Nguyên nhân tràn khí màng phổi và các yếu tố nguy cơ hô hấp thường gặp

Nguyên nhân tràn khí màng phổi là gì?

Tràn khí màng phổi là hiện tượng tích tụ khí bất thường trong khoang nằm giữa lá thành và lá tạng của màng phổi. Ở trạng thái sinh lý bình thường, khoang màng phổi là một khoang ảo với áp suất âm tính nhẹ, giúp phổi nở nang theo các cử động hô hấp của lồng ngực và cơ hoành. Khi có sự thông thương bất thường giữa khí đạo, nhu mô phổi hoặc môi trường không khí bên ngoài với khoang màng phổi, không khí sẽ nhanh chóng tràn vào bên trong. Sự hiện diện của khối khí này làm mất đi áp lực âm cần thiết, dẫn đến việc nhu mô phổi bị co xẹp lại và làm giảm dung tích thông khí hữu hiệu. Tùy thuộc vào tốc độ thoát khí và độ đàn hồi của phổi, người bệnh có thể trải qua mức độ khó thở từ thoáng qua cho đến suy hô hấp cấp tính đe dọa tính mạng nếu khí tích tụ tạo thành van một chiều gây tràn khí màng phổi áp lực.

Cơ chế gây tràn khí màng phổi tự phát nguyên phát

Tràn khí màng phổi tự phát nguyên phát xảy ra ở những người không có tiền sử bệnh lý phổi rõ ràng trước đó. Cơ chế chủ yếu là do sự vỡ của các bóng khí nhỏ nằm ngay sát bề mặt lá tạng màng phổi, thường tập trung ở vùng đỉnh phổi. Khi các bóng khí mỏng manh này bị vỡ, không khí từ đường dẫn khí thoát thẳng vào khoang màng phổi.

Tình trạng này hay gặp nhất ở nam giới trẻ tuổi, thể trạng cao gầy và có thói quen hút thuốc lá thường xuyên. Sự phát triển chiều cao nhanh chóng trong giai đoạn dậy thì được cho là làm tăng lực kéo căng ở vùng đỉnh phổi, thúc đẩy hình thành các túi khí dưới màng phổi. Hút thuốc lá làm tổn thương đường thở nhỏ và gia tăng tình trạng viêm vi thể, từ đó khiến thành bóng khí dễ rách hơn khi gặp áp lực lồng ngực thay đổi đột ngột.

Các bệnh lý hô hấp nền dẫn đến tràn khí màng phổi thứ phát

Tràn khí màng phổi tự phát thứ phát phát sinh trên nền một bệnh lý phổi mạn tính đã tồn tại từ trước làm suy yếu cấu trúc nhu mô phổi. Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính là căn nguyên phổ biến hàng đầu, nơi các phế nang bị giãn rộng và mất tính đàn hồi tạo thành các kén khí lớn dễ vỡ.

Ngoài ra, các bệnh lý nhiễm trùng như lao phổi hoại tử tạo hang, viêm phổi hoại tử do tụ cầu hoặc nấm phổi cũng có thể phá hủy lớp màng phổi tạng. Những bệnh nhân mắc bệnh xơ phổi vô căn, hen phế quản thể nặng có ứ khí phế nang, hoặc bệnh phổi mô bào cũng nằm trong nhóm nguy cơ cao. Do chức năng thông khí của phổi vốn đã suy giảm nghiêm trọng, tràn khí màng phổi thứ phát thường gây ra suy hô hấp cấp tính nặng nề và khó tiên lượng hơn.

Tổn thương cơ học và chấn thương lồng ngực gây thoát khí

Chấn thương lồng ngực là nhóm nguyên nhân trực tiếp dẫn đến tràn khí màng phổi cơ học. Các chấn thương xuyên thấu như vết thương do dao đâm, đạn bắn hoặc vật sắc nhọn đâm rách thành ngực và màng phổi lá thành làm không khí bên ngoài tràn trực tiếp vào lồng ngực.

