Nhận biết sớm các biểu hiện của bệnh tiểu đường ở trẻ em

Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.

Bệnh tiểu đường ở trẻ em, đặc biệt là đái tháo đường tuýp 1, thường khởi phát tương đối nhanh và dễ bị phụ huynh nhầm lẫn với các vấn đề sức khỏe thông thường như mệt mỏi do vận động hoặc rối loạn tiêu hóa. Việc nhận biết sớm những thay đổi bất thường ở trẻ đóng vai trò quyết định giúp gia đình đưa con đi khám kịp thời, hạn chế nguy cơ chuyển biến nặng thành biến chứng nguy hiểm.

Khi phát hiện sớm, bác sĩ chuyên khoa nội tiết nhi có thể nhanh chóng làm các xét nghiệm đường huyết cần thiết để xác định chẩn đoán và hướng dẫn phác đồ theo dõi an toàn. Phụ huynh nên chú ý quan sát thói quen ăn uống, uống nước, tiểu tiện và thể trạng hằng ngày của con để không bỏ lỡ các dấu hiệu cảnh báo quan trọng.

Bệnh tiểu đường ở trẻ em là gì?

Đái tháo đường ở trẻ em là tình trạng rối loạn chuyển hóa mạn tính khiến nồng độ glucose trong máu duy trì ở mức cao kéo dài. Ở lứa tuổi trẻ nhỏ và thanh thiếu niên, phần lớn các trường hợp mắc phải là đái tháo đường tuýp 1, xảy ra khi hệ miễn dịch tấn công các tế bào beta của tuyến tụy làm giảm hoặc ngừng sản xuất insulin. Bên cạnh đó, số lượng trẻ em mắc đái tháo đường tuýp 2 cũng có xu hướng gia tăng do thói quen ít vận động và tình trạng thừa cân béo phì. Insulin đóng vai trò như chiếc chìa khóa giúp vận chuyển đường từ máu vào các tế bào để tạo ra năng lượng cho cơ thể hoạt động. Khi thiếu hụt insulin hoặc các tế bào đề kháng với insulin, lượng đường bị ứ đọng trong máu trong khi tế bào lại thiếu năng lượng, dẫn đến hàng loạt xáo trộn trong sinh hoạt và sức khỏe của trẻ.

Các thay đổi điển hình trong sinh hoạt hằng ngày của trẻ

Biểu hiện thường gặp và dễ quan sát nhất khi trẻ khởi phát bệnh tiểu đường là nhóm triệu chứng kinh điển gồm uống nhiều, tiểu nhiều, ăn nhiều nhưng lại sụt cân nhanh chóng. Trẻ có thể liên tục đòi uống nước lọc hoặc nước ngọt do cơ thể bị mất nước qua đường tiểu, kèm theo số lần đi tiểu trong ngày tăng lên rõ rệt. Một số trẻ trước đây đã kiểm soát được việc tiểu tiện thì nay đột ngột xuất hiện tình trạng đái dầm ban đêm trở lại. Mặc dù trẻ có cảm giác đói liên tục và ăn nhiều hơn bình thường, các mô trong cơ thể không thể hấp thu glucose khiến lượng mỡ và cơ bị phân giải để bù đắp năng lượng, dẫn tới việc sụt giảm cân nặng nhanh không rõ lý do. Ngoài ra, trẻ thường xuyên rơi vào trạng thái mệt mỏi, uể oải, giảm tập trung khi học tập và ít hứng thú với các trò chơi vận động quen thuộc.

Biểu hiện cảnh báo biến chứng nhiễm toan ceton cấp tính

Nếu tình trạng thiếu hụt insulin kéo dài mà không được can thiệp, cơ thể trẻ sẽ chuyển sang phân giải mỡ ồ ạt để tạo năng lượng, sinh ra các chất ceton tích tụ trong máu và gây ra biến chứng nhiễm toan ceton do đái tháo đường. Đây là một tình trạng cấp cứu nội tiết nguy hiểm cần được xử trí y tế ngay lập tức. Phụ huynh cần đặc biệt cảnh giác khi thấy hơi thở của trẻ có mùi thơm chua ngọt như mùi trái cây chín hoặc mùi táo thối. Đi kèm với đó, trẻ có thể kêu đau bụng dữ dội, buồn nôn, nôn mửa liên tục và thở nhanh sâu không rõ nguyên nhân. Khi nhiễm toan ceton tiến triển, trẻ có dấu hiệu mất nước trầm trọng với môi khô, mắt trũng, lừ đừ, ngủ gà và thậm chí li bì hôn mê. Nhận diện các dấu hiệu này giúp cha mẹ đưa trẻ đến bệnh viện cấp cứu trước khi nguy hiểm đến tính mạng.

