Nguyên nhân và cách điều trị khi bị tổn thương đám rối thần kinh cánh tay

Tổn thương đám rối thần kinh cánh tay là gì?

Đám rối thần kinh cánh tay là tập hợp các rễ thần kinh xuất phát từ tủy sống cổ và ngực trên, đan xen tạo thành các thân, phân nhánh và dây thần kinh ngoại biên chi phối vận động cùng cảm giác cho vai, cánh tay, cẳng tay và bàn tay. Khi mạng lưới này bị tổn thương do kéo căng quá mức, chèn ép hoặc đứt rách, các tín hiệu dẫn truyền thần kinh từ não bộ đến các cơ quan vận động sẽ bị gián đoạn. Hậu quả là người bệnh có thể bị suy giảm cảm giác, đau rát thần kinh dữ dội hoặc mất khả năng điều khiển các cử động của bàn tay và cánh tay, làm suy giảm nghiêm trọng khả năng tự chăm sóc bản thân hàng ngày.

Các nguyên nhân thường gặp gây tổn thương đám rối thần kinh cánh tay

Đám rối thần kinh cánh tay là mạng lưới thần kinh phức tạp xuất phát từ các nhánh thần kinh gai sống cổ từ C5 đến T1, chịu trách nhiệm chi phối toàn bộ cảm giác và vận động của vai, cánh tay, cẳng tay và bàn tay.

Tổn thương mạng lưới này thường xuất phát từ chấn thương năng lượng cao như tai nạn giao thông xe máy, tai nạn lao động hoặc va chạm thể thao mạnh khiến vùng đầu cổ và vai bị giằng giật theo hai hướng ngược nhau. Sự kéo căng đột ngột làm các bó sợi thần kinh bị giãn, rách một phần hoặc đứt lìa hoàn toàn.

Ngoài chấn thương cơ học, tổn thương còn có thể xảy ra trong các ca sinh khó khi vai thai nhi bị kẹt lại trong khung chậu người mẹ. Một số bệnh cảnh ít gặp hơn bao gồm khối u chèn ép vùng đỉnh phổi, biến chứng sau xạ trị ung thư vùng cổ ngực hoặc viêm đám rối thần kinh cánh tay tự miễn. Mọi nguyên nhân đều dẫn đến tình trạng gián đoạn tín hiệu chỉ huy từ tủy sống xuống các cơ quan vận động ngoại vi.

Dấu hiệu nhận biết và mức độ ảnh hưởng đến vận động chi trên

Mức độ biểu hiện lâm sàng phụ thuộc vào vị trí và số lượng rễ thần kinh bị ảnh hưởng. Người bệnh thường cảm thấy đau nhức dữ dội lan từ cổ xuống vai và cánh tay, kèm theo cảm giác tê bì, châm chích hoặc mất hoàn toàn cảm giác ở một phần da chi trên.

Về mặt vận động, tình trạng yếu cơ hoặc liệt hoàn toàn có thể xảy ra. Nếu tổn thương rễ thần kinh C5 và C6, người bệnh sẽ khó nhấc vai, dạng cánh tay và gập khuỷu tay. Nếu tổn thương rễ thần kinh C8 và T1, bàn tay và các ngón tay sẽ mất sự khéo léo, khó cầm nắm đồ vật và teo dần các cơ gian cốt.

Trong những trường hợp đứt toàn bộ các rễ từ C5 đến T1, toàn bộ cánh tay có thể bị liệt mềm hoàn toàn buông thõng bên thân mình. Sự mất cảm giác sâu còn khiến người bệnh dễ bị bỏng, trầy xước da mà không hề hay biết, làm tăng nguy cơ loét và nhiễm trùng thứ phát.

Các phương pháp chẩn đoán chuyên sâu xác định vị trí tổn thương

Quá trình thăm khám bắt đầu bằng đánh giá lâm sàng chi tiết sức cơ của từng nhóm cơ vận động và vẽ bản đồ rối loạn cảm giác trên da. Bác sĩ chuyên khoa thần kinh sẽ kiểm tra các phản xạ gân xương chi trên để định vị sơ bộ tầng tổn thương.

Chẩn đoán hình ảnh đóng vai trò quyết định trong việc xác định giải phẫu tổn thương. Chụp cộng hưởng từ đám rối thần kinh cánh tay và cột sống cổ giúp phát hiện các ổ tụ máu, khối u chèn ép hoặc tình trạng nhổ rễ thần kinh ra khỏi tủy sống. Chụp cắt lớp vi tính kết hợp bơm thuốc cản quang tủy sống cũng có thể được áp dụng khi cần khảo sát chi tiết bao rễ thần kinh.