Bên cạnh đó, chấn thương ngực kín như tai nạn giao thông, ngã từ trên cao gây gãy xương sườn cũng rất nguy hiểm. Các đầu xương sườn bị gãy có thể chọc thủng màng phổi và nhu mô phổi bên dưới, khiến khí từ phổi thoát ra khoang màng phổi. Một số trường hợp chấn thương đè ép lồng ngực mạnh làm tăng áp lực đường thở tức thời, dẫn tới rách vỡ phế nang mà không cần có gãy xương kèm theo. Tình trạng này thường kết hợp với tràn máu màng phổi, đòi hỏi phải cấp cứu dẫn lưu kịp thời.

Biến chứng rò rỉ khí màng phổi sau các can thiệp y tế

Tràn khí màng phổi do can thiệp y khoa là biến chứng không mong muốn xảy ra trong quá trình thực hiện một số thủ thuật chẩn đoán hoặc điều trị tại lồng ngực. Thủ thuật sinh thiết phổi xuyên thành ngực dưới hướng dẫn của cắt lớp vi tính hoặc chọc hút dịch màng phổi có thể vô tình làm tổn thương lá tạng màng phổi.

Đặt đường truyền tĩnh mạch trung tâm, đặc biệt là tĩnh mạch dưới đòn hoặc tĩnh mạch cảnh trong, cũng tiềm ẩn rủi ro kim chọc vào đỉnh màng phổi. Ở những bệnh nhân suy hô hấp nặng phải thở máy xâm nhập, áp lực đẩy khí dương cao liên tục có thể gây chấn thương áp lực, làm vỡ các phế nang mỏng manh và gây tràn khí màng phổi dưới áp lực. Đây là biến chứng nghiêm trọng cần được đội ngũ hồi sức cấp cứu theo dõi sát sao để phát hiện và can thiệp ngay lập tức.

Những yếu tố nguy cơ và tình huống kích hoạt rò rỉ khí

Bên cạnh các nguyên nhân trực tiếp, nhiều yếu tố thuận lợi có thể thúc đẩy nguy cơ xuất hiện tràn khí màng phổi. Yếu tố di truyền đóng vai trò nhất định trong một số rối loạn mô liên kết như hội chứng Marfan, hội chứng Ehlers-Danlos, nơi các sợi nâng đỡ cấu trúc mô phổi bị suy yếu bẩm sinh.

Tràn khí màng phổi liên quan đến chu kỳ kinh nguyệt là một tình trạng đặc biệt ở nữ giới, xảy ra do các tế bào nội mạc tử cung lạc chỗ phát triển trên cơ hoành hoặc màng phổi. Khi đến chu kỳ kinh, mô này bong tróc và gây thủng màng phổi. Ngoài ra, việc thay đổi áp suất khí quyển đột ngột khi lặn biển sâu, bay ở độ cao lớn hoặc các hoạt động gắng sức quá mức làm tăng vọt áp lực trong lồng ngực cũng có thể trở thành yếu tố kích hoạt làm vỡ các bóng khí tiềm ẩn.

Lưu ý an toàn

Các thông tin y khoa về nguyên nhân tràn khí màng phổi mang tính chất tham khảo kiến thức thường thức và không thể thay thế cho chẩn đoán từ bác sĩ chuyên khoa. Tràn khí màng phổi là một cấp cứu nội ngoại khoa, do đó người bệnh tuyệt đối không tự ý áp dụng các biện pháp dân gian hoặc trì hoãn việc đến bệnh viện khi có cơn khó thở cấp hay đau ngực đột ngột. Việc dùng thuốc và can thiệp ngoại khoa phải do bác sĩ chỉ định dựa trên hình ảnh phim chụp lồng ngực cụ thể.

Tóm tắt

Tràn khí màng phổi là tình trạng cấp cứu hô hấp có thể bắt nguồn từ chấn thương cơ học, vỡ kén khí bẩm sinh hoặc các bệnh lý phổi mạn tính tiềm ẩn. Việc nhận diện sớm căn nguyên và triệu chứng khởi phát giúp người bệnh kịp thời đến cơ sở y tế can thiệp, hạn chế tối đa nguy cơ suy hô hấp tiến triển hoặc tràn khí màng phổi tái phát.