Nhận diện cơn gút cấp và những lưu ý xử trí bước đầu
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Cơn gút cấp là đợt bùng phát viêm khớp cấp tính do sự lắng đọng của các tinh thể urat tại mô khớp và màng hoạt dịch. Tình trạng này thường khởi phát bất ngờ với cảm giác đau buốt dữ dội, khớp sưng tấy và nóng đỏ, khiến việc vận động bình thường trở nên vô cùng khó khăn. Việc hiểu rõ những đặc điểm khởi phát và cách nhận diện đợt viêm cấp sẽ giúp người bệnh bình tĩnh xử trí ban đầu, tránh các biện pháp tác động sai lầm làm khớp tổn thương nặng hơn, đồng thời chủ động thăm khám y khoa kịp thời.
Cơn gút cấp là gì?
Bệnh gút là một dạng viêm khớp chuyển hóa liên quan chặt chẽ đến sự gia tăng nồng độ axit uric trong máu kéo dài. Khi lượng axit uric vượt quá ngưỡng hòa tan sinh lý, các tinh thể muối natri urat hình kim sẽ lắng đọng dần tại sụn khớp, bao hoạt dịch và các mô liên kết quanh khớp. Cơn gút cấp chính là phản ứng miễn dịch cấp tính của cơ thể nhằm chống lại các tinh thể này, dẫn đến hiện tượng viêm màng hoạt dịch dữ dội. Mặc dù cơn đau có xu hướng tự thoái lui sau vài ngày đến vài tuần, quá trình lắng đọng vi tinh thể vẫn âm thầm tiếp diễn nếu không được điều trị kiểm soát axit uric nền tảng, từ đó dẫn đến các đợt tái phát dày hơn và nguy cơ hủy hoại sụn khớp tiến triển.
Biểu hiện điển hình của cơn gút cấp tại các khớp
Cơn gút cấp thường khởi phát rất đột ngột, phổ biến nhất vào khoảng nửa đêm hoặc gần sáng khi người bệnh đang ngủ say. Khớp bị viêm nhanh chóng trở nên sưng to, vùng da bên ngoài căng bóng, đỏ rực và nóng ấm rõ rệt so với các vùng xung quanh. Cảm giác đau đớn tăng dần đến mức dữ dội, chỉ cần một va chạm nhẹ như tấm chăn mỏng cọ qua cũng gây cảm giác buốt thấu xương. Vị trí điển hình nhất là khớp bàn ngón chân cái, chiếm phần lớn các trường hợp khởi phát lần đầu. Bên cạnh đó, tình trạng viêm đau cũng có thể xuất hiện tại khớp cổ chân, đầu gối, khớp bàn ngón tay hoặc khớp khuỷu tay, làm hạn chế nghiêm trọng khả năng đi lại và cử động của người bệnh.
Yếu tố kích hoạt cơn đau bùng phát đột ngột
Cơn đau khớp do gút cấp thường xuất hiện sau những yếu tố kích hoạt rõ rệt trong sinh hoạt hằng ngày. Phổ biến nhất là sau một bữa ăn thịnh soạn chứa nhiều thực phẩm giàu nhân purin như lòng bò, gan lợn, tôm cua, thịt bò, kết hợp với việc uống nhiều rượu bia. Tình trạng mất nước do thời tiết nắng nóng, sau khi lao động nặng hoặc sau chấn thương nhẹ ở bàn chân cũng có thể thúc đẩy lắng đọng tinh thể natri urat tại màng hoạt dịch. Ngoài ra, người vừa trải qua phẫu thuật, nhiễm trùng cấp tính hoặc đang sử dụng một số thuốc làm thay đổi đột ngột nồng độ axit uric máu cũng dễ gặp đợt bùng phát cơn gút cấp tính.
Phân biệt cơn gút cấp với các tình trạng viêm khớp khác
Tình trạng sưng đau khớp có thể khiến nhiều người nhầm lẫn cơn gút cấp với viêm khớp nhiễm khuẩn, viêm mô tế bào hoặc đợt viêm cấp của thoái hóa khớp. Điểm đặc trưng của gút cấp là tính chất khởi phát cấp tính dữ dội trong vòng vài giờ đầu, thường chỉ khu trú ở một khớp đơn độc trong những đợt đầu tiên và thường tự dịu đi sau một đến hai tuần. Tuy nhiên, nếu vùng da quanh khớp xuất hiện vết thương hở, vết loét có mủ, hoặc người bệnh có sốt cao kèm ớn lạnh, đây có thể là dấu hiệu của nhiễm trùng khớp nguy hiểm cần được can thiệp y tế khẩn cấp chứ không đơn thuần là viêm khớp vi tinh thể.
