Nhiễm độc cường giáp có nguy hiểm không và cách điều trị

Nhiễm độc cường giáp là gì?

Tuyến giáp là tuyến nội tiết hình bướm nằm ở phía trước cổ, giữ vai trò sản xuất hai loại hormone chính là thyroxine và triiodothyronine. Hai hormone này tham gia trực tiếp vào việc điều hòa thân nhiệt, chuyển hóa năng lượng, chức năng co bóp của tim và hoạt động của hệ thần kinh trung ương.

Khi tuyến giáp hoạt động quá mức hoặc tế bào nang giáp bị tổn thương giải phóng ồ ạt hormone vào tuần hoàn máu, tình trạng nhiễm độc giáp sẽ xuất hiện. Người bệnh thường biểu hiện qua cảm giác nóng bức bứt rứt, đổ mồ hôi nhiều, sụt cân nhanh dù vẫn ăn uống bình thường hoặc ăn nhiều hơn, hồi hộp đánh trống ngực, run rẩy đầu ngón tay và mệt mỏi suy nhược. Mặc dù thuật ngữ cường giáp và nhiễm độc giáp thường được sử dụng thay thế cho nhau trong giao tiếp thường nhật, nhiễm độc giáp thực chất là thuật ngữ bao quát hơn, chỉ chung trạng thái dư thừa hormone giáp từ bất kỳ nguồn gốc nào.

Mức độ nguy hiểm và các biến chứng thường gặp của nhiễm độc giáp

Nhiễm độc giáp nếu không được điều trị kịp thời sẽ gây ra những biến chứng nặng nề trên nhiều cơ quan, đặc biệt là hệ tuần hoàn. Lượng hormone tuyến giáp dư thừa kích thích tim đập nhanh liên tục, dẫn đến loạn nhịp tim, rung nhĩ và lâu dần có thể gây suy tim sung huyết do quá tải thể tích tuần hoàn. Bên cạnh biến chứng tim mạch, bệnh nhân còn đối mặt với nguy cơ loãng xương nhanh chóng do quá trình chu chuyển xương bị đẩy mạnh, làm giảm mật độ khoáng chất của xương và tăng nguy cơ gãy xương tự nhiên.

Một trong những tình huống nguy kịch nhất là cơn bão giáp, một tình trạng cấp cứu nội khoa xảy ra khi nồng độ hormone giáp tăng vọt đột ngột trong máu. Bệnh nhân có thể sốt rất cao, mê sảng, tim đập nhanh kịch phát, nôn mửa, tiêu chảy cấp và tụt huyết áp dẫn đến trụy mạch. Nếu không được cấp cứu khẩn cấp tại cơ sở y tế có đầy đủ trang thiết bị hồi sức, cơn bão giáp có tỷ lệ tử vong rất cao. Ngoài ra, phụ nữ mang thai bị nhiễm độc giáp không kiểm soát còn có nguy cơ sinh non, sảy thai và tiền sản giật.

Các nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng nhiễm độc giáp

Nhiễm độc giáp có thể xuất phát từ nhiều bệnh lý nguyên nhân khác nhau tác động lên cấu trúc hoặc chức năng của tuyến giáp. Nguyên nhân phổ biến hàng đầu là bệnh Basedow, một rối loạn tự miễn dịch mạn tính khi cơ thể tự sản sinh kháng thể kích thích thụ thể TSH, khiến toàn bộ tuyến giáp phì đại lan tỏa và tăng sinh hormone mất kiểm soát. Đây là dạng bệnh thường gặp ở người trẻ tuổi và phụ nữ trong độ tuổi sinh sản.

Một nguyên nhân thường gặp khác là bướu nhân độc tuyến giáp hoặc bướu đa nhân độc tuyến giáp, hình thành khi một hoặc nhiều nhân giáp hoạt động tự chủ, tiết hormone giáp quá mức mà không chịu sự điều hòa của tuyến yên. Ngoài ra, các đợt viêm tuyến giáp bán cấp, viêm tuyến giáp sau sinh hoặc viêm tuyến giáp tự miễn Hashimoto giai đoạn đầu có thể làm phá hủy tế bào nang giáp, giải phóng lượng hormone dự trữ vào máu gây nhiễm độc giáp thoáng qua. Việc sử dụng quá liều thuốc hormone tuyến giáp tổng hợp hoặc sử dụng một số thuốc chứa hàm lượng iod cao cũng là những yếu tố nguy cơ thường được ghi nhận.

