Nguyên nhân viêm tai giữa xuất tiết cấp và bán cấp thường gặp

Nguyên nhân viêm tai giữa xuất tiết là gì?

Viêm tai giữa xuất tiết là bệnh lý đặc trưng bởi sự hiện diện của dịch vô trùng, dịch thanh dịch hoặc dịch nhầy trong khoang tai giữa phía sau màng nhĩ còn nguyên vẹn. Tùy thuộc vào thời gian tích tụ dịch, bệnh được phân loại theo các giai đoạn khác nhau: giai đoạn cấp tính khi thời gian ứ dịch diễn ra dưới ba tuần, giai đoạn bán cấp tính kéo dài từ ba tuần đến khoảng ba tháng, và giai đoạn mạn tính khi kéo dài trên ba tháng.

Bản chất của tình trạng xuất tiết này không phải là một đợt nhiễm trùng sinh mủ phá hủy màng tai mà là hậu quả của sự gián đoạn quá trình trao đổi khí và dẫn lưu tự nhiên của tai giữa. Khi dịch ứ đọng, hoạt động rung động của chuỗi xương con và màng nhĩ bị cản trở, dẫn đến hiện tượng nghe kém dẫn truyền tạm thời. Nhận diện các nguyên nhân trực tiếp và yếu tố nguy cơ thúc đẩy là bước đầu tiên để bảo vệ sức khỏe tai toàn diện.

Rối loạn chức năng và tắc nghẽn vòi tai Eustache

Rối loạn chức năng vòi nhĩ, hay còn gọi là vòi tai Eustache, là cơ chế then chốt hàng đầu gây ra viêm tai giữa xuất tiết cấp và bán cấp. Vòi tai có nhiệm vụ cân bằng áp suất khí quyển giữa tai giữa với môi trường ngoài và dẫn lưu dịch sinh lý từ hòm nhĩ xuống họng mũi. Khi niêm mạc vòi tai bị sưng nề hoặc lòng vòi bị chèn ép cơ học, không khí trong hòm nhĩ dần bị hấp thu tạo nên một áp lực âm kéo dài. Áp lực âm này kích thích niêm mạc hòm nhĩ tăng tính thấm thành mạch, dẫn đến hiện tượng thoát dịch thanh dịch hoặc dịch nhầy tích tụ lại trong tai. Ở trẻ em, vòi tai có cấu trúc giải phẫu ngắn hơn, nằm ngang hơn và sụn mềm hơn so với người lớn, khiến tình trạng tắc nghẽn vòi tai dễ xảy ra hơn khi có bất kỳ tác động kích thích nào từ đường hô hấp trên.

Nhiễm trùng đường hô hấp trên và viêm VA kế cận

Nhiễm trùng đường hô hấp trên như cảm lạnh, cúm, viêm mũi họng cấp tính là yếu tố khởi phát phổ biến nhất dẫn đến viêm tai giữa xuất tiết. Các tác nhân siêu vi hoặc vi khuẩn gây viêm lan rộng từ vòm họng qua lỗ vòi tai vào hòm nhĩ, gây viêm niêm mạc nhẹ và tăng tiết dịch. Sau các đợt viêm tai giữa cấp mủ đã thoái lui các triệu chứng rầm rộ như sốt hay đau tai, tình trạng dịch ứ đọng vô trùng hoặc bán cấp vẫn có thể tiếp diễn trong nhiều tuần nếu lỗ thông khí chưa hồi phục hoàn toàn. Bên cạnh đó, tổ chức lympho vòm mũi họng như sùi vòm VA phì đại hoặc viêm nhiễm mạn tính là ổ vi khuẩn thường trực gây viêm phù nề liên tục cửa vòi nhĩ, đặc biệt ở lứa tuổi mẫu giáo và tiểu học.

Yếu tố dị ứng, chấn thương áp lực và kích ứng niêm mạc

Viêm mũi dị ứng và viêm xoang dị ứng tạo ra phản ứng viêm toàn bộ niêm mạc đường thở trên, làm niêm mạc vòm họng và vòi nhĩ phù nề kéo dài. Tình trạng sung huyết mạn tính này cản trở chuyển động của các vi nhung mao dẫn lưu dịch, làm tăng độ quánh của chất nhầy trong hòm nhĩ. Ngoài dị ứng, những thay đổi đột ngột về áp suất không khí khi đi máy bay hạ cánh hoặc lặn sâu xuống nước cũng có thể gây chấn thương áp lực tai giữa. Hiện tượng chênh lệch áp suất làm vòi tai bị ép chặt không mở ra được, dẫn đến sung huyết cấp tính màng nhĩ và thoát dịch vào tai giữa. Trào ngược dịch vị dạ dày thực quản lên vùng họng thanh quản cũng được ghi nhận là một yếu tố kích ứng niêm mạc vòi tai ở một số người.

Bất thường giải phẫu vùng vòm họng và ảnh hưởng từ môi trường sống

Ở người trưởng thành, bên cạnh viêm mũi xoang mạn tính và polyp mũi, viêm tai giữa xuất tiết một bên kéo dài từ giai đoạn cấp sang bán cấp có thể liên quan đến các khối u vùng vòm họng chèn ép lỗ vòi nhĩ. Dị hình vách ngăn mũi, phì đại cuốn mũi dưới cản trở luồng thông khí mũi họng cũng góp phần làm nặng thêm tình trạng tắc vòi tai. Về mặt môi trường sống, việc thường xuyên tiếp xúc với khói thuốc lá thụ động, sống trong môi trường ô nhiễm khói bụi hoặc thời tiết giao mùa hanh lạnh làm suy giảm đáng kể khả năng tự làm sạch của biểu mô đường hô hấp. Trẻ nhỏ gửi nhà trẻ sớm, bú bình ở tư thế nằm ngửa cũng dễ bị dịch sữa trào ngược vào vòi tai gây ứ trệ dịch hòm nhĩ.

Lưu ý an toàn

Thông tin về nguyên nhân gây bệnh mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe, không thay thế cho chẩn đoán y khoa chuyên sâu. Người bệnh tuyệt đối không tự ý chọc ngoáy tai, không nhỏ các loại thuốc hay dung dịch dân gian vào tai khi chưa có kết luận của bác sĩ chuyên khoa. Mọi tình trạng nghe kém, đầy tức tai kéo dài hoặc tái phát cần được thăm khám bằng nội soi tai mũi họng và đo thính lực tại cơ sở y tế uy tín.

Tóm tắt

Viêm tai giữa xuất tiết cấp và bán cấp xuất phát từ nhiều nguyên nhân liên quan đến rối loạn vòi tai và viêm nhiễm đường hô hấp trên. Hiểu rõ các yếu tố này giúp người bệnh chủ động phòng ngừa, phát hiện sớm tình trạng ứ dịch trong tai và đi khám chuyên khoa Tai Mũi Họng kịp thời, bảo vệ thính lực hiệu quả.