Nguyên nhân và triệu chứng viêm amidan mủ ở người lớn thường gặp

Viêm amidan mủ ở người lớn là gì?

Viêm amidan hốc mủ ở người lớn là bệnh lý viêm nhiễm đường hô hấp trên khá phổ biến, đặc trưng bởi sự xuất hiện của các đốm hoặc khối mủ trắng ngà trong các khe hốc của amidan khẩu cái. Về mặt giải phẫu, amidan có cấu trúc gồm nhiều khe, rãnh và hốc sâu đóng vai trò bắt giữ vi sinh vật. Tuy nhiên, khi vi khuẩn phát triển mạnh kết hợp với xác tế bào miễn dịch và cặn thức ăn bị mắc lại, các hốc này trở thành ổ chứa chất bã đậu và mủ viêm.

Ở người trưởng thành, bệnh thường diễn tiến dai dẳng hoặc bùng phát từng đợt cấp tính trên nền mạn tính. Bệnh không chỉ gây trở ngại trong ăn uống, giao tiếp hàng ngày do cảm giác ngứa rát, vướng víu và hơi thở có mùi, mà còn có thể tiến triển thành các ổ áp xe nguy hiểm nếu vi khuẩn xâm lấn sâu vào các tổ chức mô liên kết lân cận.

Căn nguyên và các yếu tố thuận lợi làm bùng phát bệnh

• Tác nhân gây viêm amidan mủ thường khởi nguồn từ vi khuẩn đường hô hấp, trong đó liên cầu khuẩn, tụ cầu khuẩn hoặc vi khuẩn kỵ khí là những tác nhân phổ biến. Một số trường hợp bắt đầu sau nhiễm virus đường hô hấp trên làm giảm sức đề kháng niêm mạc họng, tạo điều kiện cho vi khuẩn cơ hội xâm nhập bùng phát.
• Bên cạnh đó, các yếu tố thuận lợi ở người trưởng thành làm gia tăng nguy cơ mắc bệnh bao gồm thói quen hút thuốc lá thường xuyên, hít phải khói bụi công nghiệp, trào ngược dạ dày thực quản đưa acid dịch vị lên kích ứng vòm họng, vệ sinh răng miệng chưa đúng cách và sức đề kháng suy giảm do căng thẳng kéo dài.

Dấu hiệu và triệu chứng điển hình của viêm amidan mủ ở người lớn

• Ở người trưởng thành, triệu chứng nổi bật nhất là cảm giác đau rát họng âm ỉ hoặc tăng mạnh khi nuốt thức ăn và nuốt nước bọt. Cơn đau có thể lan dọc lên tai do kích thích dây thần kinh vùng hầu họng.
• Ngoài đau họng, bệnh nhân thường xuất hiện triệu chứng vướng nghẹn ở cổ họng, cảm giác như có dị vật mắc kẹt, ho khan hoặc ho khạc ra những hạt nhỏ lấm tấm màu trắng đục có mùi rất khó chịu. Đi kèm với đó là tình trạng hơi thở có mùi hôi kéo dài dù đã đánh răng kỹ. Khi đợt viêm cấp bùng phát trên nền mạn tính, người lớn có thể bị sốt nhẹ, mệt mỏi, sưng đau hạch góc hàm hai bên.

Hình thái tổn thương mủ tại amidan nhận biết qua quan sát

• Khi quan sát khoang miệng dưới ánh sáng tốt, có thể nhận thấy hai khối amidan khẩu cái sưng to, sung huyết đỏ. Trên bề mặt khối amidan xuất hiện nhiều chấm hoặc mảng chất bã màu trắng ngà, vàng nhạt lấp đầy các khe hốc.
• Khối chất mủ này là hỗn hợp gồm xác bạch cầu, vi khuẩn hoại tử cùng cặn bã thức ăn đọng lại. Người bệnh tuyệt đối không được tự ý ấn ép, chọc ngoáy bề mặt amidan vì sẽ gây trầy xước niêm mạc, kích thích phản ứng viêm rầm rộ hơn hoặc dẫn đến nguy cơ nhiễm trùng lan tỏa.

Nguy cơ biến chứng khi tình trạng ứ mủ không được kiểm soát

• Nếu không được can thiệp y tế đúng hướng, viêm amidan mủ ở người lớn có thể dẫn đến các biến chứng cục bộ như viêm mô tế bào quanh amidan hoặc áp xe quanh amidan gây khít hàm, nuốt khó nghiêm trọng và khó thở.
• Viêm nhiễm kéo dài còn có thể lan rộng sang các cơ quan lân cận thuộc đường hô hấp trên, gây viêm xoang mạn tính, viêm tai giữa thanh dịch hoặc viêm thanh khí phế quản. Với những trường hợp do liên cầu khuẩn tan huyết beta nhóm A không được kiểm soát triệt để, người bệnh còn đối mặt với nguy cơ biến chứng xa như thấp tim, viêm cầu thận cấp hoặc viêm khớp cấp tính.

Chăm sóc vòm họng và biện pháp phòng ngừa tái phát hiệu quả

• Để hạn chế tình trạng viêm tái phát, người lớn cần chủ động súc họng miệng hàng ngày bằng dung dịch nước muối sinh lý hoặc nước súc họng kháng khuẩn dịu nhẹ. Giữ thói quen chải răng sau mỗi bữa ăn và thay bàn chải định kỳ.
• Nên uống nhiều nước ấm, duy trì chế độ dinh dưỡng giàu vitamin để củng cố hệ miễn dịch, tránh đồ uống quá lạnh, đồ ăn cay nóng nhiều dầu mỡ và hạn chế tiếp xúc với khói thuốc lá. Người có bệnh lý trào ngược dạ dày thực quản cần kiểm soát tốt nồng độ acid dịch vị để tránh làm tổn thương kéo dài niêm mạc họng hầu. Khi có triệu chứng sốt cao, khít hàm hoặc nuốt đau dữ dội, người bệnh cần tới ngay cơ sở y tế chuyên khoa tai mũi họng để được thăm khám.

Lưu ý an toàn

Các thông tin cung cấp chỉ nhằm mục đích phổ biến kiến thức sức khỏe cộng đồng và không thay thế cho chẩn đoán hay phác đồ điều trị của bác sĩ chuyên khoa. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua thuốc kháng sinh, thuốc giảm đau để sử dụng tại nhà hoặc dùng các dụng cụ sắc nhọn để chọc, cạy các nốt mủ amidan. Khi gặp các dấu hiệu bất thường như sốt cao, khó thở, nuốt đau nghẹn hoặc khít hàm, cần đến ngay cơ sở y tế có chuyên khoa Tai Mũi Họng để được xử trí an toàn.

Tóm tắt

Viêm amidan hốc mủ ở người trưởng thành không chỉ gây đau rát, vướng víu họng mà còn tiềm ẩn nguy cơ biến chứng nếu không được xử trí đúng chuyên khoa. Người bệnh tuyệt đối không nên tự cạy gắp mủ hay tự ý dùng kháng sinh tại nhà, thay vào đó cần đi khám bác sĩ tai mũi họng để được chẩn đoán nguyên nhân và có kế hoạch can thiệp an toàn.