Những nguyên tắc cần nhớ để xử trí và sơ cứu cao huyết áp tại nhà

Sơ cứu cao huyết áp tại nhà là gì?

Cơn tăng huyết áp là tình trạng chỉ số huyết áp tâm thu hoặc huyết áp tâm trương tăng cao vượt mức bình thường của người bệnh, đòi hỏi sự chú ý y khoa ngay lập tức. Trên thực tế lâm sàng, cơn tăng huyết áp thường được phân loại thành tăng huyết áp khẩn cấp và tăng huyết áp cấp cứu. Tăng huyết áp khẩn cấp xảy ra khi chỉ số huyết áp tăng cao đáng kể nhưng chưa kèm theo triệu chứng tổn thương cơ quan đích. Ngược lại, tăng huyết áp cấp cứu xuất hiện khi huyết áp tăng vọt đi kèm các biểu hiện tổn thương thực thể cấp tính như phù phổi cấp, hội chứng vành cấp, bóc tách động mạch chủ hoặc tai biến mạch máu não. Việc sơ cứu tại nhà chủ yếu tập trung vào việc tạo điều kiện cho cơ thể nghỉ ngơi, loại bỏ các tác nhân kích thích thần kinh, theo dõi sát diễn biến dấu hiệu sinh tồn và kết nối ngay với dịch vụ y tế cấp cứu khi xuất hiện triệu chứng đe dọa tính mạng.

Cho người bệnh nghỉ ngơi tuyệt đối ở tư thế thích hợp

Khi người bệnh cảm thấy bốc hỏa, chóng mặt hoặc máy đo báo chỉ số huyết áp tăng vọt, điều tối quan trọng là phải ngay lập tức dừng mọi công việc, vận động và di chuyển. Người nhà hãy hỗ trợ đưa bệnh nhân vào nơi thoáng khí, yên tĩnh, tránh gió lùa và hạn chế tối đa việc tập trung đông người xung quanh gây ngột ngạt.

Hướng dẫn người bệnh ngồi tựa lưng vững chắc hoặc nằm ở tư thế đầu kê cao khoảng ba mươi độ so với mặt phẳng giường. Nới lỏng khuy áo, cổ áo, thắt lưng và cà vạt để lồng ngực co giãn thoải mái, hỗ trợ quá trình hô hấp diễn ra thuận lợi. Người chăm sóc cần trò chuyện nhẹ nhàng, trấn an tinh thần để người bệnh không bị hoảng loạn, bởi vì cảm giác lo lắng và sợ hãi sẽ kích thích hệ thần kinh giao cảm làm huyết áp tiếp tục leo thang. Hướng dẫn người bệnh hít thở sâu, đều đặn qua mũi và thở chậm rãi bằng miệng để giúp nhịp tim dần bình ổn trở lại.

Đo lại huyết áp đúng kỹ thuật và theo dõi nhịp tim

Sau khi người bệnh đã được ổn định chỗ nghỉ ngơi khoảng năm đến mười phút, người nhà cần sử dụng máy đo huyết áp bắp tay có kích cỡ bao đo phù hợp để tiến hành đo lại chỉ số. Trong quá trình đo, người bệnh cần ngồi yên lặng, không nói chuyện, cánh tay đặt ngang tầm tim và bàn chân đặt phẳng trên mặt sàn.

Ghi chép cẩn thận cả hai chỉ số huyết áp tâm thu, huyết áp tâm trương cùng với nhịp tim hiển thị trên màn hình máy đo. Nếu kết quả lần đo đầu tiên ở mức cao, hãy chờ thêm khoảng năm phút và đo lại lần thứ hai ở cùng một cánh tay để đối chiếu tính chính xác. Việc theo dõi sát sự biến thiên của huyết áp trong từng khoảng thời gian ngắn sẽ cung cấp dữ liệu lâm sàng giá trị giúp bác sĩ cấp cứu nắm bắt được tiến triển và mức độ nghiêm trọng của cơn tăng huyết áp.

Nhận biết các triệu chứng báo động biến chứng cấp tính

Người nhà cần quan sát kỹ lưỡng để nhận diện ngay các dấu hiệu cảnh báo tổn thương cơ quan đích như tim, não, mắt và thận. Những biểu hiện nguy kịch bao gồm đau thắt ngực dữ dội, cảm giác đè nặng sau xương ức lan ra vai hoặc cánh tay trái, khó thở dữ dội, vã mồ hôi lạnh, đau đầu dữ dội không thuyên giảm, nôn vọt hoặc mờ mắt đột ngột.