Đo điện cơ và khảo sát dẫn truyền thần kinh là xét nghiệm chức năng không thể thiếu. Phương pháp này thường được thực hiện sau chấn thương khoảng ba đến bốn tuần để đánh giá chính xác mức độ mất phân bố thần kinh và theo dõi khả năng tái phân bố thần kinh theo thời gian, giúp bác sĩ đưa ra chỉ định can thiệp thích hợp.

Hướng điều trị bảo tồn và phục hồi chức năng vận động

Phương pháp điều trị bảo tồn được ưu tiên cho các trường hợp tổn thương nhẹ như đụng dập hoặc giãn sợi trục mà cấu trúc bao bao ngoài thần kinh vẫn còn nguyên vẹn. Bác sĩ có thể chỉ định các thuốc kiểm soát đau thần kinh, thuốc kháng viêm và vitamin nhóm B hỗ trợ dinh dưỡng tế bào thần kinh theo đơn điều trị y khoa.

Vật lý trị liệu và phục hồi chức năng cần được tiến hành sớm ngay khi giai đoạn cấp tính qua đi. Các bài tập vận động thụ động giúp duy trì tầm vận động của khớp vai, khớp khuỷu và các ngón tay, ngăn ngừa tình trạng co rút gân và cứng khớp. Kỹ thuật viên có thể sử dụng kích thích điện để kích thích các cơ bị mất phân bố thần kinh nhằm làm chậm quá trình teo cơ.

Người bệnh được hướng dẫn sử dụng nẹp nâng đỡ cánh tay hoặc treo tay nhằm giảm sức căng kéo lên đám rối thần kinh và tránh tình trạng bán trật khớp vai do liệt các cơ đai vai. Quá trình theo dõi định kỳ mỗi tháng giúp đánh giá sự tiến triển vận động tự nhiên của chi trên.

Các can thiệp phẫu thuật vi phẫu và tái tạo thần kinh

Khi dây thần kinh bị đứt hoàn toàn hoặc các rễ thần kinh bị nhổ khỏi tủy sống, can thiệp phẫu thuật vi phẫu là giải pháp duy nhất để tái lập sự dẫn truyền tín hiệu. Thời điểm phẫu thuật tối ưu thường nằm trong khoảng ba đến sáu tháng đầu sau chấn thương trước khi các bản vận động cơ bị thoái hóa không thể hồi phục.

Các kỹ thuật vi phẫu phổ biến bao gồm giải phóng chèn ép thần kinh, khâu nối trực tiếp hai đầu dây thần kinh bằng chỉ vi phẫu hoặc ghép thần kinh tự thân lấy từ dây thần kinh hiển ở cẳng chân khi có khoảng hở mô lớn. Trong trường hợp rễ thần kinh bị nhổ khỏi tủy sống không thể khâu nối tại chỗ, phẫu thuật chuyển dây thần kinh sẽ được thực hiện bằng cách lấy một phần dây thần kinh vận động lân cận ít quan trọng hơn để nối vào nhánh thần kinh chi phối các cơ trọng yếu như cơ nhị đầu hoặc cơ delta.

Đối với những trường hợp đến muộn sau một năm khi cơ đã bị teo xơ hóa vĩnh viễn, bác sĩ chỉnh hình có thể cân nhắc chuyển gân hoặc chuyển cơ tự do có cuống mạch thần kinh để khôi phục một phần chức năng gấp khuỷu và cầm nắm cơ bản.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe cộng đồng và không thay thế cho việc chẩn đoán hay chỉ định phác đồ điều trị y khoa. Người bệnh nghi ngờ có tổn thương đám rối thần kinh cánh tay tuyệt đối không tự ý đắp thuốc lá, giác hơi hay nắn bóp thô bạo vùng cổ vai. Việc dùng thuốc giảm đau hoặc thuốc bổ thần kinh cần tuân thủ nghiêm ngặt theo đơn của bác sĩ chuyên khoa thần kinh để phòng tránh tác dụng phụ nguy hiểm.

Tóm tắt

Tổn thương đám rối thần kinh cánh tay là bệnh cảnh phức tạp cần được đánh giá tỉ mỉ bởi các bác sĩ chuyên khoa thần kinh và chấn thương chỉnh hình. Việc thăm khám sớm giúp xác định chính xác mức độ tổn hại và can thiệp kịp thời trong khung thời gian vàng. Người bệnh cần kiên trì tuân thủ chương trình phục hồi chức năng để tối ưu hóa khả năng hồi phục vận động chi trên.