Nguyên nhân tụt huyết áp và cách phòng ngừa

Nguyên nhân tụt huyết áp là gì?

Huyết áp là áp lực của dòng máu tác động lên thành động mạch khi tim co bóp và thư giãn. Trạng thái tụt huyết áp xảy ra khi chỉ số huyết áp tâm thu đo được dưới 90 mmHg hoặc huyết áp tâm trương dưới 60 mmHg. Ở nhiều người khỏe mạnh, đặc biệt là người trẻ tuổi hoặc người thường xuyên rèn luyện thể lực, mức huyết áp hơi thấp có thể là bình thường và không gây khó chịu. Tuy nhiên, nếu huyết áp tụt giảm đột ngột hoặc kèm theo các triệu chứng thiếu máu não như tối sầm mặt mày, chóng mặt, vã mồ hôi, tim đập nhanh và suy nhược, cơ thể đang phát tín hiệu cảnh báo tuần hoàn không đủ đáp ứng nhu cầu tưới máu mô. Việc xác định nguyên nhân nền tảng đóng vai trò thiết yếu giúp phòng ngừa biến chứng ngã chấn thương hoặc suy tuần hoàn kéo dài.

Các nguyên nhân thường gặp dẫn đến tụt huyết áp

Hiện tượng tụt huyết áp xuất phát từ nhiều cơ chế sinh lý và bệnh lý khác nhau trong cơ thể. Nguyên nhân phổ biến hàng đầu là tình trạng thiếu hụt thể tích tuần hoàn do mất nước, sốt cao kéo dài, nôn ói, tiêu chảy cấp hoặc thói quen uống quá ít nước trong sinh hoạt hàng ngày. Khi lượng dịch trong lòng mạch giảm sút, tim không đủ lưu lượng để duy trì áp lực bơm máu đi khắp cơ thể.

Bên cạnh đó, hạ huyết áp tư thế đứng cũng rất hay gặp ở người lớn tuổi hoặc người đứng dậy quá đột ngột sau thời gian nằm nghỉ dài. Một số yếu tố thúc đẩy khác bao gồm hạ đường huyết khi nhịn đói lâu, suy dinh dưỡng thiếu hụt vi chất, giai đoạn mang thai những tháng đầu hoặc tác dụng phụ không mong muốn của các loại thuốc điều trị như thuốc lợi tiểu, thuốc chẹn thụ thể tim mạch và thuốc chống trầm cảm. Ngoài ra, các rối loạn nội tiết như suy tuyến thượng thận hay bệnh lý tim mạch thực thể cũng là nguyên nhân cần được bác sĩ kiểm tra kỹ lưỡng.

Biểu hiện điển hình cảnh báo huyết áp đang hạ thấp

Khi huyết áp sụt giảm, não bộ là cơ quan đầu tiên phản ứng rõ rệt với tình trạng thiếu hụt oxy và dưỡng chất. Dấu hiệu ban đầu thường là cảm giác lâng lâng, hoa mắt, chóng mặt hoặc nhìn mờ thoáng qua ngay khi người bệnh thay đổi tư thế từ nằm sang đứng. Người bệnh có thể cảm thấy bước chân không vững, mất thăng bằng tạm thời và rất dễ trượt ngã.

Cùng với đó, cơ thể thường kích hoạt phản xạ bù trừ khiến nhịp tim đập nhanh hồi hộp, hơi thở gấp nông, da tái nhợt và toát mồ hôi lạnh ở vùng trán hoặc lòng bàn tay. Một số trường hợp xuất hiện cảm giác buồn nôn, tức nặng ngực hoặc mệt lả toàn thân không còn sức lực. Ở mức độ nặng hơn, lưu lượng máu lên não bị gián đoạn ngắn có thể dẫn tới ngất xỉu và mất ý thức tạm thời, đòi hỏi người bệnh phải được đặt nằm nghỉ ngay để tránh chấn thương do té ngã.

Các biện pháp phòng ngừa tụt huyết áp trong sinh hoạt hàng ngày

Để chủ động ngăn ngừa các cơn tụt huyết áp, việc duy trì lối sống khoa học và điều chỉnh các thói quen sinh hoạt đóng vai trò trung tâm. Trước hết, mỗi người cần chú ý uống đủ lượng nước hàng ngày từ 1,5 đến 2 lít để duy trì ổn định thể tích dịch tuần hoàn, đặc biệt trong những ngày thời tiết oi bức hoặc khi phải làm việc nặng nhọc ra nhiều mồ hôi. Khẩu phần ăn nên cân đối đủ chất, chia thành nhiều bữa nhỏ trong ngày để tránh dồn máu quá mức về hệ tiêu hóa sau bữa ăn lớn.

Bên cạnh dinh dưỡng, thay đổi tư thế từ tốn là nguyên tắc quan trọng cần ghi nhớ. Sau khi ngủ dậy hoặc ngồi lâu, người bệnh nên cử động nhẹ các chi, thả lỏng hai chân xuống mép giường vài phút rồi mới từ từ đứng lên. Người có xu hướng huyết áp thấp mạn tính nên vận động thể chất vừa sức như đi bộ, yoga hoặc bơi lội nhằm nâng cao sức bền tim mạch và độ đàn hồi mạch máu. Nếu đang dùng thuốc điều trị bệnh mạn tính, người bệnh cần tái khám định kỳ để bác sĩ điều chỉnh liều lượng thích hợp, tuyệt đối không tự ý tăng giảm liều thuốc.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức sức khỏe phổ thông, không thay thế cho việc chẩn đoán hay phác đồ điều trị của nhân viên y tế. Người có biểu hiện tụt huyết áp không nên tự ý dùng các loại thuốc nâng huyết áp hoặc uống nước quá mặn kéo dài mà không có chỉ định từ bác sĩ. Khi xuất hiện các dấu hiệu nghiêm trọng như ngất xỉu tái diễn, đau thắt ngực, khó thở hoặc lú lẫn, cần nhanh chóng đưa người bệnh đến cơ sở y tế gần nhất để được thăm khám và xử trí kịp thời.

Tóm tắt

Tụt huyết áp tuy khá phổ biến nhưng không nên chủ quan, đặc biệt khi các triệu chứng chóng mặt và mệt mỏi tái diễn thường xuyên. Việc nhận biết sớm nguyên nhân, duy trì uống đủ nước, ăn uống điều độ và rèn luyện thể chất hợp lý sẽ giúp giữ huyết áp ổn định. Khi có nghi ngờ bệnh lý tiềm ẩn, việc chủ động thăm khám tại các cơ sở y tế chuyên khoa tim mạch là giải pháp an toàn và cần thiết nhất.