Nhận biết sớm và chăm sóc đúng cách khi trẻ bị viêm phổi cấp

Viêm phổi cấp ở trẻ em là gì?

Viêm phổi cấp ở trẻ em là tình trạng nhiễm trùng cấp tính xảy ra tại các mô phổi, bao gồm phế nang, túi phế nang và các tổ chức mô kẽ. Nguyên nhân dẫn đến bệnh lý này thường do các loại vi khuẩn như phế cầu khuẩn, tụ cầu khuẩn hoặc các loại virus đường hô hấp như virus hợp bào hô hấp (RSV), virus cúm và adenovirus xâm nhập. Khi tác nhân gây bệnh tấn công, niêm mạc đường thở bị phù nề, đờm nhớt ứ đọng cản trở luồng khí lưu thông, gây ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình cung cấp oxy cho toàn bộ cơ thể trẻ.

Hệ miễn dịch và đường hô hấp của trẻ nhỏ chưa phát triển hoàn thiện, do đó một đợt cảm lạnh hay viêm mũi họng thông thường cũng có thể nhanh chóng lan xuống đường hô hấp dưới dẫn đến viêm phổi. Bệnh thường tiến triển nhanh, đòi hỏi các bậc phụ huynh phải trang bị kiến thức theo dõi chính xác để kịp thời đưa trẻ đến cơ sở y tế khi có dấu hiệu bất thường.

Nhận diện các triệu chứng ban đầu của viêm phổi cấp ở trẻ

Giai đoạn khởi phát của viêm phổi cấp ở trẻ nhỏ thường có biểu hiện tương tự như các đợt cảm lạnh hay nhiễm trùng đường hô hấp trên thông thường. Trẻ có thể bắt đầu với triệu chứng sốt nhẹ hoặc sốt cao liên tục khó hạ, kèm theo chảy nước mũi trong hoặc đặc, hắt hơi và xuất hiện những cơn ho thưa thớt, sau đó tần suất ho ngày càng tăng dần và có đờm nhớt.

Tuy nhiên, khi tình trạng nhiễm trùng lan rộng xuống các phế nang, các biểu hiện toàn thân sẽ trở nên rõ rệt hơn. Trẻ bắt đầu mệt mỏi, quấy khóc nhiều, bú kém hoặc bỏ bú hoàn toàn, biếng ăn và dễ bị nôn trớ sau khi ho. Ở những trẻ lớn hơn, trẻ có thể than phiền về tình trạng đau tức ngực, đau bụng hoặc cảm thấy hụt hơi khi vận động nhẹ. Phụ huynh không nên chủ quan xem nhẹ các dấu hiệu ho sốt thông thường, đặc biệt khi nhận thấy tình trạng mệt mỏi của trẻ gia tăng nhanh chóng sau vài ngày khởi phát.

Cách quan sát nhịp thở và lồng ngực để phát hiện bệnh sớm

Thở nhanh là dấu hiệu sớm và có độ tin cậy cao nhất để phát hiện viêm phổi ở trẻ em theo khuyến nghị của các chuyên gia y tế. Để đếm nhịp thở chính xác, cha mẹ cần để trẻ nằm yên tĩnh, không khóc hoặc vừa mới bú xong, vén áo trẻ lên để quan sát rõ sự di động của bụng hoặc lồng ngực trong trọn vẹn một phút. Ngưỡng thở nhanh được xác định theo từng lứa tuổi cụ thể: trẻ dưới hai tháng tuổi thở từ sáu mươi lần mỗi phút trở lên, trẻ từ hai đến mười một tháng tuổi thở từ năm mươi lần mỗi phút trở lên, và trẻ từ một đến năm tuổi thở từ bốn mươi lần mỗi phút trở lên.

Bên cạnh việc đếm nhịp thở, phụ huynh cần quan sát kỹ vùng ngực xem trẻ có dấu hiệu co rút lồng ngực hay không. Hiện tượng này được nhận biết khi phần dưới lồng ngực của trẻ lõm sâu vào trong lúc hít vào, phản ánh tình trạng trẻ đang phải gắng sức rất nhiều để lấy oxy. Khi phát hiện trẻ thở nhanh kèm theo co rút lồng ngực, cha mẹ cần đưa trẻ đến bệnh viện ngay lập tức.

