Nhận biết hạ đường huyết và tụt huyết áp như thế nào để xử trí đúng

Nhận biết hạ đường huyết và tụt huyết áp như thế nào để xử trí đúng?

Hạ đường huyết là tình trạng nồng độ glucose trong máu giảm xuống dưới mức cần thiết cho hoạt động của các tế bào, đặc biệt là tế bào não bộ. Tình trạng này thường gặp ở bệnh nhân đái tháo đường do dùng quá liều thuốc hạ đường huyết, nhịn ăn, bỏ bữa hoặc sau vận động gắng sức. Khi thiếu hụt năng lượng, cơ thể sẽ phản ứng bằng cách kích hoạt hệ thần kinh giao cảm.

Trong khi đó, tụt huyết áp xảy ra khi áp lực của dòng máu tác động lên thành động mạch suy giảm rõ rệt, khiến lưu lượng máu mang oxy đến các cơ quan trọng yếu như não bộ và tim không đủ đáp ứng. Hiện tượng này có thể bắt nguồn từ mất nước, rối loạn thần kinh thực vật, tác dụng phụ của thuốc tim mạch hoặc do thay đổi tư thế đột ngột. Cả hai trường hợp đều là những rối loạn cấp tính cần được phát hiện và can thiệp kịp thời.

Những điểm khác biệt giữa hạ đường huyết và tụt huyết áp

Dù cùng gây ra trạng thái mệt lả và choáng váng, hai tình trạng này có những biểu hiện lâm sàng đặc thù. Người bị hạ đường huyết thường trải qua cảm giác đói cồn cào, run rẩy tay chân, vã mồ hôi lạnh toàn thân, tim đập nhanh kèm theo lo âu, bồn chồn. Nếu đường huyết xuống quá thấp, người bệnh có thể nói ngọng, nhìn mờ hoặc mất dần ý thức.

Ngược lại, người bị tụt huyết áp thường than phiền về tình giác choáng váng xuất hiện rõ nhất khi thay đổi tư thế, chẳng hạn như từ ngồi sang đứng dậy đột ngột. Kèm theo đó là triệu chứng hoa mắt, tối sầm mặt mày, da mặt nhợt nhạt, mạch đập yếu hoặc chậm, và cảm giác muốn ngất xỉu. Người tụt huyết áp ít khi có cảm giác cồn cào ruột gan như người bị tụt đường.

Cách phân biệt chính xác bằng thiết bị và hoàn cảnh xuất hiện

Cách chuẩn xác nhất để xác định tình trạng là sử dụng thiết bị y tế cá nhân tại nhà. Máy đo đường huyết mao mạch cho kết quả nhanh chóng, giúp nhận biết mức đường huyết giảm dưới ngưỡng an toàn thông thường. Trong khi đó, máy đo huyết áp điện tử giúp ghi nhận chỉ số huyết áp tâm thu và tâm trương đang ở mức thấp.

Nếu không có sẵn dụng cụ đo đạc, người hỗ trợ cần dựa vào hoàn cảnh xảy ra triệu chứng. Người nhịn ăn lâu giờ, bỏ bữa hoặc vừa tiêm insulin thường nghiêng về hạ đường huyết. Người vừa đứng dậy nhanh, đang mất nước do tiêu chảy, sốt cao hoặc vừa dùng thuốc điều trị tăng huyết áp thường nghiêng về tụt huyết áp. Việc xác định bối cảnh giúp đưa ra hướng hỗ trợ tạm thời chuẩn xác hơn.

Nguyên tắc xử trí ban đầu đúng cách cho từng tình trạng

Khi xác định người bệnh còn tỉnh táo và có biểu hiện hạ đường huyết, cần bổ sung nhanh lượng đường hấp thu nhanh như kẹo ngọt, nửa ly nước đường hoặc nước trái cây, sau đó để người bệnh nằm nghỉ ngơi. Nếu nghi ngờ tụt huyết áp, nên cho người bệnh nằm ngửa trên mặt phẳng thoáng khí, kê chân cao hơn đầu khoảng mười lăm đến hai mươi centimet nhằm tăng lượng máu hồi lưu về tim và não, đồng thời nới lỏng quần áo và cho uống từng ngụm nước ấm nhỏ.

Tuyệt đối không cho người bệnh ăn uống bất cứ thứ gì nếu đã rơi vào trạng thái lơ mơ, co giật hoặc bất tỉnh, vì dễ gây sặc vào đường thở. Nếu sau khi xử trí tạm thời từ mười đến mười lăm phút mà các triệu chứng không thuyên giảm, gia đình cần nhanh chóng đưa người bệnh đến cơ sở y tế gần nhất.

Biện pháp phòng ngừa tái phát hiệu quả trong sinh hoạt

Để phòng ngừa các đợt tái phát, người có nguy cơ cao cần duy trì lối sống điều độ. Đối với hạ đường huyết, đặc biệt ở bệnh nhân đái tháo đường, cần tuân thủ lịch dùng thuốc theo chỉ định của bác sĩ chuyên khoa Nội tiết – Chuyển hóa, không tự ý tăng liều, không bỏ bữa và luôn mang theo vài viên kẹo ngọt bên mình.

Đối với người hay tụt huyết áp, nên uống đủ nước mỗi ngày, tránh thay đổi tư thế quá đột ngột, có thể tập thói quen ngồi dậy từ từ trước khi rời khỏi giường vào buổi sáng. Việc tập thể dục nhẹ nhàng thường xuyên cũng hỗ trợ tăng cường độ đàn hồi mạch máu. Khi tình trạng choáng váng diễn ra thường xuyên, người bệnh cần đi khám chuyên khoa để tìm kiếm các nguyên nhân tiềm ẩn như suy tim, rối loạn nhịp tim hoặc thiếu máu.

Lưu ý an toàn

Mọi thông tin trong bài viết chỉ nhằm mục đích phổ biến kiến thức và hướng dẫn hỗ trợ bước đầu. Tuyệt đối không tự ý dùng các loại thuốc điều trị huyết áp hoặc thuốc điều chỉnh đường huyết mà không có chỉ định từ bác sĩ. Khi người bệnh có biểu hiện ngất xỉu, co giật, thở khó hoặc lú lẫn, gia đình cần liên hệ cấp cứu y tế ngay lập tức thay vì cố gắng tự sơ cứu kéo dài tại nhà.

Tóm tắt

Phân biệt hạ đường huyết và tụt huyết áp giúp người bệnh có hướng xử trí ban đầu phù hợp, tránh áp dụng sai biện pháp khiến tình trạng sức khỏe chuyển biến xấu. Việc thăm khám định kỳ tại các cơ sở y tế đóng vai trò then chốt trong việc tìm nguyên nhân gốc rễ và kiểm soát bệnh lý nền an toàn, hiệu quả.