Nguyên nhân và triệu chứng viêm hầu họng thường gặp

Viêm hầu họng là gì?

Viêm hầu họng là tình trạng viêm nhiễm niêm mạc ở vùng hầu và họng, một bộ phận quan trọng thuộc đường hô hấp trên. Vùng hầu họng nằm phía sau khoang miệng và khoang mũi, đóng vai trò dẫn khí vào thanh quản, phổi và dẫn thức ăn xuống thực quản. Khi niêm mạc khu vực này bị tấn công bởi vi sinh vật gây hại hoặc các tác nhân kích thích từ môi trường, phản ứng viêm sẽ xuất hiện dẫn đến hiện tượng sưng, đỏ, đau rát và vướng họng. Tình trạng này rất phổ biến, có thể gặp ở mọi lứa tuổi, đặc biệt bùng phát mạnh vào thời điểm giao mùa hoặc thời tiết lạnh ẩm. Mặc dù phần lớn các trường hợp viêm hầu họng đều ở mức độ nhẹ và tự khỏi sau vài ngày, một số trường hợp do vi khuẩn hoặc đi kèm biến chứng có thể tiến triển nghiêm trọng nếu không được theo dõi và xử trí đúng cách.

Các nguyên nhân chính gây nên tình trạng viêm hầu họng

Nguyên nhân gây viêm hầu họng được chia thành hai nhóm chính bao gồm tác nhân vi sinh vật và các yếu tố môi trường không nhiễm trùng. Trong số các tác nhân vi sinh vật, vi rút đường hô hấp chiếm phần lớn các trường hợp mắc bệnh. Các loại vi rút thường gặp bao gồm vi rút cảm lạnh thông thường, vi rút cúm, vi rút hợp bào hô hấp và một số chủng vi rút khác. Bên cạnh vi rút, vi khuẩn cũng là nguyên nhân quan trọng, điển hình nhất là liên cầu khuẩn nhóm A, có thể gây ra viêm họng do liên cầu với các biểu hiện nặng nề hơn.

Ngoài ra, viêm hầu họng không do nhiễm trùng có thể khởi phát từ sự kích thích liên tục của khói thuốc lá, ô nhiễm không khí, hóa chất độc hại, hoặc do tình trạng trào ngược axit dạ dày thực quản làm tổn thương niêm mạc họng. Thói quen thở bằng miệng khi bị nghẹt mũi kéo dài cũng làm khô và kích ứng niêm mạc hầu họng.

Triệu chứng biểu hiện thường gặp ở bệnh nhân viêm hầu họng

Dấu hiệu lâm sàng của viêm hầu họng có thể xuất hiện đột ngột hoặc tiến triển từ từ tùy thuộc vào căn nguyên gây bệnh. Biểu hiện đặc trưng nhất là cảm giác đau rát, vướng họng, ngứa họng hoặc khô rát khu vực phía sau khoang miệng. Cơn đau thường trở nên dữ dội hơn mỗi khi người bệnh thực hiện động tác nuốt nước bọt, thức ăn hoặc nước uống. Khi quan sát khoang họng, có thể thấy niêm mạc hầu họng bị đỏ, sưng tấy, đôi khi xuất hiện các mảng mủ trắng hoặc vệt mủ trên bề mặt amidan.

Đi kèm với triệu chứng tại chỗ, người bệnh thường có các biểu hiện toàn thân như sốt nhẹ đến sốt cao, mệt mỏi, đau đầu, đau mỏi cơ thể và nổi hạch sưng đau ở vùng cổ hoặc dưới hàm. Trong các trường hợp viêm hầu họng do vi rút hô hấp, bệnh nhân có thể kèm theo triệu chứng hắt hơi, chảy nước mũi, nghẹt mũi, ho khan hoặc ho có đờm và khàn tiếng nhẹ.

Những yếu tố nguy cơ làm tăng khả năng nhiễm bệnh

Một số yếu tố môi trường và thói quen sinh hoạt có thể làm tăng đáng kể nguy cơ bị viêm hầu họng ở cả trẻ em và người lớn. Việc tiếp xúc thường xuyên với môi trường đông người như trường học, công sở hay phương tiện giao thông công cộng tạo điều kiện thuận lợi cho các vi sinh vật đường hô hấp lây lan qua giọt bắn. Thời tiết thay đổi thất thường, độ ẩm không khí thấp hoặc sử dụng điều hòa nhiệt độ ở mức quá lạnh làm niêm mạc đường hô hấp trên bị khô, suy giảm khả năng bảo vệ tự nhiên.

Bên cạnh đó, những người có sức đề kháng suy giảm, người mắc các bệnh lý mãn tính, người có thói quen hút thuốc lá hoặc thường xuyên hít phải khói thuốc thụ động cũng dễ bị viêm hầu họng hơn. Trẻ nhỏ và người cao tuổi là hai nhóm đối tượng có nguy cơ cao mắc bệnh và dễ gặp biến chứng do hệ miễn dịch chưa hoàn thiện hoặc đã suy giảm.

Biện pháp chăm sóc và giảm bớt khó chịu tại nhà

Để hỗ trợ cơ thể hồi phục và giảm bớt các cảm giác khó chịu do viêm hầu họng gây ra, người bệnh có thể thực hiện một số biện pháp chăm sóc phù hợp tại nhà. Việc dành nhiều thời gian nghỉ ngơi, hạn chế nói nhiều và bổ sung đủ nước cho cơ thể là vô cùng quan trọng. Uống nước ấm, nước trái cây hoặc sử dụng các loại trà thảo mộc dịu nhẹ giúp duy trì độ ẩm cho niêm mạc họng và hỗ trợ làm dịu cảm giác đau rát.

Súc miệng thường xuyên bằng nước muối sinh lý ấm giúp làm sạch bề mặt hầu họng và giảm lượng vi sinh vật tại chỗ. Người bệnh cũng nên giữ ấm vùng cổ, sử dụng máy tạo độ ẩm không khí trong phòng ngủ và tránh xa các tác nhân kích thích như khói thuốc, bụi bẩn, đồ ăn quá cay nóng hoặc thức uống quá lạnh. Khi cần thiết, việc tư vấn với dược sĩ hoặc bác sĩ để chọn các giải pháp hỗ trợ giảm đau nhẹ là điều nên làm.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo giáo dục và không thể thay thế cho việc chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị từ bác sĩ chuyên khoa. Mỗi cá nhân có thể có căn nguyên gây bệnh và tình trạng sức khỏe nền khác nhau, do đó không nên tự ý mua thuốc kháng sinh hay thay đổi liều lượng điều trị khi chưa có hướng dẫn y tế. Người bệnh cần chủ động đi khám tại các cơ sở y tế nếu triệu chứng kéo dài không giảm hoặc có dấu hiệu bất thường.

Tóm tắt

Viêm hầu họng là tình trạng bệnh lý đường hô hấp trên phổ biến với nhiều nguyên nhân vi rút, vi khuẩn và môi trường khác nhau. Việc nhận biết sớm các triệu chứng, áp dụng biện pháp chăm sóc tại nhà đúng cách và thăm khám y khoa kịp thời sẽ giúp người bệnh nhanh chóng đẩy lùi cảm giác khó chịu và ngăn ngừa các biến chứng không đáng có.