Nguyên nhân thường gặp gây ra bệnh gai cột sống cổ

Nguyên nhân gai cột sống cổ là gì?

Gai cột sống cổ là hiện tượng phát triển thêm các mỏm xương nhô ra tại rìa thân đốt sống hoặc các mỏm khớp của vùng cột sống cổ. Trong y khoa, các mỏm xương này được gọi là gai xương. Về bản chất sinh học, sự xuất hiện của gai xương không phải là một khối u hay căn bệnh độc lập, mà là phản ứng phòng vệ của cơ thể trước tình trạng thoái hóa, mất ổn định hoặc tổn thương kéo dài ở đĩa đệm và sụn khớp.

Khi cột sống cổ chịu nhiều áp lực đè nén, cơ thể cố gắng tăng diện tích tiếp xúc của mặt khớp để phân tán lực tải bằng cách kích thích tế bào xương tăng sinh mô canxi ở các điểm bám của dây chằng và bao khớp. Ở nhiều trường hợp, gai xương có thể không gây ra triệu chứng nếu không cọ xát vào mô mềm xung quanh. Tuy nhiên, khi gai phát triển lớn hoặc mọc hướng về phía ống sống và lỗ liên hợp, chúng có thể kích thích hoặc chèn ép các rễ thần kinh cổ, gây ra các triệu chứng đau mỏi vai gáy, co cứng cơ cổ và tê buốt xuống hai tay.

Quá trình thoái hóa đốt sống và sụn khớp theo tuổi tác

Thoái hóa tự nhiên theo tuổi tác là yếu tố cốt lõi dẫn đến sự hình thành gai cột sống cổ. Càng lớn tuổi, lượng nước và dưỡng chất nuôi dưỡng đĩa đệm giữa các đốt sống càng suy giảm, khiến đĩa đệm xẹp dần, mất đi độ đàn hồi và khả năng giảm xóc cho cột sống. Đồng thời, lớp sụn bọc ở các khớp mỏm gai và diện khớp đốt sống cổ cũng bị bào mòn, nứt nẻ qua nhiều năm vận động.

Khi lớp sụn bảo vệ suy yếu, các bề mặt xương tiếp xúc trực tiếp và cọ xát với nhau trong các cử động xoay, cúi, ngửa cổ. Để thích ứng và ổn định lại cấu trúc trục cổ đang lỏng lẻo, cơ thể kích hoạt cơ chế tự bù đắp bằng cách tăng sinh mô xương tại rìa các đốt sống. Quá trình tích tụ canxi này kéo dài dần dần hình thành nên các mỏm gai xương, thường được gọi là gai cột sống cổ. Hiện tượng này đặc biệt phổ biến ở nhóm người trung niên và cao tuổi.

Tư thế làm việc và sinh hoạt sai kéo dài hằng ngày

Trong nhịp sống hiện đại, thói quen giữ nguyên một tư thế tĩnh kéo dài là một trong những nguyên nhân phổ biến đẩy nhanh tốc độ mọc gai xương ở đốt sống cổ. Việc cúi gập đầu nhìn vào màn hình điện thoại thông minh, máy tính bảng hoặc ngồi khom lưng, nhô đầu về phía trước khi làm việc văn phòng tạo ra áp lực đè nén rất lớn lên các đốt sống cổ C4, C5, C6 và C7.

Trọng lượng đầu tác động lên cột sống cổ tăng lên gấp nhiều lần khi cổ gập về phía trước so với trạng thái trục thẳng tự nhiên. Áp lực cơ học bất thường này khiến hệ thống dây chằng xung quanh cổ phải căng cứng liên tục để giữ thăng bằng cho đầu. Tình trạng vi tổn thương cơ kéo dài thúc đẩy dây chằng dày lên, canxi hóa và kích thích màng xương tăng sinh các chồi xương nhỏ nhằm giữ vững độ chịu tải. Thói quen ngủ gối quá cao, tựa đầu lệch sang một bên khi xem tivi cũng tạo lực vặn xoắn gây tổn hại diện khớp cổ.

Chấn thương vùng cổ và chấn thương vi mô tích tụ

Các chấn thương đột ngột ở vùng cổ do tai nạn giao thông, tai nạn sinh hoạt hoặc va chạm khi chơi thể thao có thể làm tổn thương nghiêm trọng đến cấu trúc cột sống. Chấn thương dạng va đập giật cổ, thường xảy ra khi xe dừng gấp hoặc va chạm từ phía sau, khiến cổ bị ngửa rồi gập mạnh vượt quá giới hạn biên độ bình thường, dẫn tới rách dây chằng, tổn hại bao khớp hoặc nứt vi thể màng xương.

