Nhiễm giun lươn có nguy hiểm không và những biến chứng cần cảnh giác

Nhiễm giun lươn có nguy hiểm không là gì?

Giun lươn là bệnh truyền nhiễm do ký sinh trùng đường ruột Strongyloides stercoralis gây ra, phổ biến ở các vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới, trong đó có Việt Nam. Ấu trùng giun lươn sống tự do trong đất ô nhiễm và có khả năng chủ động xuyên qua da người khi tiếp xúc trực tiếp, sau đó di chuyển qua máu, phổi rồi đến định cư tại ruột non. Khác với hầu hết các loại giun khác, giun lươn có đặc tính tự sinh sản ngay trong lòng ruột người bệnh mà không nhất thiết phải trải qua giai đoạn phát triển ngoài môi trường đất. Điều này khiến cho người bệnh có thể mang mầm bệnh suốt đời nếu không được chẩn đoán và điều trị dứt điểm bằng phác đồ y khoa phù hợp. Do đó, mức độ nguy hiểm của giun lươn không chỉ nằm ở độc lực tức thời mà còn ở khả năng bùng phát dữ dội khi sức đề kháng của cơ thể suy kiệt.

Mức độ nguy hiểm của bệnh giun lươn ở các nhóm đối tượng

Mức độ nguy hiểm của bệnh giun lươn phụ thuộc rất lớn vào tình trạng hệ miễn dịch của người mắc. Ở những người có sức đề kháng bình thường, giun lươn thường chỉ gây ra các triệu chứng mạn tính kéo dài và không đặc hiệu như đau bụng âm ỉ vùng thượng vị, tiêu chảy từng đợt, khó tiêu, buồn nôn hoặc các vệt phát ban ngứa di chuyển ngoằn ngoèo dưới da. Tình trạng này khiến người bệnh mệt mỏi, sụt cân nhẹ hoặc thiếu máu mạn tính do hấp thu kém nhưng hiếm khi đe dọa ngay đến tính mạng.

Ngược lại, ở những người có hệ miễn dịch suy yếu, bệnh giun lươn có thể chuyển biến thành hội chứng tăng nhiễm hoặc giun lươn lan tỏa vô cùng nghiêm trọng. Lúc này, số lượng ấu trùng tăng sinh mất kiểm soát, xâm nhập vào nhiều cơ quan nội tạng và mang theo vi khuẩn đường ruột vào máu. Nếu không được chẩn đoán đúng và điều trị tích cực, tỷ lệ tử vong ở nhóm bệnh nhân này rất cao do sốc nhiễm khuẩn và suy đa tạng.

Khả năng tự nhân lên và tồn tại âm thầm suốt nhiều năm

Giun lươn có tên khoa học là Strongyloides stercoralis, là một trong những loại ký sinh trùng đặc biệt nhất ở người nhờ khả năng tự nhiễm. Khác với phần lớn các loại giun đường ruột khác chỉ sinh sản và thải trứng ra ngoài theo phân, ấu trùng giun lươn có thể nở ngay trong lòng ruột non. Sau đó, chúng trực tiếp xuyên qua niêm mạc ruột hoặc vùng da quanh hậu môn để tái xâm nhập vào vòng tuần hoàn máu của chính vật chủ.

Chu trình tự nhiễm khép kín này cho phép giun lươn tồn tại âm thầm trong cơ thể người từ hàng chục năm mà người bệnh hoàn toàn không hay biết. Trong suốt thời gian dài này, người bệnh có thể chỉ xuất hiện những đợt rối loạn tiêu hóa nhẹ hoặc ngứa da tự hết, khiến họ chủ quan và bỏ qua việc thăm khám chuyên khoa. Sự tồn tại dai dẳng này khiến nguy cơ bùng phát bệnh nghiêm trọng luôn tiềm ẩn bất cứ khi nào hệ miễn dịch của cơ thể bị suy giảm.

Biến chứng tăng nhiễm và giun lươn lan tỏa đe dọa tính mạng

Khi cơ thể người bệnh rơi vào tình trạng suy giảm miễn dịch, đặc biệt là do sử dụng thuốc ức chế miễn dịch corticosteroid liều cao kéo dài, điều trị hóa trị ung thư, ghép tạng, nhiễm virus HTLV-1 hoặc mắc bệnh lý ác tính, hàng rào bảo vệ đường ruột sẽ bị phá vỡ. Ấu trùng giun lươn nhân lên ồ ạt, xuyên qua thành ruột với số lượng cực lớn, tạo nên hội chứng tăng nhiễm.

Nguy hiểm hơn, ấu trùng có thể di chuyển ra khỏi hệ tiêu hóa và hô hấp thông thường để lan tỏa tới não, gan, thận, màng tim và tuyến thượng thận. Quá trình xuyên thành ruột của ấu trùng còn kéo theo các vi khuẩn đường ruột vào dòng máu, gây nhiễm khuẩn huyết trực khuẩn gram âm tái diễn và viêm màng não khó điều trị. Bệnh nhân có thể suy hô hấp cấp, xuất huyết phổi ồ ạt hoặc sốc nhiễm trùng kháng trị, đòi hỏi phải được hồi sức cấp cứu khẩn cấp tại bệnh viện.

Cách phát hiện sớm và phòng ngừa nhiễm giun lươn hiệu quả

Do các triệu chứng của bệnh giun lươn rất dễ nhầm lẫn với bệnh dạ dày, viêm đại tràng, dị ứng da hoặc viêm phế quản mạn tính, việc chẩn đoán cần dựa trên các xét nghiệm chuyên khoa. Bác sĩ thường chỉ định xét nghiệm phân tìm ấu trùng bằng các kỹ thuật tập trung chuyên biệt, kết hợp xét nghiệm huyết thanh học ELISA phát hiện kháng thể và công thức máu kiểm tra tỷ lệ bạch cầu ái toan.

Về mặt phòng ngừa, việc cắt đứt đường lây truyền là biện pháp cốt lõi. Người dân sống hoặc làm việc tại khu vực nông thôn, nơi tiếp xúc thường xuyên với đất cát ẩm ướt cần mang ủng cao su, găng tay bảo hộ để ngăn ấu trùng chui qua da. Đồng thời, việc đảm bảo vệ sinh nguồn nước, quản lý xử lý phân hợp vệ sinh và rửa tay bằng xà phòng trước khi ăn là những bước thiết yếu giúp ngăn ngừa nhiễm mới cũng như tái nhiễm giun lươn.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất giáo dục sức khỏe cộng đồng và không thay thế cho việc chẩn đoán hay chỉ định y khoa chuyên sâu. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua các loại thuốc tẩy giun thông thường hoặc tự điều chỉnh đơn thuốc, bởi thuốc thông thường liều đơn không thể diệt trừ tận gốc giun lươn. Mọi trường hợp nghi ngờ nhiễm ký sinh trùng cần đến cơ sở y tế uy tín để được xét nghiệm và điều trị theo phác đồ cá thể hóa.

Tóm tắt

Nhiễm giun lươn là tình trạng y khoa có thể kiểm soát tốt nếu được phát hiện kịp thời, nhưng tiềm ẩn nguy cơ tử vong rất cao khi chuyển sang thể lan tỏa. Người dân sống trong vùng dịch tễ, người làm nông nghiệp hoặc chuẩn bị điều trị ức chế miễn dịch nên chủ động tầm soát ký sinh trùng theo tư vấn của bác sĩ chuyên khoa để bảo vệ sức khỏe lâu dài.