngăn bệnh tiến triển nặng. Phụ huynh cần giữ thông thoáng đường thở cho trẻ bằng cách nhỏ nước muối sinh lý làm mềm và vệ sinh dịch mũi trước bữa ăn hoặc trước khi ngủ, không tự ý dùng các dụng cụ hút mũi thô bạo gây tổn thương niêm mạc.

Đồng thời, cần khuyến khích trẻ uống nhiều nước ấm, bú mẹ tăng cữ để làm loãng đờm và bù lượng nước mất do sốt. Chia nhỏ bữa ăn trong ngày giúp trẻ dễ hấp thu dinh dưỡng và hạn chế nôn trớ. Môi trường sống của trẻ cần được giữ ấm hợp lý, thoáng khí, tuyệt đối tránh xa khói thuốc lá và bụi bẩn. Quan trọng nhất, người chăm sóc phải quan sát nhịp thở và cử động lồng ngực của trẻ nhiều lần trong ngày để kịp thời nhận ra sự thay đổi bất thường.

Lưu ý an toàn

Tuyệt đối không tự ý mua hoặc cho trẻ sử dụng thuốc kháng sinh khi chưa có chỉ định từ bác sĩ chuyên khoa nhi, bởi kháng sinh hoàn toàn không có tác dụng đối với các bệnh do virus và dễ gây tình trạng kháng thuốc nguy hiểm. Không tự ý dùng các loại thuốc ức chế cơn ho mạnh cho trẻ nhỏ vì ho là phản xạ tự nhiên giúp tống xuất dịch nhầy và vi khuẩn ra khỏi đường hô hấp. Việc áp dụng các bài thuốc truyền miệng không rõ nguồn gốc hoặc tự ý xông hơi nước nóng có thể gây bỏng và co thắt đường thở cấp tính.

Tóm tắt

Nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính ở trẻ em có thể chỉ là đợt ốm thoáng qua nhưng cũng có khả năng diễn tiến nguy hiểm nếu tổn thương lan xuống phổi hoặc không được nhận biết kịp thời. Sự chủ động theo dõi nhịp thở, nhận diện đúng các dấu hiệu chuyển nặng và tuân thủ hướng dẫn thăm khám y khoa chính là chìa khóa then chốt giúp phụ huynh bảo vệ sức khỏe và tính mạng của con em mình.