Quy trình chẩn đoán và các xét nghiệm y khoa cần thiết

Để xác định chính xác mức độ nhiễm độc giáp và tìm ra nguyên nhân gốc rễ, bác sĩ chuyên khoa nội tiết sẽ chỉ định các xét nghiệm cận lâm sàng chuyên sâu. Xét nghiệm máu định lượng nồng độ TSH, hormone giáp tự do FT4 và FT3 đóng vai trò then chốt hàng đầu. Trong hầu hết các trường hợp cường giáp nguyên phát, chỉ số TSH sẽ giảm rất thấp dưới ngưỡng bình thường trong khi FT4 và FT3 tăng cao rõ rệt.

Bên cạnh xét nghiệm hormone, việc đo nồng độ kháng thể kháng thụ thể TSH trong máu giúp chẩn đoán xác định bệnh Basedow. Siêu âm tuyến giáp qua đường cổ cho phép đánh giá kích thước, cấu trúc nhu mô, mức độ tăng sinh mạch máu và phát hiện các nốt nhân tuyến giáp bất thường. Trong những trường hợp cần phân biệt giữa tình trạng tăng sản xuất hormone với hiện tượng phóng thích hormone do viêm mô giáp, kỹ thuật xạ hình tuyến giáp với đồng vị iod phóng xạ hoặc technetium sẽ được chỉ định để đo lường độ tập trung phóng xạ của các mô giáp.

Các phương pháp điều trị y khoa cho người bệnh cường giáp

Mục tiêu chính của điều trị là đưa nồng độ hormone giáp về mức sinh lý bình thường và ngăn ngừa tổn thương cơ quan đích. Phương pháp điều trị nội khoa bằng thuốc kháng giáp tổng hợp thường là lựa chọn ban đầu cho bệnh Basedow, giúp ức chế quá trình tổng hợp hormone mới. Bác sĩ cũng có thể phối hợp thêm thuốc chẹn thụ thể beta trong giai đoạn đầu để làm giảm nhanh các triệu chứng khó chịu như hồi hộp, run tay và tim đập nhanh.

Đối với các trường hợp bệnh Basedow tái phát nhiều lần, bệnh nhân không dung nạp thuốc kháng giáp hoặc có bướu nhân độc tự chủ, liệu pháp iod phóng xạ I-131 là một giải pháp hữu hiệu nhằm tiêu hủy có chọn lọc các tế bào tuyến giáp hoạt động quá mức. Phẫu thuật cắt bỏ một phần hoặc toàn bộ tuyến giáp được cân nhắc khi bướu cổ quá lớn gây chèn ép khí quản, thực quản, nghi ngờ ác tính hoặc khi bệnh nhân không thể áp dụng hai phương pháp trên. Mỗi phương pháp đều có ưu điểm và tác dụng phụ nhất định, đòi hỏi người bệnh phải thảo luận kỹ lưỡng với bác sĩ điều trị để xây dựng phác đồ phù hợp.

Lưu ý an toàn

Các thông tin trong bài viết mang tính chất phổ biến kiến thức y khoa đại chúng và không thay thế cho việc khám chữa bệnh trực tiếp. Người bệnh tuyệt đối không được tự ý mua thuốc kháng giáp, tự điều chỉnh liều lượng hoặc sử dụng các bài thuốc truyền miệng không rõ nguồn gốc để chữa bướu cổ. Mọi phác đồ dùng thuốc, điều trị bằng phóng xạ hay can thiệp phẫu thuật đều cần được chỉ định và theo dõi sát sao bởi bác sĩ chuyên khoa nội tiết.

Tóm tắt

Nhiễm độc giáp là tình trạng bệnh lý nội tiết cần được phát hiện và can thiệp y tế sớm để ngăn chặn các tổn thương cơ quan không thể phục hồi. Việc hiểu rõ mức độ ảnh hưởng, nguyên nhân gây bệnh và tuân thủ chặt chẽ phác đồ điều trị của bác sĩ chuyên khoa nội tiết sẽ giúp người bệnh kiểm soát nồng độ hormone ổn định và duy trì chất lượng cuộc sống lâu dài.