Nguyên nhân và biểu hiện khô mắt thường gặp mà bạn cần biết

Khô mắt là gì?

Khô mắt là một hội chứng mạn tính của bề mặt nhãn cầu, đặc trưng bởi sự mất ổn định của màng phim nước mắt và đi kèm với các phản ứng viêm nhẹ hoặc tổn thương vi thể trên biểu mô giác mạc, kết mạc. Màng phim nước mắt đóng vai trò thiết yếu trong việc bôi trơn, cung cấp dưỡng chất, oxy cho giác mạc và duy trì bề mặt quang học nhẵn bóng giúp mắt nhìn rõ nét. Khi một trong các thành phần của màng nước mắt bị xáo trộn, nhãn cầu sẽ mất đi lớp bảo vệ tự nhiên, trở nên dễ tổn thương trước tác động của môi trường.

Tình trạng này có thể gặp ở mọi lứa tuổi nhưng phổ biến hơn ở nhân viên văn phòng, người thường xuyên tiếp xúc với thiết bị điện tử, người cao tuổi và phụ nữ sau mãn kinh. Dù không phải lúc nào cũng gây nguy hiểm tức thì, khô mắt nếu không được kiểm soát đúng cách có thể chuyển biến thành mạn tính, làm tăng nguy cơ viêm giác mạc, trầy xước giác mạc và nhiễm trùng mắt thứ phát.

Các biểu hiện khô mắt thường gặp trên bề mặt nhãn cầu

Người bị khô mắt thường cảm thấy cộm xốn như có dị vật hoặc hạt bụi nhỏ bên trong mi mắt. Kèm theo đó là cảm giác cay rát, nóng rát, đỏ mắt nhẹ và châm chích khó chịu, đặc biệt rõ rệt sau một ngày dài làm việc hoặc khi ở trong môi trường có máy điều hòa không khí. Một số trường hợp có thể xuất hiện ghèn nhầy dạng sợi dính ở khóe mắt hoặc quanh bờ mi.

Bên cạnh cảm giác khó chịu tại chỗ, người bệnh còn gặp phải hiện tượng nhìn mờ từng đợt, cảm giác hình ảnh không sắc nét nhưng sẽ trong trở lại sau khi chớp mắt vài lần. Tình trạng sợ ánh sáng, chói mắt khi ra nắng hoặc tiếp xúc đèn sáng cũng là biểu hiện thường gặp. Đáng chú ý, một số người lại bị chảy nước mắt sống quá mức; đây thực chất là phản xạ tự nhiên của tuyến lệ nhằm bù đắp khi bề mặt nhãn cầu bị kích ứng do màng phim nước mắt mất ổn định.

Nguyên nhân cốt lõi gây rối loạn màng phim nước mắt

Bề mặt nhãn cầu được bao phủ bởi màng phim nước mắt gồm ba lớp mỏng: lớp mỡ, lớp nước và lớp nhầy. Khô mắt xảy ra khi có sự suy giảm về số lượng nước mắt tiết ra hoặc sự suy giảm về chất lượng khiến nước mắt bay hơi quá nhanh. Tình trạng này liên quan chặt chẽ đến sự mất cân bằng giữa quá trình sản xuất và tiêu thoát của dịch nước mắt.

Sự rối loạn chức năng tuyến meibomius ở bờ mi là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây thiếu hụt lớp mỡ, làm nước mắt bay hơi nhanh bất thường. Ngoài ra, sự suy giảm hoạt động của tuyến lệ do tuổi tác hoặc các bệnh lý tự miễn như hội chứng Sjogren, viêm khớp dạng thấp cũng làm giảm tiết lớp nước. Bên cạnh đó, các tổn thương tại tế bào biểu mô kết mạc có thể làm thiếu hụt lớp mucin, khiến màng nước mắt không thể bám dính đều trên giác mạc.

Các yếu tố nguy cơ và tác nhân từ môi trường sống

Thói quen sinh hoạt và môi trường sống hiện đại là yếu tố tác động rất lớn đến sự xuất hiện của khô mắt. Việc sử dụng máy tính, điện thoại, máy tính bảng nhiều giờ liên tục làm giảm đáng kể phản xạ chớp mắt, khiến màng nước mắt không được dàn trải đều đặn. Môi trường làm việc thường xuyên bật điều hòa không khí nhiệt độ thấp, thời tiết hanh khô hoặc nhiều gió bụi cũng thúc đẩy tốc độ bay hơi của nước mắt.