Hướng dẫn chăm sóc và hỗ trợ trẻ viêm phổi tại nhà

Khi trẻ được bác sĩ chẩn đoán viêm phổi mức độ nhẹ và hướng dẫn theo dõi tại nhà, phụ huynh cần tuân thủ nghiêm ngặt các nguyên tắc chăm sóc y khoa. Trẻ cần được nghỉ ngơi tại phòng sạch sẽ, thoáng mát, giữ ấm cơ thể hợp lý và tránh xa môi trường có khói thuốc lá hay bụi bẩn. Việc bổ sung đầy đủ chất lỏng là ưu tiên hàng đầu, cha mẹ nên tăng cường cữ bú mẹ, cho trẻ uống thêm nước ấm hoặc dung dịch điện giải theo hướng dẫn để làm loãng đờm nhớt và bù đắp lượng dịch mất do sốt.

Về chế độ ăn, nên chia nhỏ thành nhiều bữa ăn trong ngày với các món mềm, lỏng, giàu dinh dưỡng như cháo, súp để hạn chế tình trạng trớ thức ăn. Cha mẹ có thể làm thông thoáng mũi cho trẻ bằng dung dịch nước muối sinh lý trước khi cho ăn hoặc ngủ. Trong trường hợp trẻ sốt cao từ ba mươi tám độ năm trở lên, cần mặc quần áo thoáng rộng, chườm ấm các vùng nếp gấp và dùng thuốc hạ sốt theo đúng hướng dẫn về liều lượng cũng như khoảng cách giữa các lần dùng từ bác sĩ chuyên khoa.

Các dấu hiệu chuyển nặng cần đưa trẻ đi cấp cứu ngay

Viêm phổi cấp ở trẻ em có thể chuyển biến xấu rất nhanh chóng nếu không được can thiệp kịp thời. Phụ huynh cần khẩn trương đưa trẻ đến cơ sở y tế gần nhất khi nhận thấy một trong các dấu hiệu nguy hiểm toàn thân như trẻ li bì, hôn mê, khó đánh thức, lơ mơ hoặc xuất hiện cơn co giật. Dấu hiệu tím tái quanh môi, đầu ngón tay hoặc toàn thân là chỉ báo nồng độ oxy trong máu sụt giảm nghiêm trọng, đe dọa trực tiếp đến tính mạng.

Thêm vào đó, những biểu hiện khó thở nặng nề cũng đòi hỏi sự trợ giúp y tế khẩn cấp, bao gồm tình trạng cánh mũi phập phồng liên tục, phát ra tiếng thở rên ở thì thở ra hoặc thở rít, đầu gật gù theo từng nhịp thở hoặc trẻ hoàn toàn không thể bú mẹ, nôn ói tất cả mọi thứ vừa ăn uống. Nhận diện kịp thời các dấu hiệu cảnh báo này giúp trẻ được cấp cứu thở oxy và điều trị tích cực, phòng tránh nguy cơ suy hô hấp cấp và các biến chứng nguy hiểm.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe và không thay thế cho việc thăm khám y khoa trực tiếp. Phụ huynh tuyệt đối không tự ý mua thuốc kháng sinh, thuốc giảm ho hoặc tự điều chỉnh liều lượng thuốc cho trẻ khi chưa có chỉ định của bác sĩ chuyên khoa nhi. Việc dùng thuốc sai cách có thể làm ứ đọng dịch đờm trong phổi, che lấp các triệu chứng bệnh nặng hoặc dẫn đến tình trạng kháng kháng sinh nguy hiểm. Khi phát hiện trẻ thở nhanh, khó thở hoặc sốt cao không hạ, cần đưa trẻ đến bệnh viện ngay.

Tóm tắt

Viêm phổi cấp là bệnh lý hô hấp nguy hiểm nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát tốt nếu được phát hiện sớm và chăm sóc đúng cách. Cha mẹ cần chú ý theo dõi nhịp thở, cung cấp đủ dinh dưỡng, giữ ấm và đưa trẻ đi khám kịp thời khi có dấu hiệu bất thường. Chủ động tiêm phòng đầy đủ các loại vắc xin phòng bệnh hô hấp và giữ gìn môi trường sống sạch sẽ là biện pháp hữu hiệu giúp bảo vệ lá phổi non nớt của trẻ.