Những thay đổi ở da và thị lực phụ huynh cần quan sát

Ngoài các triệu chứng tiêu hóa và bài tiết, trẻ mắc bệnh tiểu đường cũng có thể xuất hiện những tổn thương đặc trưng ở da hoặc biến đổi thị giác. Tình trạng đường huyết cao mạn tính làm suy giảm hàng rào bảo vệ tự nhiên của da, khiến trẻ dễ bị nhiễm trùng da tái phát, mụn nhọt lâu lành hoặc nhiễm nấm candida ở vùng bẹn và kẽ da. Đối với trẻ bị đái tháo đường tuýp 2 liên quan đến đề kháng insulin, phụ huynh có thể quan sát thấy những mảng da dày sừng và sẫm màu ở vùng sau gáy, nách hoặc nếp gấp cổ, trong y khoa gọi là dấu gai đen. Lượng đường trong máu dao động mạnh cũng làm thay đổi độ thẩm thấu của thủy tinh thể trong mắt, khiến trẻ than phiền về tình trạng nhìn mờ đột ngột hoặc hay nheo mắt khi nhìn bảng và đọc sách. Những dấu hiệu này cần được thăm khám cẩn thận bởi bác sĩ chuyên khoa nhi.

Quy trình kiểm tra y tế cần thiết khi nghi ngờ trẻ mắc bệnh

Khi phát hiện trẻ có các biểu hiện nghi ngờ, gia đình nên đưa trẻ đến ngay các cơ sở y tế có chuyên khoa nhi hoặc nội tiết để được đánh giá toàn diện. Bác sĩ sẽ chỉ định các xét nghiệm cận lâm sàng cơ bản như đo nồng độ glucose huyết tương lúc đói, xét nghiệm đường huyết ngẫu nhiên và định lượng chỉ số HbA1c nhằm phản ánh mức đường huyết trung bình trong hai đến ba tháng qua. Trong trường hợp nghi ngờ đái tháo đường tuýp 1, xét nghiệm ceton máu hoặc ceton nước tiểu kết hợp với xét nghiệm kháng thể tự miễn sẽ được thực hiện để xác định nguyên nhân. Việc chẩn đoán chính xác giúp bác sĩ xây dựng phác đồ theo dõi đường huyết, tư vấn chế độ dinh dưỡng và lên kế hoạch hướng dẫn gia đình cách chăm sóc phù hợp, bảo đảm trẻ vẫn phát triển thể chất và tinh thần bình thường.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe và không thay thế cho chẩn đoán hay chỉ định của bác sĩ chuyên khoa. Tuyệt đối không tự ý dùng các bài thuốc dân gian, không tự mua thuốc hạ đường huyết hoặc kiêng khem ăn uống quá mức cho trẻ mà không có hướng dẫn từ nhân viên y tế. Đái tháo đường ở trẻ em có thể diễn tiến rất nhanh thành nhiễm toan ceton đe dọa tính mạng; do đó khi thấy trẻ mệt lả, nôn nhiều hoặc thở bất thường, cần đưa trẻ đến bệnh viện cấp cứu ngay lập tức.

Tóm tắt

Việc theo dõi sát sao những thay đổi hằng ngày về thói quen ăn uống, cân nặng và mức độ vận động của trẻ là cách tốt nhất giúp cha mẹ phát hiện sớm bệnh tiểu đường. Thăm khám y tế kịp thời tại các bệnh viện có chuyên khoa nhi sẽ giúp trẻ được chẩn đoán chính xác và thiết lập kế hoạch chăm sóc an toàn, duy trì chất lượng sống ổn định dài lâu.