Hạ huyết áp tư thế: Nguyên nhân, biểu hiện và cách xử trí
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Hạ huyết áp tư thế hay còn gọi là hạ huyết áp tư thế đứng xảy ra khi áp lực máu giảm đột ngột lúc người bệnh chuyển từ tư thế nằm hoặc ngồi sang đứng thẳng. Tình trạng này có thể gây ra cảm giác choáng váng hoa mắt hoặc ngất xỉu tạm thời do lượng máu cung cấp cho não bị sụt giảm ngắn hạn.
Nhận biết sớm các yếu tố nguy cơ và áp dụng biện pháp xử trí thích hợp giúp giảm thiểu tai nạn té ngã cũng như bảo vệ sức khỏe hệ tim mạch và thần kinh.
Hạ huyết áp tư thế
Hạ huyết áp tư thế là sự sụt giảm chỉ số huyết áp tâm thu ít nhất hai mươi milimét thủy ngân hoặc huyết áp tâm trương ít nhất mười milimét thủy ngân trong vòng ba phút sau khi đứng dậy. Ở trạng thái bình thường khi con người đứng lên trọng lực sẽ kéo máu dồn xuống hai chân và vùng bụng làm giảm lượng máu trở về tim. Đáp lại phản xạ thần kinh thực vật sẽ tăng tần số tim và co mạch máu để duy trì áp lực tưới máu brain. Tuy nhiên khi hệ thống điều hòa này gặp trục trặc hoặc phản ứng chậm huyết áp sẽ giảm nhanh chóng gây ra các triệu chứng thiếu máu não thoáng qua. Hiện tượng này xuất hiện ở nhiều lứa tuổi nhưng gặp phổ biến hơn ở người cao tuổi người có bệnh lý tim mạch hoặc người đang sử dụng một số nhóm thuốc điều trị mãn tính.
Cơ chế sinh lý làm sụt giảm chỉ số huyết áp khi đứng dậy
Khi người bệnh thay đổi tư thế đột ngột từ nằm hoặc ngồi sang đứng thẳng khoảng một lượng máu đáng kể bị dồn xuống phần dưới cơ thể. Sự dịch chuyển này làm giảm lượng máu nạp vào các buồng tim khiến thể tích nhát bóp sụt giảm. Để bù đắp sự thiếu hụt này các thụ thể áp lực tại xoang động mạch cảnh và cung động mạch chủ lập tức gửi tín hiệu đến trung khu thần kinh. Ngay sau đó hệ thần kinh giao cảm được kích hoạt nhằm làm tăng nhịp tim và co thắt các động mạch ngoại vi nhằm duy trì huyết áp ở mức an toàn. Trong trường hợp phản ứng bù trừ này bị suy yếu hoặc kém nhạy bén dòng máu chuyển lên phát sinh gián đoạn chốc lát dẫn tới hiện tượng tụt huyết áp. Nếu không kịp thời điều chỉnh người bệnh có thể bị mất thăng bằng hoặc ngã.
Các yếu tố và nguyên nhân chính gây ra hạ huyết áp tư thế
Hiện tượng tụt huyết áp khi thay đổi tư thế có thể xuất phát từ tình trạng mất nước của cơ thể do sốt cao tiêu chảy nôn mửa hoặc uống không đủ nước làm giảm thể tích tuần hoàn. Bên cạnh đó các bệnh lý nền như suy tim rối loạn nhịp tim suy tuyến thượng thận và tiểu đường cũng làm ảnh hưởng đến khả năng điều hòa áp lực máu. Rối loạn hệ thần kinh tự chủ như trong bệnh Parkinson hay thoái hóa đa hệ thống khiến cơ thể mất phản xạ co mạch tự nhiên khi đứng lên. Ngoài ra việc sử dụng các thuốc điều trị huyết áp cao thuốc lợi tiểu thuốc chống trầm cảm hoặc thuốc giãn mạch có thể làm tăng nguy cơ gặp phải tình trạng này. Người nằm lâu trên giường bệnh do ốm đau cũng dễ bị giảm phản xạ điều hòa huyết áp.
Biểu hiện lâm sàng thường gặp ở người bị hạ huyết áp tư thế
Dấu hiệu đặc trưng nhất của hiện tượng này là cảm giác hoa mắt xây sẩm mặt mày và choáng váng xuất hiện ngay sau khi người bệnh đứng dậy. Một số người cảm thấy mờ mắt tối sầm thị giác hoặc nghe thấy tiếng ù ù trong tai. Tình trạng thiếu máu brain tạm thời còn có thể gây ra cảm giác yếu ớt mệt mỏi thẫn thờ hoặc đau mỏi vùng cổ vai. Trong những trường hợp nặng hơn người bệnh có thể bị té ngã ngất xỉu hoặc mất ý thức ngắn hạn. Các biểu hiện này thường thuyên giảm hoặc mất đi sau khi người bệnh ngồi xuống hoặc nằm nghỉ trong vài phút. Nếu các dấu hiệu kéo dài hoặc đi kèm đau ngực khó thở người bệnh cần được kiểm tra y tế sớm.
