Nguyên nhân và cách điều trị bệnh tăng nhãn áp ở trẻ em
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Tăng nhãn áp ở trẻ em là bệnh lý nhãn khoa nguy hiểm đặc trưng bởi tình trạng tăng áp lực bên trong nhãn cầu, đe dọa trực tiếp đến cấu trúc thần kinh thị giác và khả năng nhìn của trẻ. Bệnh có thể xuất hiện ngay từ lúc mới sinh hoặc tiến triển trong những năm đầu đời do rối loạn dòng thoát lưu thủy dịch.
Nhận diện sớm các dấu hiệu bất thường và hiểu rõ bản chất nguyên nhân giúp cha mẹ đưa trẻ đi khám kịp thời tại các cơ sở chuyên khoa mắt. Can thiệp y khoa đúng thời điểm là chìa khóa then chốt để ngăn chặn biến chứng mù lòa vĩnh viễn và giúp trẻ duy trì thị lực phát triển bình thường.
Tăng nhãn áp ở trẻ em là gì?
Tăng nhãn áp ở trẻ em bao gồm một nhóm các rối loạn nhãn khoa khiến áp lực nội nhãn tăng cao vượt quá ngưỡng chịu đựng sinh lý của mắt trẻ. Áp lực này xuất phát từ việc tích tụ thủy dịch do đường thoát lưu qua vùng bè tại góc tiền phòng bị cản trở hoặc phát triển không hoàn chỉnh. Do cấu trúc củng mạc và giác mạc của trẻ nhỏ còn mềm và có tính đàn hồi cao, áp lực kéo dài không chỉ làm tổn thương đầu dây thần kinh thị giác mà còn khiến nhãn cầu giãn to ra. Bệnh có thể biểu hiện dưới dạng glôcôm bẩm sinh nguyên phát hoặc glôcôm thứ phát đi kèm các bệnh lý mắt và dị tật toàn thân khác. Đây là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây suy giảm thị giác không hồi phục ở trẻ em nếu không được chẩn đoán và điều trị thích hợp.
Cơ chế phát sinh bệnh tăng nhãn áp ở trẻ nhỏ
Ở mắt bình thường, thủy dịch liên tục được tiết ra để nuôi dưỡng các cấu trúc nội nhãn rồi thoát ra ngoài qua vùng bè. Với bệnh tăng nhãn áp ở trẻ em, sự phát triển bất thường của góc tiền phòng cản trở dòng chảy này, làm ứ đọng dịch và khiến áp lực nội nhãn tăng cao. Mắt trẻ nhỏ có độ đàn hồi lớn nên áp lực tăng có thể làm giãn nở giác mạc và củng mạc, tạo hiện tượng mắt to bất thường. Tình trạng này kéo dài gây chèn ép mạch máu nuôi dưỡng và làm teo lõm dây thần kinh thị giác, dẫn đến suy giảm thị lực vĩnh viễn.
Các nhóm nguyên nhân và yếu tố nguy cơ thường gặp
Nguyên nhân gây bệnh thường được chia thành hai nhóm chính là nguyên phát và thứ phát. Nhóm nguyên phát xuất phát từ khiếm khuyết cấu trúc góc thoát lưu thủy dịch bẩm sinh trong quá trình phát triển phôi thai, đôi khi liên quan đến đột biến gen di truyền trong gia đình. Nhóm thứ phát hình thành sau các biến cố nhãn khoa khác như chấn thương mắt, viêm màng bồ đào, biến chứng sau phẫu thuật đục thủy tinh thể bẩm sinh, hội chứng Sturge-Weber hoặc do sử dụng thuốc nhóm corticosteroid nhỏ mắt kéo dài mà không có chỉ định y khoa.
Những biểu hiện bất thường ở mắt cần được chú ý
Khác với người lớn thường chỉ phát hiện qua đo nhãn áp, trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ bị tăng nhãn áp thường có tam chứng kinh điển gồm sợ ánh sáng, chảy nước mắt sống và co quắp mi mắt. Trẻ thường quấy khóc, hay dụi mắt, vùi mặt vào ngực mẹ hoặc né tránh ánh đèn. Khi áp lực nội nhãn tăng kéo dài, giác mạc trẻ trở nên phù nề, mất độ trong suốt và chuyển sang màu trắng đục. Giác mạc và nhãn cầu cũng có thể to hơn mắt bình thường, dân gian hay gọi là mắt trâu. Ở trẻ lớn hơn, biểu hiện có thể là nhìn mờ dần hoặc thu hẹp tầm nhìn ngoại vi.