Ngoài ra, những người thường xuyên đeo kính áp tròng trong thời gian dài cũng có nguy cơ cao gặp tình trạng này do kính cản trở sự trao đổi oxy và độ ẩm trên giác mạc. Sự thay đổi nội tiết tố ở phụ nữ trong giai đoạn mang thai, sau sinh hoặc mãn kinh cũng làm tăng tỷ lệ mắc chứng khô mắt. Tác dụng phụ của một số nhóm thuốc sử dụng toàn thân như thuốc kháng histamin, thuốc chống nghẹt mũi, thuốc hạ huyết áp hoặc thuốc tránh thai cũng có thể làm giảm tiết dịch nước mắt tự nhiên.

Biện pháp chăm sóc và phòng ngừa khô mắt trong sinh hoạt

Để cải thiện tình trạng khô rát và hỗ trợ phục hồi bề mặt nhãn cầu, người bệnh nên chủ động áp dụng các biện pháp chăm sóc khoa học hằng ngày. Quy tắc 20-20-20 là phương pháp đơn giản nhưng mang lại hiệu quả cao khi làm việc với màn hình điện tử: cứ sau 20 phút làm việc, hãy hướng tầm nhìn ra một vật ở khoảng cách 20 feet (khoảng 6 mét) trong ít nhất 20 giây để mắt được thư giãn và duy trì phản xạ chớp mắt tự nhiên.

Bên cạnh đó, việc chườm ấm mi mắt bằng khăn sạch ấm trong 5 đến 10 phút mỗi ngày giúp làm thông thoáng các lỗ tuyến meibomius, hỗ trợ tiết lớp mỡ tự nhiên của màng phim nước mắt. Vệ sinh bờ mi sạch sẽ, uống đủ nước mỗi ngày, sử dụng máy tạo độ ẩm trong phòng điều hòa và đeo kính râm bảo vệ mắt khi ra đường nhiều khói bụi là những thói quen thiết thực giúp bảo vệ nhãn cầu khỏi các kích ứng bất lợi từ môi trường xung quanh.

Thời điểm cần đến cơ sở y tế thăm khám chuyên khoa mắt

Mặc dù khô mắt trong nhiều trường hợp có thể cải thiện nhờ điều chỉnh thói quen, người bệnh không nên chủ quan khi các triệu chứng kéo dài liên tục nhiều ngày mà không thuyên giảm. Cần sắp xếp thời gian đến khám tại các cơ sở y tế chuyên khoa mắt nếu nhận thấy mắt đau nhức dữ dội, đỏ nhiều, sưng nề hoặc nhạy cảm quá mức với ánh sáng.

Đặc biệt, tình trạng nhìn mờ kéo dài, suy giảm thị lực rõ rệt, xuất hiện đốm trắng hoặc vết loét trên giác mạc là những dấu hiệu cảnh báo tổn thương cấu trúc nhãn cầu cần được bác sĩ đánh giá khẩn trương. Việc thăm khám chuyên khoa sẽ giúp xác định chính xác thể khô mắt do thiếu nước hay do tăng bay hơi, từ đó bác sĩ đưa ra phác đồ kiểm soát thích hợp và ngăn ngừa các biến chứng nguy hiểm cho thị giác.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo và giáo dục sức khỏe, không thay thế cho chẩn đoán hay phác đồ điều trị của bác sĩ chuyên khoa. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng các loại thuốc nhỏ mắt chứa corticoid hoặc kháng sinh khi chưa có chỉ định y khoa, vì có thể dẫn đến biến chứng nguy hiểm như tăng nhãn áp hoặc loét giác mạc. Khi xuất hiện dấu hiệu bất thường như đau nhức mắt dữ dội hoặc nhìn mờ, cần đến ngay cơ sở y tế chuyên khoa mắt.

Tóm tắt

Khô mắt là tình trạng phổ biến nhưng không nên xem nhẹ vì có thể ảnh hưởng tiêu cực đến sinh hoạt và sức khỏe thị giác lâu dài. Việc chủ động nhận diện sớm các biểu hiện, tìm hiểu nguyên nhân và áp dụng thói quen sinh hoạt khoa học sẽ giúp bảo vệ đôi mắt khỏe mạnh. Khi các triệu chứng khó chịu kéo dài hoặc trở nặng, người bệnh nên chủ động đến cơ sở y tế để được bác sĩ chuyên khoa mắt thăm khám, tư vấn giải pháp thích hợp.