Cách xử trí tại chỗ an toàn khi xuất hiện cảm giác choáng váng
Ngay khi nhận thấy các dấu hiệu xây sẩm hoặc choáng váng khi đứng lên người bệnh cần nhanh chóng ngồi xuống hoặc nằm nghiêng ngay lập tức để giúp dòng máu dễ dàng lưu thông trở lại não. Nếu đang ngồi người bệnh có thể cúi gập người về phía trước hoặc đặt đầu giữa hai gối để hỗ trợ huyết áp. Việc bắt chéo hai chân hoặc co gập cơ bắp chân cũng giúp đẩy máu từ hai chân trở về tim hiệu quả hơn. Người xung quanh nên hỗ trợ làm thoáng không khí xung quanh nới lỏng quần áo chật và cho người bệnh uống một ít nước lọc khi đã tỉnh táo hoàn toàn. Tuyệt đối không để người bệnh tiếp tục đứng hoặc đi lại khi cơn choáng chưa chấm dứt hẳn nhằm tránh nguy cơ ngã gây chấn thương.
Các giải pháp phòng ngừa tụt huyết áp khi thay đổi tư thế
Để hạn chế tình trạng tụt huyết áp đột ngột người bệnh nên chú ý thực hiện chuyển đổi tư thế một cách từ tốn và chậm rãi. Khi thức dậy vào buổi sáng nên ngồi lại bên cạnh giường vài phút đung đung hai chân trước khi đứng hẳn lên. Duy trì thói quen uống đủ nước hàng ngày đặc biệt là vào thời tiết nắng nóng hoặc khi vận động thể lực. Tránh uống nhiều đồ uống có cồn hoặc tắm nước quá nóng vì có thể gây giãn mạch ngoại vi. Việc tập luyện thể dục nhẹ nhàng giúp tăng cường trương lực cơ và cải thiện lưu thông máu. Đối với những người cần dùng tất áp lực y tế nên tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa để được hướng dẫn loại tất và mức áp lực phù hợp với thể trạng.
Lưu ý an toàn
Thông tin về hạ huyết áp tư thế trong bài viết mang tính chất tham khảo giáo dục không thay thế cho việc chẩn đoán hay điều trị y khoa chuyên sâu. Người bệnh tuyệt đối không tự ý ngưng dùng thay đổi liều lượng hoặc bổ sung các loại thuốc nâng huyết áp khi chưa có chỉ định của bác sĩ chuyên khoa. Tùy thuộc vào nguyên nhân gây bệnh như mất nước tác dụng phụ của thuốc hay bệnh lý thần kinh bác sĩ sẽ lập kế hoạch thăm khám và điều trị phù hợp cho từng cá nhân.
Tóm tắt
Hạ huyết áp tư thế là hiện tượng phổ biến nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát và phòng ngừa thông qua việc điều chỉnh thói quen sinh hoạt hàng ngày. Việc chủ động nhận biết biểu hiện sớm và xử trí đúng cách giúp giảm thiểu rủi ro té ngã chấn thương. Khi các triệu chứng choáng váng diễn ra thường xuyên người bệnh nên đến cơ sở y tế để được bác sĩ chuyên khoa kiểm tra chính xác nguyên nhân.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Hạ huyết áp tư thế đứng có phải là bệnh nguy hiểm không?
Hạ huyết áp tư thế đứng thường không nguy hiểm nếu chỉ thỉnh thoảng xảy ra do mất nước nhẹ. Tuy nhiên tình trạng này có thể làm tăng nguy cơ té ngã gây chấn thương hoặc cảnh báo các bệnh lý tim mạch và thần kinh tiềm ẩn cần được bác sĩ thăm khám.
Người bị tụt huyết áp tư thế nên uống gì để nhanh hồi phục?
Khi bị choáng váng người bệnh nên uống một ly nước lọc lớn để nhanh chóng bù lại thể tích tuần hoàn. Tránh dùng đồ uống có cồn hay nước quá nóng vì có thể khiến mạch máu bị giãn rộng làm huyết áp càng sụt giảm thêm.
Khi nào người bệnh cần đi khám bác sĩ vì hạ huyết áp tư thế?
Người bệnh nên đi khám nếu tình trạng choáng váng xảy ra thường xuyên kéo dài hoặc kèm theo các triệu chứng cảnh báo như ngất xỉu mất ý thức đau ngực khó thở hoặc yếu liệt một bên cơ thể.
Thuốc đang điều trị bệnh lý khác có gây hạ huyết áp tư thế không?
Có. Một số nhóm thuốc như thuốc hạ áp thuốc lợi tiểu thuốc điều trị bệnh Parkinson và thuốc chống trầm cảm có thể gây tác dụng phụ tụt huyết áp tư thế. Người bệnh cần thảo luận với bác sĩ điều trị để điều chỉnh liều lượng an toàn.
Đeo tất áp lực y tế có giúp giảm hạ huyết áp tư thế không?
Tất áp lực y tế giúp ép các mạch máu ở chân ngăn dòng máu bị dồn xuống dưới và hỗ trợ máu trở về tim tốt hơn. Tuy nhiên người bệnh nên tham khảo tư vấn của bác sĩ chuyên khoa trước khi chọn sử dụng.