Quy trình thăm khám và chẩn đoán nhãn khoa ở trẻ em
Khám mắt cho trẻ nhỏ đòi hỏi bác sĩ chuyên khoa nhãn khoa nhi tiến hành cẩn thận, nhiều trường hợp cần thực hiện dưới gây mê để đảm bảo kết quả chính xác. Bác sĩ sẽ đo nhãn áp bằng nhãn áp kế chuyên dụng, soi góc tiền phòng để đánh giá cấu trúc vùng bè, đo đường kính giác mạc và kiểm tra đáy mắt nhằm đánh giá tỷ lệ lõm đĩa thị giác. Ngoài ra, siêu âm mắt hoặc chụp cắt lớp quang học bán phần trước và gai thị có thể được thực hiện để đánh giá toàn diện mức độ tổn thương thần kinh thị giác.
Định hướng can thiệp và kiểm soát áp lực nội nhãn
Khác với người lớn thường ưu tiên dùng thuốc trước, điều trị tăng nhãn áp bẩm sinh ở trẻ em hầu hết cần can thiệp ngoại khoa để tái lập đường thoát thủy dịch. Các kỹ thuật phẫu thuật phổ biến bao gồm mở góc tiền phòng, mở bè hoặc cắt bè củng mạc. Trong một số trường hợp phức tạp, bác sĩ có thể đặt van dẫn lưu tiền phòng hoặc quang đông thể mi. Thuốc nhỏ mắt hạ nhãn áp nhóm chẹn thụ thể beta, ức chế men carbonic anhydrase hoặc tương tự prostaglandin thường chỉ đóng vai trò hỗ trợ kiểm soát áp lực tạm thời trước và sau can thiệp phẫu thuật. Sau khi nhãn áp ổn định, trẻ cần được theo dõi phục hồi thị giác, chỉnh tật khúc xạ và điều trị phòng ngừa nhược thị.
Lưu ý an toàn
Thông tin cung cấp chỉ nhằm mục đích nâng cao nhận thức sức khỏe cộng đồng và không thay thế cho việc chẩn đoán hay điều trị y khoa chuyên sâu. Tuyệt đối không tự ý mua các loại thuốc nhỏ mắt chứa corticosteroid hoặc thuốc hạ nhãn áp để dùng cho trẻ mà không có hướng dẫn từ bác sĩ mắt. Mọi can thiệp và phác đồ điều trị tăng nhãn áp cho trẻ bắt buộc phải do bác sĩ chuyên khoa nhãn khoa chỉ định và theo dõi sát sao.
Tóm tắt
Tăng nhãn áp ở trẻ em là bệnh lý nhãn khoa phức tạp đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa gia đình và bác sĩ chuyên khoa mắt. Việc phát hiện sớm và can thiệp kịp thời giúp giảm thiểu tối đa tổn thương thần kinh thị giác. Phụ huynh nên duy trì lịch tái khám định kỳ để bảo vệ thị lực lâu dài cho con.
Nguồn tham khảo
- Pakistan Armed Forces Medical Journal: Success Rate of Goniotomy in Terms of Intraocular Pressure Control in Pediatric Glaucoma Patients
- Graefe’s Archive for Clinical and Experimental Ophthalmology: Correlation of postoperative axial length growth and intraocular pressure in congenital glaucoma – a retrospective study in trabeculotomy and goniotomy
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Bệnh tăng nhãn áp có thể gặp ở độ tuổi nào của trẻ?
Bệnh có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi từ sơ sinh, trẻ nhỏ cho đến thiếu niên. Dạng bẩm sinh thường bộc lộ rõ nhất trong năm đầu đời của trẻ.
Có thể dùng thuốc nhỏ mắt của người lớn cho trẻ bị tăng nhãn áp không?
Không được tự ý dùng. Nhiều thuốc nhỏ mắt của người lớn có nồng độ hoặc hoạt chất không an toàn cho trẻ nhỏ. Mọi loại thuốc đều phải do bác sĩ nhãn khoa chỉ định.
Trẻ đã phẫu thuật hạ nhãn áp thành công có cần tái khám định kỳ không?
Trẻ bị tăng nhãn áp bẩm sinh hoặc thứ phát đều cần theo dõi định kỳ suốt thời thơ ấu và tuổi trưởng thành để kiểm soát nhãn áp và bảo vệ chức năng thị giác.
Dấu hiệu nào cảnh báo cha mẹ cần đưa trẻ đi khám mắt khẩn cấp?
Phụ huynh nên đưa trẻ đi khám ngay nếu mắt trẻ to bất thường, giác mạc đục mờ, sợ ánh sáng, chảy nước mắt sống nhiều hoặc trẻ kêu đau mắt liên tục.
Phẫu thuật có chữa khỏi hoàn toàn tăng nhãn áp ở trẻ em không?
Tùy thuộc nguyên nhân và sự đáp ứng của từng mắt. Phẫu thuật giúp giải phóng đường thoát lưu thủy dịch, nhưng trẻ vẫn cần theo dõi sát để phòng ngừa tái phát hoặc nhược thị.
