Cách nhận biết viêm họng liên cầu khuẩn và phân biệt với viêm họng do virus

Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.

Viêm họng liên cầu khuẩn là bệnh lý nhiễm trùng phổ biến ở đường hô hấp trên do vi khuẩn Streptococcus pyogenes, hay còn gọi là liên cầu khuẩn nhóm A, gây ra. Bệnh có thể gặp ở mọi lứa tuổi nhưng thường phổ biến nhất ở trẻ em trong độ tuổi đi học và thanh thiếu niên. Khác với các đợt cảm lạnh thông thường do virus, viêm họng do liên cầu khuẩn có thể dẫn đến những biến chứng nặng nề nếu không được phát hiện và xử trí đúng cách.

Việc nhận diện sớm tình trạng viêm họng liên cầu khuẩn có ý nghĩa quyết định trong việc bảo vệ sức khỏe người bệnh. Khi phân biệt được những dấu hiệu đặc trưng của nhiễm khuẩn với các triệu chứng cảm ho do virus, người bệnh và phụ huynh sẽ chủ động tìm kiếm sự trợ giúp y tế kịp thời, tránh việc tự ý dùng sai thuốc hoặc để bệnh tiến triển thành các biến chứng nguy hiểm.

Viêm họng liên cầu khuẩn là gì?

Viêm họng liên cầu khuẩn là tình trạng viêm cấp tính ở niêm mạc hầu họng và các tổ chức lympho xung quanh do vi khuẩn Streptococcus nhóm A gây ra. Vi khuẩn này lây lan nhanh chóng qua các giọt bắn đường hô hấp khi người bệnh nói chuyện, ho hoặc hắt hơi, cũng như qua việc tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết từ mũi họng của người nhiễm bệnh. Trong các đợt viêm đường hô hấp, phần lớn trường hợp bắt nguồn từ virus, chỉ có khoảng mười lăm đến ba mươi phần trăm các ca viêm họng ở trẻ em và khoảng năm đến mười lăm phần trăm ở người lớn là do liên cầu khuẩn. Mặc dù tỷ lệ này thấp hơn nguyên nhân do virus, việc nhận biết và chẩn đoán chính xác viêm họng liên cầu khuẩn lại có ý nghĩa vô cùng quan trọng, bởi vì việc điều trị bằng kháng sinh thích hợp theo chỉ định của bác sĩ sẽ giúp rút ngắn thời gian mang bệnh, giảm mức độ nghiêm trọng của triệu chứng và ngăn ngừa hiệu quả các biến chứng nguy hiểm sau nhiễm trùng.

Biểu hiện điển hình của viêm họng do liên cầu khuẩn

Người mắc viêm họng do vi khuẩn Streptococcus pyogenes thường khởi phát triệu chứng khá đột ngột. Cảm giác đau rát họng xuất hiện nhanh và dữ dội, khiến người bệnh gặp nhiều khó khăn khi nuốt thức ăn hoặc uống nước. Đi kèm với đau họng là tình trạng sốt cao, thường trên 38,5 độ C, mệt mỏi toàn thân, đau đầu và đôi khi có cảm giác ớn lạnh. Khi quan sát vùng họng, niêm mạc thường đỏ rực, hai bên amidan sưng to và có thể xuất hiện các mảng mủ trắng hoặc vệt dịch màu vàng xám. Ngoài ra, trên vòm miệng mềm có thể có các đốm xuất huyết nhỏ li ti màu đỏ. Các hạch bạch huyết ở vùng cổ trước thường sưng to, căng tức và gây đau rõ rệt khi ấn nhẹ vào. Ở trẻ nhỏ, bệnh đôi khi còn kèm theo triệu chứng đau bụng, buồn nôn hoặc nôn mửa.

Phân biệt viêm họng liên cầu và viêm họng do virus

Phần lớn các trường hợp viêm họng trong cộng đồng xuất phát từ virus như cúm, adenovirus hoặc rhinovirus, trong khi viêm họng liên cầu khuẩn chiếm tỷ lệ nhỏ hơn nhưng cần xử trí đặc hiệu. Điểm phân biệt quan trọng là viêm họng do virus thường đi kèm với các triệu chứng viêm long đường hô hấp trên rõ rệt như ho nhiều, chảy nước mũi, nghẹt mũi, hắt hơi liên tục, khản tiếng hoặc viêm kết mạc mắt đỏ. Ngược lại, người bị viêm họng liên cầu khuẩn thường sốt cao đột ngột, đau họng nặng nề nhưng hầu như không kèm theo ho hoặc sổ mũi. Amidan trong nhiễm liên cầu có xu hướng sưng đỏ và tiết dịch mủ nhiều hơn, kèm theo phản ứng sưng đau hạch cổ rõ rệt. Tuy nhiên, các triệu chứng này có thể trùng lặp, đòi hỏi sự thăm khám cẩn thận của nhân viên y tế.