Đặc biệt lưu ý các dấu hiệu cảnh báo tai biến mạch máu não như miệng méo, giọng nói ngọng nghịu hoặc khó phát âm, yếu liệt một bên tay chân hoặc mất thăng bằng. Khi nhận thấy bất kỳ biểu hiện nào trong số các triệu chứng kể trên, người nhà cần lập tức gọi xe cấp cứu y tế hoặc nhanh chóng đưa người bệnh đến cơ sở y tế gần nhất có chuyên khoa cấp cứu tim mạch hoặc đột quỵ, không được trì hoãn theo dõi tại nhà thêm một phút nào.

Tránh tự ý dùng thuốc hạ áp nhanh và mẹo dân gian

Sai lầm phổ biến nhất khi gặp cơn tăng huyết áp tại nhà là tự ý tìm kiếm các loại thuốc ngậm hạ áp dưới lưỡi có tác dụng nhanh hoặc uống dồn thêm nhiều liều thuốc điều trị hàng ngày. Sự sụt giảm huyết áp quá nhanh và đột ngột có thể làm giảm mạnh lưu lượng máu tưới lên não và mạch vành tim, vô tình dẫn tới thiếu máu não cục bộ hoặc nhồi máu cơ tim nguy hiểm.

Thuốc hạ huyết áp chỉ được sử dụng đúng theo đơn thuốc và phác đồ đã được bác sĩ điều trị hướng dẫn từ trước cho tình huống huyết áp tăng cao. Người bệnh tuyệt đối không dùng lại đơn thuốc cũ, không dùng chung đơn thuốc của người thân và không thử áp dụng các mẹo truyền miệng thiếu kiểm chứng như chích máu đầu ngón tay hay dái tai. Nếu người bệnh chưa từng được chẩn đoán tăng huyết áp hoặc không có hướng dẫn dự phòng từ trước, cách xử lý an toàn nhất vẫn là giữ người bệnh nghỉ ngơi và liên hệ nhân viên y tế để được tư vấn trực tiếp.

Chuẩn bị vận chuyển an toàn và cung cấp thông tin y tế

Trong lúc chờ đợi xe cứu thương hoặc trong suốt quá trình vận chuyển người bệnh đến bệnh viện, cần liên tục quan sát tri giác, nhịp thở và sắc mặt của bệnh nhân. Tránh để người bệnh tự đi bộ, tự điều khiển phương tiện giao thông hoặc leo cầu thang, bởi mọi hoạt động gắng sức lúc này đều có thể kích thích huyết áp tăng cao hơn.

Chuẩn bị sẵn sàng hồ sơ bệnh án gần nhất, sổ theo dõi huyết áp hàng ngày cùng các vỏ hộp hoặc đơn thuốc mà người bệnh đang sử dụng thường xuyên. Thông tin chi tiết về loại thuốc, liều dùng và thời gian uống viên thuốc gần nhất sẽ giúp bác sĩ tiếp nhận cấp cứu đưa ra quyết định xử trí can thiệp kịp thời, chuẩn xác, tránh tương tác thuốc và ngăn ngừa tái phát biến chứng tim mạch.

Lưu ý an toàn

Thông tin hướng dẫn sơ cứu chỉ mang tính chất hỗ trợ ban đầu và không thể thay thế cho chẩn đoán hay điều trị y khoa chuyên sâu từ bác sĩ. Khi phát hiện chỉ số huyết áp tăng cao bất thường hoặc đi kèm các dấu hiệu thần kinh và tim mạch cấp tính, gia đình cần liên hệ cấp cứu ngay lập tức. Tuyệt đối không tự ý dùng các loại thuốc hạ áp tác dụng nhanh, không ép người bệnh uống thuốc khi đang lơ mơ và không trì hoãn việc đưa người bệnh đến bệnh viện.

Tóm tắt

Sơ cứu cơn tăng huyết áp tại nhà hướng tới mục tiêu giữ an toàn, ổn định tâm lý và theo dõi sát các biến đổi thể chất. Mọi can thiệp bằng thuốc hay hạ áp nhanh đều phải thông qua chỉ định y khoa. Khi huyết áp tăng quá cao hoặc xuất hiện triệu chứng cảnh báo tổn thương cơ quan đích, việc đưa người bệnh đến bệnh viện kịp thời là yếu tố quyết định để bảo vệ tính mạng.