Nguyên nhân và biểu hiện trẻ bị suy dinh dưỡng cha mẹ cần biết

Suy dinh dưỡng ở trẻ là gì?

Suy dinh dưỡng ở trẻ nhỏ là tình trạng thiếu hụt năng lượng, protein và các vi chất dinh dưỡng thiết yếu, cản trở quá trình tăng trưởng bình thường của cơ thể. Tình trạng này phản ánh sự mất cân bằng giữa lượng dưỡng chất nạp vào qua đường ăn uống và nhu cầu cần thiết cho sự phát triển, tái tạo mô và duy trì hoạt động hằng ngày của trẻ.

Tùy theo thời gian và mức độ tác động, suy dinh dưỡng có thể biểu hiện dưới dạng nhẹ cân so với tuổi, thấp còi so với tuổi hoặc gầy còm cấp tính. Nếu không được phát hiện và can thiệp kịp thời, suy dinh dưỡng không chỉ làm suy giảm sức đề kháng khiến trẻ dễ mắc các bệnh nhiễm khuẩn, mà còn ảnh hưởng tiêu cực đến sự phát triển não bộ, khả năng học hỏi và tầm vóc khi trưởng thành.

Các nguyên nhân phổ biến dẫn đến suy dinh dưỡng ở trẻ nhỏ

Nguyên nhân trực tiếp thường xuất phát từ khẩu phần ăn không cung cấp đủ năng lượng và vi chất thiết yếu theo lứa tuổi. Điều này thường gặp khi trẻ ăn dặm quá sớm hoặc quá muộn, bữa ăn đơn điệu, kiêng khem quá mức khi trẻ ốm hoặc pha sữa không đúng tỷ lệ hướng dẫn.

Bên cạnh đó, các bệnh lý nhiễm khuẩn đường hô hấp và đường tiêu hóa tái diễn nhiều lần như tiêu chảy kéo dài, viêm phổi hay nhiễm giun sán làm suy giảm khả năng hấp thu dinh dưỡng. Một số trẻ sinh non, nhẹ cân khi sinh hoặc mắc các dị tật bẩm sinh như hở hàm ếch, tim bẩm sinh cũng có nhu cầu năng lượng cao hơn bình thường nhưng khả năng bú nuốt và tiêu hóa lại hạn chế.

Dấu hiệu sớm cảnh báo trẻ bị suy dinh dưỡng

Dấu hiệu dễ nhận thấy nhất là biểu hiện cân nặng đứng yên hoặc sụt giảm liên tục qua nhiều tháng theo dõi trên biểu đồ tăng trưởng. Trẻ có xu hướng chậm tăng trưởng chiều cao so với các bạn cùng trang lứa, cơ bắp mềm nhẽo, kém săn chắc, lớp mỡ dưới da ở cánh tay và bụng mỏng dần.

Về mặt thể trạng và hành vi, trẻ thường kém hoạt bát, nhanh mệt khi vận động, hay quấy khóc, khó ngủ và giảm hứng thú với các hoạt động vui chơi. Trẻ biếng ăn kéo dài, da dẻ xanh xao, niêm mạc mắt nhợt nhạt, tóc thưa dễ rụng và móng tay giòn, dễ gãy do thiếu hụt protein cùng các vi chất quan trọng.

Nhận biết các thể suy dinh dưỡng nặng ở trẻ

Trong những trường hợp nặng, suy dinh dưỡng có thể biểu hiện dưới hai thể lâm sàng kinh điển là thể teo đét và thể phù. Thể teo đét xuất hiện khi trẻ thiếu hụt nghiêm trọng cả năng lượng lẫn protein, khiến cơ thể gầy trơ xương, khuôn mặt teo tóp như người già, da bọc xương và mất toàn bộ lớp mỡ dưới da.

Ngược lại, thể phù xảy ra chủ yếu do thiếu hụt trầm trọng chất đạm dù năng lượng tổng thể có thể tạm đủ. Trẻ có biểu hiện phù mềm bắt đầu từ mu bàn chân, cẳng chân rồi lan ra toàn thân, mí mắt sưng mọng, bụng trướng to, tóc đổi màu hoe đỏ và da xuất hiện các mảng sắc tố sẫm màu dễ bong tróc, gây lầm tưởng trẻ vẫn đầy đặn.

Nguyên tắc chăm sóc và hỗ trợ dinh dưỡng cho trẻ tại nhà

Để cải thiện dinh dưỡng cho trẻ, cha mẹ cần đa dạng hóa thực đơn hằng ngày, đảm bảo đủ bốn nhóm chất gồm bột đường, chất đạm, chất béo, vitamin và khoáng chất. Nên ưu tiên các thực phẩm giàu năng lượng, đạm sinh học cao như thịt nạc, cá, trứng, sữa và các loại đậu đỗ, đồng thời không kiêng khem dầu mỡ vì đây là nguồn cung cấp năng lượng đậm đặc và giúp hấp thu vitamin tan trong dầu.

Chia nhỏ các bữa ăn thành năm đến sáu bữa mỗi ngày giúp trẻ dễ tiêu hóa và hấp thu hơn. Bên cạnh chế độ ăn, gia đình cần chú ý giữ gìn vệ sinh an toàn thực phẩm, tẩy giun định kỳ theo hướng dẫn y tế và tiêm chủng đầy đủ để phòng ngừa các bệnh truyền nhiễm làm suy giảm thể lực.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất tham khảo kiến thức chăm sóc sức khỏe, không thay thế cho chẩn đoán hay phác đồ điều trị y khoa. Cha mẹ tuyệt đối không tự ý mua các loại thuốc kích thích ăn ngon, men tiêu hóa hay sữa công thức đặc trị liều cao cho trẻ dùng lâu dài mà không có hướng dẫn từ bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng. Khi nhận thấy trẻ có dấu hiệu suy dinh dưỡng kèm sốt cao, tiêu chảy mất nước, lừ đừ hoặc phù nề, cần đưa trẻ đến bệnh viện ngay.

Tóm tắt

Phát hiện sớm tình trạng suy dinh dưỡng giúp trẻ phục hồi thể trạng và bắt kịp đà tăng trưởng tự nhiên. Phụ huynh nên duy trì việc cân đo định kỳ, theo dõi biểu đồ tăng trưởng và đưa trẻ đến cơ sở y tế để được bác sĩ chuyên khoa dinh dưỡng tư vấn lộ trình chăm sóc phù hợp nhất.