Phương pháp kiểm tra và xác định vi khuẩn gây bệnh

Mặc dù các biểu hiện lâm sàng cung cấp nhiều gợi ý quan trọng, việc chẩn đoán xác định viêm họng liên cầu khuẩn bắt buộc phải dựa vào các kỹ thuật xét nghiệm y khoa. Khi thăm khám, bác sĩ chuyên khoa Tai Mũi Họng hoặc Nhi khoa sẽ dùng tăm bông chuyên dụng để quệt lấy mẫu bệnh phẩm tại vùng amidan và thành sau họng. Phương pháp test nhanh kháng nguyên liên cầu giúp đưa ra kết quả chỉ trong khoảng mười lăm đến hai mươi phút, hỗ trợ bác sĩ đưa ra quyết định điều trị kịp thời. Trong các trường hợp test nhanh âm tính nhưng nghi ngờ lâm sàng vẫn cao, mẫu dịch họng có thể được chuyển đi nuôi cấy vi khuẩn. Kỹ thuật nuôi cấy là tiêu chuẩn vàng giúp xác định chính xác chủng vi khuẩn và hỗ trợ thực hiện kháng sinh đồ nếu cần thiết.

Các nguy cơ biến chứng khi không xử trí kịp thời

Khác với các đợt viêm họng virus thông thường có thể tự thoái lui an toàn, nhiễm liên cầu khuẩn nhóm A nếu không được chẩn đoán và điều trị đúng mức có thể dẫn đến nhiều hệ lụy sức khỏe. Biến chứng tại chỗ bao gồm viêm tấy hoặc áp xe quanh amidan, viêm tai giữa, viêm xoang cấp và viêm hạch cổ mủ. Nguy hiểm hơn là các biến chứng muộn sau nhiễm trùng do phản ứng miễn dịch của cơ thể đối với kháng nguyên vi khuẩn. Trong đó, sốt thấp khớp cấp có thể gây tổn thương van tim vĩnh viễn, viêm khớp và rối loạn thần kinh. Một biến chứng hậu nhiễm trùng khác là viêm cầu thận cấp, ảnh hưởng nghiêm trọng đến chức năng lọc của thận. Do đó, việc phát hiện sớm và dùng thuốc đủ liệu trình theo chỉ định của bác sĩ là yếu tố then chốt để ngăn chặn các rủi ro này.

Chăm sóc tại nhà và ngăn ngừa lây lan vi khuẩn

Bên cạnh việc tuân thủ phác đồ thuốc do bác sĩ kê đơn, các biện pháp hỗ trợ tại nhà đóng vai trò thiết yếu giúp làm dịu cảm giác khó chịu và ngăn chặn lây nhiễm cho gia đình. Người bệnh nên dành nhiều thời gian nghỉ ngơi, uống đủ nước ấm để giữ ẩm niêm mạc họng, dùng các món ăn mềm lỏng và dễ nuốt như súp, cháo. Việc súc họng bằng dung dịch nước muối sinh lý ấm nhiều lần trong ngày giúp làm sạch chất nhầy và giảm viêm tại chỗ. Để tránh phát tán vi khuẩn ra môi trường xung quanh, người bệnh cần che miệng khi ho hoặc hắt hơi, rửa tay thường xuyên bằng xà phòng, dùng riêng đồ dùng cá nhân như ly uống nước, bát đũa, khăn mặt và thay bàn chải đánh răng mới sau khi bắt đầu dùng kháng sinh để phòng ngừa tái nhiễm.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe và không thay thế cho chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ chuyên khoa. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua hoặc sử dụng kháng sinh, không dùng lại đơn thuốc cũ hoặc thay đổi liều lượng thuốc khi chưa có ý kiến của nhân viên y tế. Việc lạm dụng kháng sinh sai cách có thể gây ra hiện tượng vi khuẩn kháng thuốc và che lấp các dấu hiệu bệnh lý nguy hiểm. Khi có biểu hiện nghi ngờ, hãy đến cơ sở y tế để được thăm khám trực tiếp.

Tóm tắt

Viêm họng liên cầu khuẩn là tình trạng nhiễm trùng cần được bác sĩ đánh giá cẩn thận và can thiệp y khoa phù hợp để phòng ngừa rủi ro biến chứng. Việc nắm rõ các biểu hiện cảnh báo giúp người bệnh chủ động đi khám sớm, tuân thủ đúng phác đồ điều trị và bảo vệ sức khỏe cho những người xung quanh.