Bên cạnh chấn thương cấp tính, những chấn thương vi mô tích tụ hằng ngày từ công việc mang vác nặng, đội vật nặng trên đầu hoặc rung lắc liên tục cũng gây nguy hại không kém. Để sửa chữa những tổn thương tại điểm bám của dây chằng và bao khớp, cơ thể tập trung canxi và tế bào tạo xương đến khu vực này. Nếu quá trình tái tạo diễn ra liên tục trên nền một vị trí viêm mạn tính chưa lành hẳn, mô xương mới sẽ mọc lan ra ngoài rìa đốt sống tạo thành các gai xương thứ phát sau chấn thương.

Ảnh hưởng từ các bệnh lý cột sống mạn tính và thoát vị đĩa đệm

Một số bệnh lý mạn tính tại hệ thống xương khớp có thể đóng vai trò làm khởi phát hoặc thúc đẩy gai xương cổ hình thành nhanh chóng hơn. Điển hình là tình trạng viêm cột sống dính khớp, viêm khớp dạng thấp và viêm bao hoạt dịch các khớp đốt sống cổ. Những phản ứng viêm kéo dài phá hủy sụn khớp nhanh hơn tốc độ thoái hóa sinh lý, từ đó kích thích màng xương tăng sinh quá mức.

Ngoài ra, tình trạng thoát vị đĩa đệm cột sống cổ cũng là nguyên nhân trực tiếp kéo theo sự xuất hiện của gai xương. Khi nhân nhầy thoát ra ngoài hoặc bao xơ bị rách, khoảng cách giữa hai thân đốt sống bị thu hẹp đột ngột, làm mất cân bằng cơ học toàn đoạn cột sống. Các dây chằng dọc trước và dọc sau bị chùng, dẫn đến các chuyển động trượt bất thường giữa các đốt sống. Để hạn chế sự mất ổn định này, cơ thể phản ứng bằng cách hình thành các cầu xương hay gai xương ở mép đốt sống để liên kết chúng lại.

Chế độ dinh dưỡng thiếu cân đối và lối sống ít vận động

Bên cạnh các tác động cơ học trực tiếp, chế độ dinh dưỡng và lối sống thiếu khoa học cũng góp phần thúc đẩy sự hình thành gai cột sống cổ. Chế độ ăn uống thiếu hụt canxi, magie, vitamin D3 và các vi chất thiết yếu khiến mật độ xương suy giảm, làm tăng nguy cơ loãng xương và đẩy nhanh tốc độ lão hóa sụn khớp. Khi xương yếu đi, cơ thể lại càng dễ có xu hướng tái phân bố canxi bất thường đến các vùng chịu lực để cố định cột sống.

Ngược lại, thói quen lười vận động khiến các khối cơ vùng cổ và vai gáy bị suy yếu, không còn đủ sức nâng đỡ trọng lượng của đầu, khiến toàn bộ tải trọng dồn thẳng lên các đốt sống và đĩa đệm. Thói quen hút thuốc lá làm co thắt mạch máu nhỏ, giảm lưu lượng máu cung cấp chất dinh dưỡng cho đĩa đệm cột sống cổ, đẩy nhanh tốc độ thoái hóa. Thêm vào đó, yếu tố di truyền cũng đóng vai trò nhất định, khi người có người thân trong gia đình bị thoái hóa đốt sống cổ sớm thường có cấu trúc sụn đĩa đệm dễ bị tổn thương hơn.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất giáo dục sức khỏe và tham khảo khoa học, không thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán hay phác đồ chỉ định từ bác sĩ chuyên khoa cơ xương khớp. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua các loại thuốc giảm đau, thuốc bốc không rõ nguồn gốc hoặc tự bẻ cổ, giật khớp cổ khi chưa có hướng dẫn chuyên môn vì có thể gây tổn thương tủy cổ nguy hiểm.

Tóm tắt

Gai cột sống cổ là kết quả tự nhiên của tiến trình thoái hóa xương khớp kết hợp với các áp lực cơ học hằng ngày. Việc nắm rõ các nguyên nhân thường gặp giúp mỗi người chủ động điều chỉnh tư thế sinh hoạt, duy trì vận động phù hợp và bảo vệ cột sống cổ từ sớm. Khi xuất hiện các dấu hiệu đau nhức dai dẳng, tê bì hoặc hạn chế vận động, người bệnh nên chủ động đến các cơ sở y tế để được thăm khám và hướng dẫn chăm sóc đúng cách.