Các bước xử trí bước đầu an toàn cho người bệnh
Khi xuất hiện các triệu chứng viêm đau cấp tính, người bệnh nên dành thời gian nghỉ ngơi tuyệt đối, hạn chế đi lại và kê cao chân bị tổn thương để giảm áp lực dồn lên khớp. Có thể áp túi chườm mát lên quanh khớp trong khoảng mười lăm phút mỗi lần nhằm làm dịu bớt phản ứng viêm, tuyệt đối không chườm nóng hay xoa bóp dầu nóng vì sẽ làm khớp sưng to hơn. Đồng thời, người bệnh cần uống nhiều nước lọc để hỗ trợ cơ thể đào thải chất chuyển hóa và sớm đến cơ sở y tế có chuyên khoa cơ xương khớp để được bác sĩ thăm khám, xác định chẩn đoán và chỉ định thuốc giảm đau, chống viêm an toàn.
Lưu ý an toàn
Mọi thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe và không thay thế cho việc chẩn đoán, điều trị của nhân viên y tế. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua thuốc giảm đau mạnh, thuốc có chứa corticoid hoặc tự điều chỉnh đơn thuốc khi chưa có chỉ định từ bác sĩ. Khi khớp sưng đỏ kèm theo sốt cao, ớn lạnh hoặc cơn đau không thuyên giảm sau vài ngày, người bệnh cần đến bệnh viện ngay để được kiểm tra và loại trừ nhiễm trùng khớp nguy hiểm.
Tóm tắt
Nhận diện sớm cơn gút cấp giúp người bệnh tiếp cận chăm sóc y tế kịp thời, giảm bớt đau đớn và phòng tránh biến dạng khớp lâu dài. Việc dùng thuốc hạ axit uric hay giảm đau cần có chỉ định chuyên môn từ bác sĩ chuyên khoa cơ xương khớp. Thay đổi lối sống lành mạnh kết hợp kiểm soát sức khỏe định kỳ là biện pháp hữu hiệu để hạn chế cơn tái phát.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Tại sao cơn gút cấp thường bùng phát vào ban đêm?
Cơn đau khớp thường khởi phát đột ngột vào nửa đêm hoặc gần sáng do sự lắng đọng tinh thể urat tại khớp gia tăng khi nhiệt độ cơ thể hạ thấp, tình trạng mất nước nhẹ lúc ngủ và nồng độ hormone kháng viêm nội sinh giảm vào ban đêm.
Khi khớp đang đau cấp tính có nên chườm nóng không?
Không nên tự ý chườm nóng vì nhiệt độ cao làm giãn mạch, tăng lưu lượng máu đến vùng khớp đang viêm, khiến khớp sưng to, phù nề và đau nhức dữ dội hơn. Người bệnh có thể chườm mát nhẹ nhàng bên ngoài để làm dịu bớt cảm giác căng tức.
Cơn gút cấp thường kéo dài bao lâu nếu không can thiệp?
Nếu không được can thiệp y tế đúng cách, cơn viêm khớp cấp thường kéo dài từ vài ngày đến khoảng hai tuần rồi tự thoái lui dần, nhưng nguy cơ tái phát sau đó rất cao và khoảng cách giữa các đợt bùng phát sẽ ngày càng ngắn lại.
Có nên tự mua thuốc giảm đau uống khi cơn gút cấp tái phát?
Không nên tự mua thuốc giảm đau hoặc kháng viêm uống vì việc sử dụng sai nhóm thuốc, sai liều lượng có thể gây kích ứng loét dạ dày, xuất huyết tiêu hóa hoặc làm tổn thương chức năng thận cấp tính. Người bệnh cần đi khám để bác sĩ chỉ định phác đồ an toàn.
Người đang bị cơn gút cấp nên ăn uống như thế nào?
Người bệnh cần tăng cường uống nước lọc, hạn chế tuyệt đối rượu bia, nước ngọt có ga và tránh các món giàu purin như nội tạng động vật, thịt đỏ và hải sản đậm màu trong thời gian khớp đang sưng viêm cấp tính.
