Nhận biết bệnh lông quặm qua biểu hiện bờ mi và cách xử trí

Lông quặm là gì?

Bệnh lông quặm trong nhãn khoa bao gồm hai dạng thường gặp là quặm bờ mi (entropion) và lông xiêu (trichiasis). Đây là hiện tượng bờ mi bị cuộn vào trong nhãn cầu hoặc các nang lông phát triển bất thường khiến lông mi hướng thẳng vào kết mạc và giác mạc. Tình trạng này có thể xuất hiện ở một hoặc cả hai mắt, xảy ra ở cả mi trên lẫn mi dưới.

Nguyên nhân gây lông quặm rất đa dạng, từ dị tật nếp da thừa bẩm sinh ở trẻ em, sự thoái hóa chùng nhão cơ mi ở người cao tuổi, cho đến hậu quả của sẹo co kéo sau viêm kết mạc hột, chấn thương hoặc bỏng mắt. Dù bắt nguồn từ nguyên nhân nào, tác động cơ học liên tục của sợi lông mi lên bề mặt tròng đen đều đòi hỏi sự thăm khám và định hướng xử trí chuyên khoa từ bác sĩ mắt.

Đặc điểm nhận diện lông quặm qua biểu hiện bên ngoài của mắt

Lông quặm là hiện tượng các sợi lông mi mọc sai hướng hoặc do bờ mi mắt bị cuộn vào trong, khiến các sợi mi cọ xát liên tục vào kết mạc và giác mạc. Khi quan sát vùng mắt, người bệnh có thể nhận thấy hàng mi dưới hoặc mi trên không cong ra ngoài tự nhiên mà quặp ngược vào nhãn cầu.

Ở giai đoạn sớm, mắt thường xuyên bị kích ứng nhẹ, có cảm giác như có hạt bụi hoặc sợi cát mắc kẹt bên trong. Đi kèm với cảm giác khó chịu này là tình trạng chảy nước mắt giàn giụa, chớp mắt liên tục và đỏ mắt nhẹ quanh rìa mi. Người bệnh thường có phản xạ đưa tay dụi mắt, vô tình làm tăng ma sát giữa lông mi và bề mặt nhãn cầu.

Chi tiết bất thường ở bờ mi và lông mi khi bị lông quặm

Nếu quan sát kỹ bờ mi trước gương hoặc qua thiết bị phóng đại, người bệnh có thể thấy rõ sự khác biệt giữa hai dạng tổn thương chính: quặm mi thật sự và lông xiêu. Trong quặm mi, toàn bộ bờ mi bị lộn ngược vào trong, kéo theo cả hàng lông mi cọ vào tròng đen. Trong khi đó, lông xiêu là tình trạng bờ mi vẫn ở vị trí bình thường nhưng có một hoặc vài sợi lông mọc lệch hướng đâm thẳng vào mắt.

Vùng da mi mắt ở người bị lông quặm kéo dài thường có dấu hiệu viêm đỏ, ứ đọng tiết tố nhầy hoặc đóng vảy quanh chân mi. Mắt có biểu hiện kích ứng rõ rệt, kết mạc đỏ ửng và người bệnh cảm thấy chói mắt khi nhìn vào nguồn ánh sáng mạnh. Ở trẻ nhỏ, quặm mi dưới thường đi kèm nếp da thừa rõ rệt khiến lông mi bị đẩy ép vào nhãn cầu mỗi khi nhìn xuống.

Nguy cơ biến chứng giác mạc từ tình trạng lông quặm kéo dài

Lông quặm không đơn thuần gây khó chịu tạm thời mà là mối đe dọa trực tiếp đối với thị lực nếu không được can thiệp y tế đúng cách. Bề mặt giác mạc là một cấu trúc trong suốt và cực kỳ nhạy cảm. Sự cọ xát cơ học liên tục của các sợi lông mi cứng sẽ làm tróc biểu mô giác mạc, tạo điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn và nấm xâm nhập.

Tình trạng cọ xát kéo dài có thể dẫn đến viêm loét giác mạc, hình thành các vết trợt mờ đục hoặc sẹo giác mạc vĩnh viễn. Khi sẹo nằm ngay trung tâm đồng tử, thị lực của người bệnh sẽ bị suy giảm nghiêm trọng và rất khó phục hồi hoàn toàn. Ngoài ra, việc nhiễm trùng thứ phát có thể lan rộng vào nội nhãn, gây nguy cơ suy giảm thị lực vĩnh viễn nếu chậm trễ điều trị.

Hướng tiếp cận y khoa và xử trí an toàn cho bệnh lông quặm

Khi nghi ngờ có lông quặm, người bệnh cần đến cơ sở y tế có chuyên khoa mắt để được bác sĩ thăm khám dưới kính hiển vi sinh học slit-lamp. Bác sĩ sẽ đánh giá chính xác số lượng sợi lông mọc lệch, mức độ cuộn của bờ mi cũng như tình trạng tổn thương của biểu mô giác mạc thông qua nhuộm màu huỳnh quang fluorescein.

Đối với trường hợp chỉ có một vài sợi lông xiêu đơn lẻ, bác sĩ có thể áp dụng kỹ thuật triệt lông mi bằng điện phân hoặc laser để phá hủy nang lông vĩnh viễn. Đối với quặm mi do lão hóa, sẹo co kéo hoặc bẩm sinh, can thiệp phẫu thuật tạo hình mi mắt là giải pháp tối ưu nhằm tái lập vị trí giải phẫu bình thường của bờ mi. Việc sử dụng nước mắt nhân tạo không chất bảo quản có thể được bác sĩ hướng dẫn nhằm bôi trơn tạm thời, giảm ma sát trước khi tiến hành can thiệp dứt điểm.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất phổ biến kiến thức y khoa thường thức, không thay thế cho chẩn đoán hay chỉ định điều trị của bác sĩ chuyên khoa mắt. Tuyệt đối không tự dùng nhíp nhổ lông mi, không tự cắt tỉa mi mắt hay dùng các biện pháp dân gian đắp lá, hơ nóng bờ mi tại nhà vì rất dễ gây nhiễm trùng và sẹo co kéo nặng hơn. Mọi chỉ định can thiệp thủ thuật hoặc dùng thuốc nhỏ mắt cần tuân theo hướng dẫn y khoa.

Tóm tắt

Bệnh lông quặm nếu được phát hiện sớm và can thiệp đúng phương pháp chuyên khoa mắt sẽ giúp bảo vệ thị lực an toàn. Người bệnh không nên tự ý xử lý tại nhà bằng nhổ lông mi tạm thời vì dễ dẫn đến tổn thương giác mạc nghiêm trọng hơn. Khi xuất hiện cảm giác cộm xốn kéo dài, việc thăm khám bác sĩ mắt là bước quan trọng nhất để điều trị dứt điểm.